OSMANLI’DAN GÜNÜMÜZE SÜRELİ YAYIN İLLÜSTRASYONLARINDA TÜRK KADINI VE GÖRÜNÜRLÜĞÜ (KAFA, MASA, OT DERGİ ÖRNEKLERİ VE DEĞERLENDİRMELER)

Öz

Bu çalışmanın ilk bölümünde Türkiye’deki cinsiyet rolleri ve kadın karakteri incelenmiştir. Cumhuriyet öncesi ve sonrasının kadın görünürlüğüne olan etkileri karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırma özellikle 2000’ler sonrası için devam etmiş ve kadın görünürlüğünün gelişim sürecine dair saptamalarda bulunulmuştur. İkinci bölümde, 2000’lere kadar olan süreçte kadın imgesinin grafik tasarım ürünlerine nasıl aktarıldığı analiz edilmiştir. Çalışmanın temel amacı yayın tasarımlarında yer alan kadın illüstrasyonları üzerinden saptamalar yapmak olduğundan, seçilen örneklerin ağırlıklı olarak yayın içinden alınmış ve illüstrasyon tekniği ile yapılmış olmalarına önem verilmiştir. Yayınlarda yer alan kadın illüstrasyonlarının yayın tarihlerinin ve o dönemin Türkiye koşullarının birbirleri ile ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Son bölümde ise 2000 ve sonrasında yayınlanmaya başlayan ve bunu aktif şekilde sürdüren kültür-sanat ve edebiyat yayınlarından Kafa, Masa ve Ot dergileri ele alınmıştır. Bu yayınların seçilmesinin sebebi geniş bir okuyucu kitlesine sahip olmaları ve okuyucularının çoğunlukla kadınlardan oluşmasıdır. Bu dergiler içinde yer alan kadın illüstrasyonlarının tasarım, teknik ve içerik bakımından analizleri yapılarak ilk iki bölümden elde edilen veriler ile karşılaştırılmış ve böylelikle 2000 sonrası Türkiye’sinde kadın görünürlüğünün artmaya başladığına dair saptamalarda bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• kadın
• illüstrasyon
• yayın tasarımı
• kadın araştırmaları
• Türk Kadını
• kültür
• sanat ve edebiyat dergileri

Reflection of Women’s Visibility on Illustration in Post-2000 Publications in Turkey

Abstract

In the first part of this study, gender roles and female character in Turkey are examined. The effects of before and after the Republic on women's visibility are compared. This comparison continued especially after the 2000s, and determinations were made regarding the development process of women's visibility. In the second part, how the image of the woman was transferred to graphic design products in the period until the 2000s were analyzed. Since the study's primary purpose is to determine the female illustrations included in the publication designs, it was emphasized that the selected samples were mainly taken from the publication and made with the illustration technique. It has been determined that the publication dates of the illustrations of women in the publications and Turkey's conditions are interrelated. In the last section, Kafa, Masa and Ot magazines, one of the culture-art and literature publications that started to be published in 2000 and later and continue to do so actively, are discussed. The reason for choosing these publications is that they have a wide readership and their readers are primarily women. Women illustrations in these magazines were analyzed in terms of design, technique, and content compared with the data obtained from the first two chapters. Thus, it was determined that the visibility of women started to increase in Turkey after 2000.

Keywords

• woman
• illustration
• publication design
• women’s studies
• Turkish Woman
• culture
• art and literature journals

References

1. Ambrose, G., Harris, P. (2010) Görsel Grafik Tasarım Sözlüğü, Literatür Yayınları, İstanbul.
2. Art, G., Çakır, S., Demirdirek, A., Gençtürk, T., Kurç, S., Toska, Z., Yılmaz, S., (1992) İstanbul Kütüphanelerindeki Eski Harfli Türkçe Kadın Dergileri Bibliyografyası, Metis Yayınları, İstanbul.
3. Butler, J. (2008) Cinsiyet Belası: Feminizm ve Kimliğin Altüst Edilmesi, Metis Yayınları, İstanbul.
4. Mardin, A. D. (1998) Hanımlar Alemi’nden Roza’ya Kadın Süreli Yayınları Bibliyografyası: 1928-1996, Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı Yayınları, İstanbul.
5. Taşkıran, T. (1973) Cumhuriyetin 50. Yılında Türk Kadın Hakları, Başbakanlık Kültür Müsteşarlığı, Ankara.
6. Türköne, M. (1995) Eski Türk Toplumunun Cinsiyet Kültürü, Ark Yayınevi, Ankara.
7. Yalçın, R. D. (2006) Kadın Konulu Kitaplar Bibliyografyası 1729-2002, İletişim Yayınları, İstanbul.
8. Yaraman, A. (2001) Resmi Tarihten Kadın Tarihine, Bağlam Yayınları, İstanbul.

9. Pektaş, H. (1993) “Basın İlanlarında Grafik Tasarım ve Layout”, Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Yazıları, Sayı: 5, Sayfa: 91.
10. Şahin. E. (2018) “Geçmişten Günümüze Kadın Süreli Yayınlarına Karşılaştırmalı Bir Yaklaşım” Türk & İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Sayı: 16, Sayfa: 89-90.
11. Yılmaz, R. A. (2007) “Reklamlarda Toplumsal Cinsiyet Kavramı: 1960-1990 Yılları Arası Milliyet Gazetesi Reklamlarına Yönelik Bir İçerik Analizi” Selçuk Üniversitesi İletişim Fakültesi Akademik Dergisi, Sayı: 4, Sayfa: 154.
12. Taştan, C., Yıldız, K. A. (2019) Dünyada ve Türkiye’de Kadın Cinayetleri 2016-2017-2018 Verileri ve Analizleri, Polis Akademisi Yayınları, Ankara.
13. Gaia Dergi. (2015) “Sınıfsız, Sınırsız ve Sömürüsüz Çizgiler: Adımizleri ile Kavuşun!” https://gaiadergi.com/sinifsiz-sinirsiz-ve-somurusuz-cizgiler-adimizleri-ile-kavusun/ E.T. 14.01.2021
14. Sert, S., “OT Dergi Kurucusu Dündar Hızal: Çoğulcu, Demokrat ve Özgürlükçüyüz.” https://www.gazeteduvar.com.tr/kitap/2019/02/05/ot-dergi-kurucusu-dundar-hizal-cogulcu-demokrat-ve-ozgurlukcuyuz E.T. 14.01.2021
15. Palabıyık, O. (2016) “Masa Yeni ama Biz Yeni Değiliz” https://www.artfulliving.com.tr/edebiyat/masa-yeni-ama-biz-yeni-degiliz-i-7360 E.T. 14.01.2021
16. Yazarı Bilinmiyor. (2021) “Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu 2020 Raporu”, http://kadincinayetlerinidurduracagiz.net/veriler/2947/kadin-cinayetlerini-durduracagiz-platformu-2020-raporu, E.T. 03.01.2021
17. Yazarı Bilinmiyor. (2020) “Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu 2019 Raporu”, http://kadincinayetlerinidurduracagiz.net/veriler/2889/kadin-cinayetlerini-durduracagiz-platformu-2019-raporu, E.T. 03.01.2021