Hoca Kanuni Mehmet Bey'in Acemaşiran Saz Semaisinin Biçimsel Analizi

Year 2025, Volume: 11 Issue: 2, 277 - 301

Kibele Kıvılcım Çiftçi , Muhammed Kureyş Bilgiçoğlu

https://doi.org/10.22252/ijca.1804775

Abstract

Geleneksel Türk müziği içerisinde özellikle saz semâileri, çalgısal repertuvarın özgün, etkileyici ve belirgin türlerinden biri olarak dikkat çekmekte, bu müziğin hem teknik hem de estetik yönünü ortaya koyan önemli bir saz formu olarak öne çıkmaktadır. Bu form, aynı zamanda eğitici yönüyle de dikkat çekmekte ve müzik eğitimi açısından büyük önem taşımaktadır. 17. yüzyılın önemli bestekârlarından biri olan Kanuni Mehmet Bey, bu formda verdiği eserlerle hem dönemin estetik anlayışını yansıtmış, hem de saz semâilerinin biçimsel gelişimine önemli katkılarda bulunmuştur. Bu çalışma, Kanuni Mehmet Bey’in Acemaşîrân Saz Semâîsini, biçim, estetik ve sanatsallık açısından ele alarak, bu eserlerin yapısal özelliklerini ve bestecinin üslûb anlayışını detaylı biçimde incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada yapılan biçimsel analizde Akdoğu’nun biçimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Ayrıca, bestecinin sanatsal yaklaşımı ve eserlerinin geleneksel Türk müziği repertuarındaki konumu, dönemsel müzik anlayışı bağlamında yorumlanacaktır. Bu araştırmanın, geleneksel Türk müziğinde saz semâisi formunun süreç içindeki gelişimi ve işlevi hakkında önemli çıkarımlar sunacağı düşünülmektedir. Elde edilen bulguların, geleneksel Türk müziği teorisi, icrası, eğitimi ve bestecilik anlayışı açısından önemli katkılar sunacağı ve bu nedenle geniş kitlelerce incelenip değerlendirileceği öngörülmektedir.

Keywords

Kanuni Mehmet Bey , Saz Semai , Biçim , Cümle , Analiz

FORMAL ANALYSIS OF HOCA KANUNİ MEHMET BEY’S ACEMAŞIRAN SAZ SEMAİ

Abstract

In traditional Turkish music, saz semâis, in particular, attract attention as one of the original, impressive and distinctive genres of the instrumental repertoire, and stand out as an important instrumental form that reveals both the technical and aesthetic aspects of this music. This form also stands out for its educational aspects and is of great importance for music education. Kanuni Mehmet Bey, one of the most important composers of the 17th century, not only reflected the aesthetics of the period with his works in this form but also made significant contributions to the formal development of the saz semai. This study aims to examine Kanuni Mehmet Bey's Acemaşîrân Saz Semâî in terms of form, aesthetics and artistry, and to examine the structural features of these works and the composer's understanding of style in detail. The formal analysis conducted in this study utilizes Akdoğu's formal analysis method. Furthermore, the composer's artistic approach and the position of his works within the traditional Turkish music repertoire will be interpreted within the context of his understanding of period music. This research is expected to yield important insights into the evolution and function of the saz semâisi form in traditional Turkish music. It is anticipated that the findings will significantly contribute to traditional Turkish music theory, performance, education, and compositional understanding, and will therefore be widely studied and evaluated.

Keywords

Kanuni Mehmet Bey , Saz Semai , Form , Musical Phrase , Analysis

References

• Altınköprü, H. (2018). Geleneksel Türk Sanat Müziğinde Makâm Geçkileri. EKOD / 2018 (12): 1-11. Erişim adresi: https://doi.org/10.31722/konservatuvardergisi.467218.
• Akdoğu, O. (1993). Türk Müziğinde Eser Analizleri. İzmir. Ege Üniversitesi Devlet Konservatuvarı yayını, No: 08.
• Akdoğu, O. (1996). Türk Müziği’nde Türler ve Biçimler. İzmir: Ege Üniversitesi Basimevi.
• Behar, C. (1987). Klasik Türk Musikisi Üzerine Denemeler. Araştırma Dizisi, İstanbul. Bağlam Yayınları.
• Çangal, N. (2008). “Müzik Formları” , 2. Baskı. Ankara: Arkadaş Yayınevi, Özkan Matbaacılık.
• Çolak, G, Karaburun Doğan, D. (2025). “Kültürel Kimlik Çerçevesinde Hacım Sultan Ocağına Bağlı Hacıköprü Cemevi ve Müzik Pratikleri”, Kültür Araştırmaları Dergisi, 2025, 25: 266-284.
• Ezgi, S. (1933). Türk Musikisi Nazariyatı ve Usulleri. İstanbul: İstanbul Konservatuvarı Neşriyatı.
• Hatipoğlu, A. (1996). “Form Bilgisi Ders Notları”. Konya Selçuk Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Basımı.
• Karasar, N. (1994). Bilimsel Araştırma Yöntemi - Kavramlar, İlkeler Teknikler. Ankara: Tezgah Yayınevi.
• Krippendorff, K. (2018). Content Analysis: An Introduction to Its Methodology. Sage Publications. Siyasal Kitapevi.
• Koray, F. (1957). “Müzikte Formlar”. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayımları.
• Oter, T.S. (2012). Usül, Biçim, Makâm ve Güfte Yönleriye Itri’nni Nühüt Ağır semâisinin Tahlili. İSTEM İslam Sanat Tarihi, Edebiyat ve Musiki Dergisi. Sayı: 20, s.165-178.
• Özalp, M.N. (1999). Türk Musikisi Beste Formları. Ankara: TRT Yayınları.
• Özkan, İ. (1987). Türk Musikisi Nazariyatı Ve Usûlleri - Kudüm Velveleleri. İstanbul: Ötüken Yayınları. Özkan, İ.H. (1994). Türk Musikisi Nazariyatı ve Usülleri Kudüm Velveleleri. İstanbul. Ötüken Neşriyat.
• Sayan, E. (2003). Müziğimize dair Görüşler-Analizler-Öneriler. Ankara. ODTÜ Geliştirme Vakfı Yayınları.
• Sözer, V. (1996). Müzik Ansiklopedik Sözlük. Geliştirilmiş 4. Basım. İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Tanrıkorur, C. (2003). Osmanlı Dönemi Türk Musikisi. İstanbul: Dergâh Yayınları.
• TDV İslam Ansiklopedisi (2009). Saz Semai. (erişim tarihi 11.09.2025).
• Yavaşça, A. (2002). Türk Musikisi’nde Kompzisiyon ve Beste Biçimleri. İstanbul: Türk Kültürüne Hizmet Vakfı.