Hatalı Fıkıh Algısı: Hukuka Giriş Kitapları Üzerinde Bir İnceleme

Abstract

Hukuk Fakültesinde, İktisadi İdari Bilimler Fakültesinde, Açık Öğretim Fakültesinin bazı bölümlerinde, Sağlık Bilimleri Fakültesinin bazı bölümlerinde ve bunlara ek olarak birçok fakülte ve bölümde; temel hukuk, hukuk başlangıcı, hukuka giriş ve benzeri isimlerle adlandırılan dersler yer almaktadır. Genel bir kullanımla hukuka giriş olarak ifade edilebilecek olan bu derslerde; hukuk sistemleri, hukukun temel ilkeleri gibi temel düzeyde hukuk bilgisini ve nosyonunu kazandırmak amaçlanmaktadır. Bu derslerde okutulmak üzere yazılan kitapların bir kısmında fıkha dair kısmi bilgiler yer almaktadır. Bunların içerisinde hatalı bilgiler de bulunmaktadır. Bu çalışmada otuz beş farklı hukuk başlangıcı ders kitabı incelenmiştir. Bu kitapların bir kısmında fıkha dair müstakil bilgilere yer verilmediği, daha büyük bir kısmında ise fıkha dair genel nitelikte kısmi bilgilere yer verildiği anlaşılmıştır. Fıkha dair verilen bilgilerin bir kısmının ise yanlış fıkıh algısına sebep olacak şekilde hatalar içerdiği dikkat çekmektedir. Bu çalışmada yanlış fıkıh algısına sebep olan meseleler incelenmiş ve ilgili meseleye dair fıkıh literatüründeki bilgiler detaya girmeden kısa bir şekilde ifade edilmiştir. Konu işlenirken öncelikle hatalı veya eksik görülen husus belirtilmiş daha sonra fıkıh literatürü içerisinde ilgili konunun nasıl anlaşıldığı kısaca açıklanarak mukayese edilmiştir. Konu dağılımının fıkhın birçok alanını kapsamasından ötürü öncelikle açıklanacak olan konuya dair monografik eserler ve makaleler dikkate alınmış daha sonra genel nitelikteki eserlerden yararlanılmıştır. Konu işlenirken öncelikle hatalı veya eksik görülen husus belirtilmiş daha sonra fıkıh literatürü içerisinde ilgili konunun nasıl anlaşıldığı kısaca açıklanarak mukayese edilmiştir. Konu dağılımının fıkhın birçok alanını kapsamasından ötürü öncelikle açıklanacak olan konuya dair monografik eserler ve makaleler dikkate alınmış daha sonra genel nitelikteki eserlerden yararlanılmıştır.

Keywords

• İslâm hukuku
• hukuka giriş
• hukuk başlangıcı
• temel hukuk
• fıkıh
• hatalı fıkıh algısı.

Wrong Perceptıon of Fıqh: An Analysıs of Introductıon to Law Books

Abstract

In the Faculty of Law, Faculty of Economics and Administrative Sciences, some departments of the Faculty of Open University, some departments of the Faculty of Health Sciences and many other faculties and departments, there are courses called basic law, beginning of law, introduction to law and similar names. In these courses, which can be generally referred to as introduction to law, it is aimed to provide basic legal knowledge and notion such as legal systems, basic principles of law. Some of the books written to be taught in these courses also include partial information on fiqh. These also include wrong information. In this study, thirty-five different beginning of law textbooks were analyzed. It is understood that some of these textbooks do not include specific information on fiqh, while a larger number of them include partial information on fiqh in general. It is noteworthy that some of the information on fiqh contains errors that may lead to a wrong perception of fiqh. In this study, the issues that cause misperception of fiqh are analysed and the information in the fiqh literature on the relevant issue is briefly stated without going into detail. While the subject was being analysed, firstly, the issue that was deemed erroneous or incomplete was stated, and then how the relevant subject was understood in the fiqh literature was briefly explained and compared. Due to the fact that the subject distribution covers many fields of fiqh, monographic works and articles on the subject to be explained were taken into consideration first, and then general works were used.

Keywords

• Islamic law
• introduction to law
• beginning of law
• basic law
• fiqh
• wrong perception of fiqh.

References

1. ACAR, H. İbrahim, “Tefrik”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, İstanbul, Y. 2011, C. 40, s. 377-279.
2. AKGÜNDÜZ, Ahmed, Karşılaştırmalı Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye, 2. Baskı, Osmanlı Araştırmaları Vakfı Yayınları, İstanbul, 2017.
3. AKGÜNDÜZ, Ahmed, Osmanlı Tarih ve Hukûk Istılâhları Kâmûsu, Osmanlı Araştırmaları Vakfı Yayınları, İstanbul, 2018.
4. AKMAN, Ahmet/ÜNAL, Mustafa, “Mecelle 1. Madde Doğrultusunda Fıkıh, Hukuk, İslâm Hukuku ve İslâm Hukukçusu”, Editör: Ahmet Akman-Mustafa Ünal, Mecelle Üzerine Etütler I, 1. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2020, s. 9-38.
5. AKMAN, Mehmet, “Örf (Osmanlı Devleti’nde)” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, İstanbul, Y. 2007, C. 34, s. 93-94.
6. Ali Haydar Efendi, Hocaeminefendizâde, Dürerü’l-Hükkâm Şerhu Mecelleti’l-Ahkâm, 2. Baskı, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, İstanbul, 2017, C. 1.
7. ANAYURT, Ömer, Hukuka Giriş ve Hukukun Temel Kavramları, 23. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023.
8. APAYDIN, H. Yunus, “Haber-i Vâhid (Fıkıh)”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, İstanbul, Y. 1996, C. 14, s. 355-363.

9. APAYDIN, H. Yunus, “İctihad”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, İstanbul, Y. 2000, C. 21, s. 432-445.
10. APAYDIN, H. Yunus “Kıyas (Fıkıh)”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, Ankara, Y. 2002, C. 25, s. 529-539.
11. APAYDIN, H. Yunus, Din ve Fıkıh Yazıları, Hacıveyiszade İlim ve Kültür Vakfı, İstanbul, 2018.
12. APAYDIN, H. Yunus, “Fıkıh, Dînin ve Şerîatin Nesi Olur?: Din, Şerîat, İslâm ve Fıkıh Kavramları Üzerine Bir Değerlendirme”, Bilimname, Y. 2024, S. 52, s. 1-65.
13. ATAR, Fahrettin, “Fetva”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, İstanbul, Y. 1996, C. 14, 486-496.
14. ATAR, Fahrettin “Muhâlea”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, İstanbul, Y. 2020, C. 30, s. 397-401.
15. ATASOY, Ömer Adil, Temel Hukuk (Hukukun Temel Kavramları), Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Yayınları, Eskişehir, 2007.
16. ATAY, Ender Ethem, Hukuk Başlangıcı, 9. Baskı, Gazi Kitabevi, Ankara, 2021.
17. AVCI, Casim, “Hilafet”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, İstanbul, Y. 1998, C. 17, s. 539-546.
18. AVCI, Mustafa, Osmanlı Ceza Hukuku II Özel Hükümler, Adalet Yayınevi, Ankara, 2018.
19. AVCI, Mustafa, Türk Hukuk Tarihi, 12. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2023.
20. AVCI, Mustafa/AYKANAT, Mehmet/ÜLKER, İbrahim, Hukuk Başlangıcı ve Metodolojisi, 3. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2024.
21. AYDIN, Mehmet Âkif, “İtlâf”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, İstanbul, Y. 2001, C. 23, s. 466-469.
22. AYDIN, Mehmet Âkif, Türk Hukuk Tarihi, 14. Baskı, Beta Yayınevi, İstanbul, 2017.
23. BAKKALOĞLU, Abdussamet, “Tefviz”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, İstanbul, Y. 2011, C. 40, s. 310-311.
24. BARDAKOĞLU, Ali, “Diyet”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, İstanbul, Y. 1994, C. 9, s. 473-479.
25. BARDAKOĞLU, Ali, “Hak”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, İstanbul, Y. 1997, C. 15, s. 139-151.
26. BARDAKOĞLU, Ali, “İstihsan”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, İstanbul, Y. 2001, C. 23, s. 339-347.
27. BARDAKOĞLU, Ali, “İstishâb”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, İstanbul, Y. 2001, C. 23, s. 376-381.
28. BATTAL, Ahmet, Hukukun Temel Kavramları, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2015.
29. BAYINDIR, Abdulaziz, “Kitab-ı Mukaddese ve Kur’an’a göre Teokrasi ve Laiklik”, İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Y. 1999, S. 1, s. 111-131.
30. BAYRAKLI, Hasan Hüseyin, Hukukun Temel Kavramları, Celepler Matbaacılık, Trabzon, 2010.
31. BEDİR, Murteza, “Sünnet”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, İstanbul, Y. 2010, C. 38, s. 150-153.
32. BİLGE, Necip, Hukuk Başlangıcı, 31. Baskı, Turhan Kitabevi Yayınları, Ankara, 2013.
33. BİLGİLİ, Fatih/DEMİRKAPI, Ertan, Hukukun Temel Kavramları, 14. Baskı, Dora Yayınevi, Bursa, 2017.
34. BİLMEN, Ömer Nasuhi, Hukuk-ı İslâmiyye ve Istılahatı Fıkiyye Kamusu, Bilmen Yayınevi, İstanbul, 1976, C. 1, 2, 3.
35. BİRIŞIK, Abdulhamit, “Kur’an (Kur’an İlimleri)”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, Ankara, Y. 2002, C. 26, s. 401-404.
36. BOYNUKALIN, Mehmet “Zevce”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, İstanbul, Y. 2013, C. 44, s. 306-307.
37. BOZKURT, Enver, Hukukun Temel Kavramları, Yetkin Yayınevi, Ankara, 2021.
38. BUHÂRÎ, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmail, el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ, nşr. Muhammed Züheyr b. Nasr, 2. Baskı, Dâru Tavki’n-Necât, 1422/2001.
39. CANSEL, Erol/ÖZEL, Çağlar/YÜKSEL, Mehmet vd., Hukuka Giriş, Seçkin Yayınevi, Ankara, 2013.
40. CESSAS, Ebu Bekr Ahmed b. Ali er-Râzî, Ahkâmü’l-Kur’ân, Çeviren: Mehmet Keskin, İ`tisam Yayınları, İstanbul, 2018.
41. ÇAĞIL, Orhan Münir, Hukuka ve Hukuk İlmine Giriş (Hukuk Başlangıcı Dersleri), Fakülteler Matbaası, İstanbul, 1966.
42. ÇAĞLAYAN, Ramazan, “Fıkıh ve Hukuk Terimleri ve Kavramları Üzerine” Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Y. 2024, C. 28, S. 3, s. 159-174.
43. ÇAĞLAYAN, Ramazan, “İslam Hukuku Kavramının İcadı Üzerine” Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Y. 2024, C. 28, S. 2, s. 337-366.
44. ÇİFTÇİ, Ahmet, Hukuka Giriş ve Vatandaşlık Bilgisi Demokrasi ve İnsan Hakları, Gazi Kitabevi, Ankara, 2019.
45. DEMİR, Abdullah/DERYAL, Yahya, Hukuk Başlangıcı ve Hukuk Metodolojisi, Adalet Yayınevi, Ankara, 2013.
46. DEMİRDAL, Balkan, “Hukukun Temel İlkeleri” Hukuka Giriş, Doğan, İlyas, 2. Baskı, Astana Yayınları, Ankara, 2020, s. 21-41.
47. Diyanet İşleri Başkanlığı Meali, (Çevrimiçi) https://kuran.diyanet.gov.tr/mushaf, E.T. 22.04.2024.
48. DOĞAN, Murat vd., Hukukun Temel Kavramları, Adalet Yayınevi, Ankara, 2020.
49. DÖNDÜREN, Hamdi, İslâm Hukukuna Giriş, KTO Karatay Üniversitesi Yayınları, Konya, 2017.
50. DÖNMEZ, İbrahim Kâfi, “İcmâ”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, İstanbul, Y. 2000, C. 21, s. 417-431.
51. DÜLGER, İbrahim/AKINCI, Şahin/AKYILMAZ, Bahtiyar vd., Hukuka Giriş, Dülger, İbrahim (Editör), Sayram Yayınları, Konya, 2010.
52. EBÛ DÂVÛD, es-Sicistânî, Sunen, thk. Muḥammed Muḥyiddîn ʿAbdulḥamîd,, el-Mektebetü’l-ʿAsriyye, Beyrut, ty.
53. EBÛ HAYYÂN, Muhammed b. Yûsuf b. ʿAlî b. Yûsuf b. Hayyân el-Endelüsî, Tuhfetu’l-Erîb bi mâ fî’l-Kurʾân mine’l-Ğarîb, Semîr el-Meczûb, Mektebeti’l-İslâmî, 1403.
54. EBÛ ZEHRA, Muhammed, el-Ahvâlü’ş-şahsiyye, Dâru’l-Fikri’l-Arabî, Kahire, 1436/2015.
55. EBÛ ZEHRA, Muhammed, Usûlü’l-Fıkh, Dâru’l-Fikri’l-Arabî, ty.
56. EKİNCİ, Ahmet, “İslâm Hukukunda Namaz Kılmayanın Hükmü”, Kocatepe İslâmi İlimler Dergisi, Y. 2021, C. 4, S. 2, s. 388-409.
57. EMİNİ, M. Emin, Hukuk Başlangıcı (Hukukun Temel Kavram ve Kurumları), Erdoğdu Ofset, Konya, 1995.
58. ENSÂRÎ, Abdülhamîd İsmail, “Ehlü’l-hal ve’l-akd”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, İstanbul, Y. 1994, C. 10, s. 539-541.
59. ERDOĞAN, İhsan, Hukuka Giriş, 4. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023.
60. ERDOĞAN, Mehmet, Fıkıh ve Hukuk Terimleri Sözlüğü, 2. Baskı, Ensar Yayınevi, İstanbul, 2005.
61. ERDOĞAN, Mehmet, İslâm Hukukunda Ahkamın Değişmesi, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, İstanbul, 2011.
62. FAYDA, Mustafa, “Ebû Bekir”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, İstanbul, Y. 1994, C. 10, s. 101-108.
63. GÖĞER, Erdoğan, Hukuk Başlangıcı Dersleri, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, Ankara, 1976.
64. GÖZLER, Kemal, Anayasa Hukukunun Genel Teorisi, Ekin Yayınevi, Bursa, 2020.
65. GÖZLER, Kemal, Hukuka Giriş, 16. Baskı, Ekin Yayınları, Bursa, 2020.
66. GÖZLER, Kemal “İslâm Hukukunun Değeri, İslâm Hukuku Batı Hukukuna Alternatif Olabilir mi?”, (Çevrimiçi) https://www.anayasa.gen.tr/İslâm-hukuku.htm#:~:text=%C4%B0sl%C3%A2m%20hukukunda%20ise%20bu%20anlamda,Norm%20%C3%BCretiminin%20konusu%20olamaz, E.T. 03.01.2025.
67. GÜRİZ, Adnan, Hukuk Başlangıcı, 19. Baskı, Siyasal Kitabevi, Ankara, 2019.
68. HALEBÎ, İbrahim b. Muhammed b. İbrahim, Mülteka’l-Ebhur, Çeviren: Mustafa Uysal, Dizerkonca Matbaası, İstanbul, C. 2, 1968.
69. HALLAF, Abdulvahhâb, İslâm Hukuk Felsefesi, Çeviren: Hüseyin Atay, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, Ankara, ty.
70. HALLAQ, Wael B., “Was the Gate of Ijtihad Closed?”, International Journal of Middle East Studies, Y. 1984, C. 16, S. 1, s. 3-41.
71. HAMİDULLAH, Muhammed, İslâm Peygamberi, Çeviren: Muhammed Yazgan, Beyan Yayınları, İstanbul, 2013, C. 2.
72. HEYD, Uriel, Studies In Old Ottoman Criminal Law, V. L. Menage, Oxford University Press, London, 1973.
73. İBN ÂŞÛR, Muhammed Tâhir, Mekâsıdu’ş-Şerîati’l-İslâmiyye (İslâm Hukuk Felsefesi), Çeviren: Mehmet Erdoğan-Vecdi Akyüz, Rağbet Yayınları, İstanbul, 2013.
74. KALABALIK, Halil/DOĞANCI, Doğa E., Temel Hukuk Bilgisi, 13. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023.
75. KANDEMİR, M. Yaşar, “Kütüb-i Sitte”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, Ankara, Y. 2003, C. 27, s. 6-8.
76. KARADÂVİ, Yusuf, İslâm Hukuku, Evrensellik-Süreklilik, Çeviren: Yusuf Işıcık-Ahmet Yaman, Nida Yayınları, İstanbul, 2016.
77. KARADÂVİ, Yusuf, İslâm Hukukuna Giriş, 1. Baskı, Çeviren: Yunus Araz, Nida Yayınları, İstanbul, 2019.
78. KARAMAN, Hayreddin, İslâm Hukukunda İctihad, 3. Baskı, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, Ankara, 1985.
79. KARAMAN, Hayreddin, Fıkıh Usûlü: (İslâm Hukukunun Kaynakları, Metodu ve Felsefesi), 11. Baskı, Ensar Yayınevi, İstanbul, 2013.
80. KARAMAN, Hayreddin, İslâm Hukuk Tarihi, 11. Baskı, İz Yayıncılık, İstanbul, 2016.
81. KARAMAN, Hayreddin, Mukayeseli İslâm Hukuku, İz Yayıncılık, İstanbul, 2016, C. 1.
82. KAYAR, İsmail/ÜZÜLMEZ, İlhan, Hukukun Temel Kavramları, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023.
83. KAYIHAN, Şaban, Hukukun Temel Kavramları, Seçkin Yayınevi, Ankara, 2023.
84. KEYMAN, Selahattin, Hukuka Giriş, Yetkin Yayınevi, Ankara, 2010.
85. KÖKSAL, Asım Cüneyd, “Fıkıh, Ahlak ve Vicdan”, Sabah Ülkesi, Y. 2020, C. 63, s. 84-89.
86. KÖKSAL, M. Âsım, İslâm Tarihi, Ketebe Yayınları, İstanbul, 2023, C. 3.
87. KÖSE, Saffet, Genetiğiyle Oynanmış Kavramlar ve Aile Medeniyetinin Sonu, Mehir Vakfı Yayınları, Konya, 2016.
88. KÖSE, Saffet, İslâm Hukukuna Giriş, 2. Baskı, Hikmetevi Yayınları, İstanbul, 2019.
89. KUTUB, Seyyid, Fî zilâli’l-Kurân, Çeviren: M. Emin Saraç vd., Birleşik Yayıncılık, İstanbul, 2012.
90. MERGÎNÂNÎ, Şeyhülislâm Burhanüddin Ebu’l-Hasan Ali b. Ebu Bekir, Delilleriyle Hanefi Fıkhı el-Hidâye, Çeviren Ahmed Meylani, Kahraman Yayınları, İstanbul, 1986, C. 2.
91. MÜSLİM, Ebû’l-Ḥasen Muslim b. el-Ḥaccâc el-Ḳuşeyrî en-Nîsâbûrî, Ṣaḥîhu Müslim, thk. Muḥammed Fuâd ʿAbdulbâḳî, Dâru İḥyâi’t-Turâs̱i’l-ʿArabî, Beyrut, 1374/1955.
92. ÖZBİLEN, Şevki, Hukukun Temel Kavramları, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2013.
93. ÖZBİLGEN, Tarık, Eleştirisel Hukuk Başlangıcı Dersleri, Sulhi Garan Matbaası, İstanbul, 1976.
94. ÖZEN, Şükrü, “İstislâh”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, İstanbul, Y. 2001, C. 23, s. 383-388.
95. ÖZEN, Şükrü, “Teâruz”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, İstanbul, Y. 2011, C. 40, s. 208-211.
96. ÖZSUNAY, Ergun, Karşılaştırmalı Hukuka Giriş, Sulhi Garan Matbaası, İstanbul, 1976.
97. ÖZYÖRÜK, Mukbil, Hukuka Giriş, Ege Matbaası, Ankara, 1959.
98. RÂĠIB EL-İSFAHÂNÎ, Ebû’l-Ḳāsım Hüseyn b. Muḥammed b., el-Müfredât fî ġarîbi’l-Ḳurʾân, thk. Ṣafvân ʿAdnan ed-Dâvûdî, Dâru’l-Ḳalem; Dâru’ş-Şâmiyye, Dımaşk, 1412.
99. SAVA PAŞA, İslâm Hukuku Nazariyatı Hakkında Bir Etüt, Çeviren Baha Arıkan, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, İstanbul, 2016, C. 1.
100. SCHACHT, Joseph, İslam Hukukuna Giriş, Çeviren: Mehmet Dağ ve Abdulkadir Şener, Otto Yayınları, Ankara, 2018.
101. SÜMER, Haluk Hadi, Hukuka Giriş Kavramlar & Kurumlar, 6. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023.
102. ŞÂBAN, Zekiyüddin, İslâm Hukuk İlminin Esasları (Usûlü’l-Fıkh), Çeviren: İbrahim Kâfi Dönmez, 28. Baskı, TDV Yayınları, Ankara, 2017.
103. ŞÂFİʿÎ, Ebû ʿAbdullah Muḥammed b. İdrîs, er-Riṣâle, thk. Aḥmed Şâkir, Mustafa el-Babi el-Halebi ve Evladüh, Mısır, 1938.
104. ŞAHİN, Fatma Süzgün/Canay, Hatike Dilara Ağaoğlu, “Özel Hukuka İlişkin Temel Kavramlar”, İlyas Doğan, 2. Baskı, Astana Yayınları, Ankara, Y. 2020, s. 81-127.
105. ŞEN, Ersan/ERYILDIZ, Sefa, Hukuka Giriş, 5. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023.
106. ŞİŞMAN, Gülden/SARSIKOĞLU, Şenel/SAVRUN, Nibal Fatma, Hukuk Başlangıcı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2022.
107. TANRIVERDİ, Hasan, Mukayeseli Olarak İslâm Hukuk Usulünde Kurallar Çatışması, Gündönümü Yayınları, İstanbul, 2007.
108. TÜRCAN, Talip, Devletin Egemenlik Unsuru ve Egemenlikten Kaynaklanan Yetkileri, Ankara Okulu Yayınları, Ankara, 2001.
109. TÜRCAN, Talip, “Fıkıhdan İslâm Hukukuna”, İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi, Y. 2005, C. 6, s. 11-22.
110. TÜRCAN, Talip, İslâm Hukuk Biliminde Hukuk Normu Kavramsal Analiz ve Geçerlilik Sorunu, Ankara Okulu Yayınları, Ankara, 2003.
111. TÜRCAN, Talip, “Şeriat”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, TDV Yayınları, İstanbul, Y. 2010, C. 38, s. 571-574. Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük, (Çevrimiçi) https://sozluk.gov.tr/?ara=hikaye, E.T. 01.04.2025.
112. UMAR, Bilge, Hukuk Başlangıcı, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Döner Sermaye İşletmesi Yayınları, İzmir, 1997.
113. ÜNAL, Mustafa, İslâm Hukukunda Haksız Fiil Sorumluluğu, Adalet Yayınevi, Ankara, 2019. Vizâretü’l-Evkaf ve’ş-Şuûni’l-İslâmiyye, el-Mevsûatü’l-Fıkhiyye el-Kuveytiyye, Kuveyt, 1404-1427.
114. VURAL, Muammer, “Yasama Kavramı ve Yetkisi Açısından Pozitif Hukuk ile İslâm Hukuku Arasında Bir Mukayese”, Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Y. 2011, C. 36, s. 177-200.
115. YAMAN, Ahmet/ ÇALIŞ, Halit, İslâm Hukuku, Bilimsel Araştırma Yayınları, Ankara, 2018.
116. YAMAN, Ahmet, Fetva Usûlü ve Âdâbı, MÜFAV Yayınları, İstanbul, 2017.
117. YILMAZ, Süleyman, Hukuk Başlangıcı, Yetkin Yayınları Ankara, 2019.
118. YÖRÜK, Abdülhak Kemal, Hukuk Başlangıcı, İktisadi Yürüyüş Matbaası, İstanbul, 1944.
119. ZEYDÂN, Abdulkerim, el-Medḫal li-dirâseti’ş-şerîʿati’l-İslâmiyye, Müessesetü’r-Risâle, Lübnan, 2005.
120. ZUHAYLÎ, Vehbe, İslâm Fıkhı Ansiklopedisi, Çeviren: Ahmet Efe vd., Risale Yayınevi, İstanbul, 1994, C. 1, 9.