Eski Türkçeden Kırım Tatar Türkçesine Sayı Adlarından Türetilen Sözcükler

Abstract

Diller, toplumların düşünce biçimini ve kültürel yapısını yansıtmaktadır. Her bir toplum, yaşam şekline bağlı olarak ihtiyaç duyduğu anlam/kavram alanına paralel olarak kavram ve nesneleri adlandırmıştır. Bu durum zaman içerisinde ihtiyaca binaen ortaya çıkan sayı sözcükleri için de geçerlidir. Dillerde yer alan çeşitli sayı sözcükleri insanların sayma, ölçme ve sınıflandırma gibi ihtiyaçlarından doğmuştur. Bu sayı adları, “bir” sayı sözcüğü üzerinden teklik; “iki, üç, dört vb.” gibi sayı sözcükleri üzerinden de çokluk kavram alanlarını oluşturmuştur. Bununla beraber sayı adları yapım eklerini alarak yeni sözcükler meydana getirmiş ve kendi kelime ailelerini de oluşturmuştur. Çalışmada, Eski Türkçeden Kırım Tatar Türkçesine, bir, eki, üç~üş, dört, beş, altı, yedi, sekiz, dokuz~dokız ve on sayı adlarına yapım eklerinin getirilmesiyle oluşturulan kelime aileleri incelenmiştir. İnceleme sonucunda, özelde Kırım Tatar Türkçesinin genelde Türk dilinin yapım ekleri yönünden üretken bir dil olduğu ve sayı ad köklerinin ad, sıfat, zamir, zarf, eylem gibi farklı sözcük türlerini oluşturduğu görülmüştür. Bu durum da Kırım Tatar Türkçesinin Eski Türkçe ile olan bağlantısını koruduğunu ve bu bağ üzerinden yeni sözcükler ve anlamlar meydana getirdiğini göstermektedir.

Keywords

• Eski Türkçe
• Kırım Tatar Türkçesi
• Sayı Sözcükleri

From Old Turkic to Crimean Tatar Turkish Words Derived from Numerals

Abstract

Languages reflect the modes of thought and cultural structures of societies. Each society, depending on its way of life, has named concepts and objects in accordance with the semantic and conceptual domains it requires. This situation, which emerges over time in response to necessity, is also valid for numeral words. The various numeral expressions found in languages have arisen from human needs such as counting, measuring, and classifying. Through the numeral one, the concept of singularity is established, while numerals such as two, three, four, and others form the conceptual domain of plurality. Moreover, numeral words acquire derivational suffixes, giving rise to new lexical items and forming their own word families. In this study, the word families formed by the addition of derivational suffixes to the numerals bir, eki, üç~üş, dört, beş, altı, yedi, sekiz, dokuz~dokız and on from Old Turkic to Crimean Tatar Turkish are examined. As a result of the analysis, it has been observed that Crimean Tatar Turkish in particular, and the Turkic language in general, exhibit a high degree of productivity in terms of derivational morphology, and that numeral roots give rise to various word classes such as nouns, adjectives, pronouns, adverbs, and verbs. This demonstrates that Crimean Tatar Turkish preserves its connection with Old Turkic and, through this continuity, continues to generate new words and meanings.

Keywords

• Old Turkic
• Crimean Tatar Turkish
• Numeral Words

References

1. Aksan, D. (1971). Kelimebilimi ve Anlambilimi Ölçülerinden Yararlanarak Bir Yazı Dilinin Eksikliğini Saptama Yolları I: Kavram Alanı – Kelime Ailesi İlişkileri ve Türk Yazı Dilinin Eskiliği Üzerine. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten, 19, 253-262.
2. Bayrak, S. (2019). Eski Türkçede Kaynağı Sayı Olan Sözcük Türleri. X. Uluslararası Dünya Dili Türkçe Sempozyumu Bildiri Kitabı. Ed. Ferruh Ağca - Adem Koç, Eskişehir: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Yayınları, s. 253-260.
3. Çeneli, İ. (1997). Kırım Tatarcasında Yapım Ekleri (çev. M. Argunşah). Ankara: Türk Dil Kurumu.
4. Karahan, O. S. (2011a). Dobruca KırımTatar Ağzı Sözlüğü 1 (A-D). Köstence, Romanya.
5. Karahan, O. S. (2011b). Dobruca KırımTatar Ağzı Sözlüğü 2 (E-O). Köstence, Romanya.
6. Karahan, O. S. (2011c). Dobruca KırımTatar Ağzı Sözlüğü 3 (O-Z). Köstence, Romanya.
7. Maşkaraoğlu, S. (2023). Kırım Tatar Türkçesi Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu.
8. Muzafarov, R., & Muzafarov, N. (2018). Kırım-Tatar Türkçesi- Türkiye Türkçesi- Rusça Sözlük, Çev. Nariman Seyityahya (Seytyagyayev), Ankara: Türk Dil Kurumu.

9. Şenaysoy Bayrak, S. (2016). Eski Türkçede Sayılar. Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
10. Tekin, T. (2016). Orhon Türkçesi Grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu.
11. Yüksel, Z. (2012). “Kırım Tatar Türkçesi”, Türk Lehçeleri Grameri, Ed. Ahmet Bican Ercilasun, Ankara: Akçağ Yayınları.