Geleneksel ve modern halıların fotogrametri tabanlı 3B modellenmesi ve sanal müze ortamında sunumu

Abstract

Halılar, tarihsel ve kültürel değerleriyle sadece birer zanaat ürünü değil; aynı zamanda kimlik taşıyıcı kültürel nesnelerdir. Ancak bu tür eserlerin fiziksel olarak sergilenmesi gerek mekânsal kısıtlar ve koruma zorlukları nedeniyle günümüzde giderek daha güç hâle gelmektedir. Özellikle kırılgan, tekil ve yüksek kültürel değere sahip objelerin yerinde korunarak aynı zamanda geniş kitlelerle buluş-tu-rulması, güncel bir sergileme sorunsalı olarak öne çıkmaktadır. Bu bağlamda, dijital teknolojilerle fiziksel temas gerektirmeyen hem de bilgiye eş zamanlı erişim sunan alternatif sergileme yöntemlerine duyulan ihtiyaç artmaktadır. Bu çalışma, geleneksel ve modern desenli halılardan oluşan, farklı boyut ve şekillerdeki 10 halının fotogrametri yöntemiyle üç boyutlu (3B) olarak modellenmesini, çevrim içi bir dijital müze ortamında sergilenmesini ve her halıya özgü kültürel bilgilerin kullanıcıya etkileşimli biçimde sunulmasını amaçlamaktadır. Elde edilen dijital modeller, yüksek görsel kalite ve metrik doğruluk sağlamış; fiziksel ölçümlerle yapılan karşılaştırmalar sonucunda ortalama mutlak hata 1.7 mm, kök ortalama kare hata ise 2.4 mm olarak belirlenmiştir. Sanal müze uygulaması, dijital sergi platformu olan Artsteps aracılığıyla oluşturulmuş; ziyaretçilere mekânsal far-kındalık ve bireyselleştirilmiş keşif imkânı sunmuştur. Ayrıca, her halı mo-deline özel olarak üretilen karekodlar (QR) ile mobil cihazlarla tarandığında ha-lının ta-rihsel arka planı, dokuma özellikleri ve kültürel sembolleri hakkında bilgi sunan çok katmanlı içeriklere yönlendirme sağlanmıştır.

Keywords

• Dijital Kültürel Miras
• Fotogrametri
• Sanal Müze
• Halılar
• Kültürel Temsil
• 3B Kültürel Belgeleme

3D modeling of traditional and modern carpets based on photogrammetry and their presentation in a virtual museum environment

Abstract

Carpets are not merely craft artifacts with historical and cultural value but also cultural objects that embody identity. However, the physical exhibition of such works has become increasingly challenging due to spatial constraints and conservation difficulties. Preserving fragile, unique, and culturally significant objects in situ while ensuring their accessibility to wider audiences represents a major contemporary issue. In this context, alternative display methods that eliminate physical contact and enable simultaneous access to information through digital technologies have gained importance. This study aims to generate three-dimensional (3D) models of ten carpets of varying sizes and shapes—featuring both traditional and modern patterns—using photogrammetric techniques, and to exhibit them in an online digital museum environment. The goal is to present the cultural and artistic characteristics of each carpet interactively. The resulting digital models achieved high visual quality and metric precision; comparisons with physical measurements revealed an average absolute error of 1.7 mm and a root mean square error of 2.4 mm. The virtual museum, developed through the Artsteps platform, provides visitors with spatial awareness and personalized exploration. Additionally, unique QR codes were created for each carpet, allowing mobile access to layered in-formation about their historical background, weaving characteristics, and symbolic meanings.

Keywords

• Digital Heritage
• Photogrammetry
• Virtual Museum
• Carpets
• Cultural Representation
• 3D Cultural Documentation

References

1. B. Çağlak, “Türkiye'nin halıcılık ihracatında pazarlama stratejilerinin önemi üzerine bir alan çalışması”, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
2. D. Akay, “Uluslararası lojistikte taşıma modu seçimini etkileyen faktörler Türkiye uygulaması ve bir model önerisi”, Yüksek Lisans Tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2016.
3. F. Atasoy ve D. Eren, “Algılanan otantiklik, destinasyon imajı, algılanan değer ve davranışsal niyetler arasındaki ilişkilerin belirlenmesi: Bir kültürel miras alanı olarak Beypazarı örneği”, 2020.
4. E. Güney, “Dijital görsel kültür ve yeni medya ekseninde sanatın değişen rolü”, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, 2014.
5. M. Erdoğan, “Ticari fotoğrafçılıkta estetik kaygılar”, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Gelişim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2023.
6. Ö. Ortaç, “Yeni medya teknolojilerinin müze farkındalığı üzerindeki etkisi: Covid-19 pandemi sürecinde Türkiye'deki sanal müzeler”, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Gelişim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2021.
7. D. F. Aktürk, “Halı Sektöründe Güncel Bir Akım: Eski El Dokuması Halıların Yeniden Değerlendirilmesi”, Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, 2021.
8. E. Menekşe ve A. Ulvi, “Türk Motiflerinin Fotogrametrik Yöntemlerle Dijitalleştirilmesi ve Arşivlenmesi”, Türkiye Fotogrametri Dergisi, c. 6, sy 1, ss. 14-22, 2024.

9. E. K. Divanoğlu ve N. D. Öz, “Harran Geleneksel Dövme Motiflerinin Dijital Baskılı Yaygı Tasarımlarına Dönüşümü”, içinde Halı-Kilim ve Geleneksel Kumaş Desenleri: Geleneksel Türk Sanatları Alanında Güncel Araştırmalar, 2024.
10. S. H. Ji, S. K. Goo ve K. H. Lee, “A case study on the digital heritage application of embroidered textile artifacts in museum collections”, The International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, c. 48, ss. 637-643, 2025.
11. F. D. Ergen, “Artırılmış ve sanal gerçeklik teknolojilerinin Isparta ilinin kültürel miras alanlarında uygulanabilirliği üzerine bir literatür taraması”, Journal of Tourism Theory and Research, c. 6, sy 1, ss. 62-74, 2020.
12. M. S. Teker, “Geleneksel Türk El Sanatları Bölümü Halı-Kilim ve Eski Kumaş Desenleri Anasanat Dallarında Eğitim Amaçlı Doğal Boya Laboratuvarı Kurmanın Gerekliliği”, Arış Dergisi, sy 5, ss. 110-119, 2011.
13. Ş. Karaca ve E. Ö. Önem, “Dijital ikiz teknolojisinin turizm sektöründe kullanım alanları ve etkileri”, Kayseri Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 5, sy 2, ss. 158-168, 2023.
14. S. Güneş, “Bergama halılarının kültürel coğrafyası”, Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi, 2019.
15. A. Çakan ve T. Batu, “Sanat eseri izleme yöntemlerinde dijitalizm ve müzecilik”, Yedi, sy. Sanatta Dijitalizm Özel Sayısı, ss. 375-387, 2024.
16. K. Pietroszek, A. Tyson, F. S. Magalhaes, C. E. M. Barcenas ve P. Wand, “Museum in your living room: recreating the peace corps experience in mixed reality”, in 2019 IEEE Games, Entertainment, Media Conference (GEM), ss. 1-4, 2019.
17. H. Karaduman, Ü. Alan ve E. Ö. Yiğit, “Beyond ‘do not touch’: the experience of a three-dimensional printed artifacts museum as an alternative to traditional museums for visitors who are blind and partially sighted”, Universal Access in the Information Society, c. 22, sy. 3, ss. 811-824, 2023.
18. L. Çinko, “Türk halı sanatının gelişimi çerçevesinde halı ticaretinin Türkiye ekonomisindeki boyutu”, Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, c. 7, sy 2, ss. 206-213, 2018.
19. H. Kaynar ve E. Tonus, “Cumhuriyet’ten günümüze Ulaş ilçesi halı dokumalarının incelenmesi”, İdil Sanat ve Dil Dergisi, c. 8, sy 60, ss. 1027-1037, 2019.
20. Sony, “Değiştirilebilir lensli fotoğraf makineleri – ILCE-7RM3 teknik özellikleri”, [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://www.sony.com.tr/electronics/degistirilebilir-lensli-fotograf-makineleri/ilce-7rm3/specifications. Erişim tarihi: 11 Haz. 2025.
21. Agisoft, “Agisoft Metashape”, [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://www.agisoftmetashape.com. Erişim tarihi: 11 Haz. 2025.
22. J. L. Schonberger ve J. M. Frahm, “Structure-from-motion revisited”, içinde Proceedings of the IEEE Conference on Computer Vision and Pattern Recognition, 2016, ss. 4104-4113.
23. M. Goesele, B. Curless ve S. M. Seitz, “Multi-view stereo revisited”, içinde 2006 IEEE Computer Society Conference on Computer Vision and Pattern Recognition (CVPR’06), c. 2, ss. 2402-2409, Haz. 2006. doi: 10.1109/CVPR.2006.68.
24. Kabadayı ve S. S. M. Türker, “Dijital Koruma Yöntemleriyle Mimari Miras: Eski Şefaatli Camii’nin Fotogrametri Tabanlı Modellemesi”, Türkiye Fotogrametri Dergisi, c. 7, sy 1, ss. 1-9, 2025.
25. S. N. G. Hamal ve A. Ulvi, “Investigation of Underwater Photogrammetry Method with Cost-Effective Action Cameras and Comparative Analysis between Reconstructed 3D Point Clouds”, Photogrammetric Engineering & Remote Sensing, c. 90, sy 4, ss. 251-259, 2024.
26. T. Chai ve R. R. Draxler, “Root mean square error (RMSE) or mean absolute error (MAE)”, Geoscientific Model Development Discussions, c. 7, sy 1, ss. 1525-1534, 2014.
27. Artsteps, “Artsteps Platform”, [Çevrimiçi]. Erişim adresi: https://www.artsteps.com. Erişim tarihi: 11 Haz. 2025.