Research Article

Uluslararası Hukukta Jus Cogens ve Erga Omnes Yükümlülüklerin Ayrımı: Kavramsal Bir Yeniden Değerlendirme

Volume: 11 Number: 2 October 12, 2026
TR EN

Uluslararası Hukukta Jus Cogens ve Erga Omnes Yükümlülüklerin Ayrımı: Kavramsal Bir Yeniden Değerlendirme

Abstract

Uluslararası hukuk düzeninin temel taşlarını teşkil eden jus cogens normları ile erga omnes yükümlülükleri arasındaki diyalektik ilişki, doktrinel tartışmaların ve yargısal içtihatların merkezinde yer almaya devam etmektedir. Her iki kavram da özünde uluslararası toplumun temel değerlerini ve kolektif menfaatlerini koruma gayesine matuf olsa da, normatif kaynakları, hiyerarşik konumları ve ihlal halinde doğurdukları hukuki sonuçlar bakımından belirgin distinksiyonlar arz etmektedir. Uluslararası hukukun emredici ve üstün kuralları olarak tanımlanan jus cogens normları, devletlerin iradi rızalarından bağımsız, evrensel bir bağlayıcılığa sahiptir. Bu normlar, uluslararası kamu düzeninin bir yansıması olup, kendilerine aykırı düzenlenen her türlü antlaşma veya hukuki işlemi batıl kılarak mutlak butlan yaptırımına tabi tutar. Öte yandan erga omnes yükümlülükleri, borcun muhatabı bakımından bir genişlemeyi ifade ederek, doğrudan uluslararası toplumun bütününe karşı üstlenilen ödevleri tanımlar. Bu kategorideki yükümlülüklerin ihlali, ihlalden doğrudan zarar görmese dahi her bir devlete "korunan menfaat" temelinde hukuki sorumluluk iddiasında bulunma ve actio popularis benzeri bir yetkiyle müdahil olma imkânı tanımaktadır. Bununla birlikte, her jus cogens normunun doğası gereği bir erga omnes yükümlülük tevlit edip etmediği ya da her erga omnes yükümlülüğün emredici niteliğe sahip olup olmadığı hususu, uluslararası hukuk hiyerarşisindeki kavramsal karmaşayı derinleştirmektedir. Uluslararası Adalet Divanı’nın Barcelona Traction (1970) ve East Timor (1995) kararları, bu ayrımın usuli ve maddi boyutlarına dair önemli parametreler sunsa da, normatif sınırların kesin tespiti noktasında gri alanlar bırakmıştır. Bu çalışma; güncel literatür, devlet uygulamaları ve yargı içtihatları ışığında söz konusu kavramlar arasındaki girift ilişkiyi yeniden değerlendirmeyi; kesişim ve ayrışma noktalarını saptayarak uluslararası hukukun normatif yapısına dair daha tutarlı ve sistematik bir kavramsal çerçeve geliştirmeyi amaçlamaktadır.

Keywords

References

  1. Bassiouni MC, ‘International Crimes: Jus Cogens and Obligatio Erga Omnes’ (1996) 59(4) Law and Contemporary Problems 63-74.
  2. Bianchi A, ‘Human Rights and the Magic of Jus Cogens’ (2008) 19 European Journal of International Law 491-508.
  3. Bianchi A, International Law Theories: An Inquiry into Different Ways of Thinking (Oxford University Press 2016).
  4. Brownlie I (ed Crawford J), Brownlie’s Principles of Public International Law (9th edn, Oxford University Press 2019).
  5. Cassese A, International Criminal Law (2nd edn, Oxford University Press 2008.
  6. Charlesworth H, Christine Chinkin and Shelley Wright, ‘Feminist Approaches to International Law’ (1991) 85(4) AJIL 613-645
  7. Crawford J, State Responsibility: The General Part (Cambridge University Press 2013).
  8. Crawford J, Chance, Order, Change: The Course of International Law (Hague Academy/Brill 2014).

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Law and Humanities

Journal Section

Research Article

Publication Date

October 12, 2026

Submission Date

January 25, 2026

Acceptance Date

May 3, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 11 Number: 2

APA
Çatal, B. (2026). Uluslararası Hukukta Jus Cogens ve Erga Omnes Yükümlülüklerin Ayrımı: Kavramsal Bir Yeniden Değerlendirme. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11(2), 1395-1434. https://doi.org/10.58733/imhfd.1871207
AMA
1.Çatal B. Uluslararası Hukukta Jus Cogens ve Erga Omnes Yükümlülüklerin Ayrımı: Kavramsal Bir Yeniden Değerlendirme. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 2026;11(2):1395-1434. doi:10.58733/imhfd.1871207
Chicago
Çatal, Betül. 2026. “Uluslararası Hukukta Jus Cogens Ve Erga Omnes Yükümlülüklerin Ayrımı: Kavramsal Bir Yeniden Değerlendirme”. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11 (2): 1395-1434. https://doi.org/10.58733/imhfd.1871207.
EndNote
Çatal B (October 1, 2026) Uluslararası Hukukta Jus Cogens ve Erga Omnes Yükümlülüklerin Ayrımı: Kavramsal Bir Yeniden Değerlendirme. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11 2 1395–1434.
IEEE
[1]B. Çatal, “Uluslararası Hukukta Jus Cogens ve Erga Omnes Yükümlülüklerin Ayrımı: Kavramsal Bir Yeniden Değerlendirme”, İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, vol. 11, no. 2, pp. 1395–1434, Oct. 2026, doi: 10.58733/imhfd.1871207.
ISNAD
Çatal, Betül. “Uluslararası Hukukta Jus Cogens Ve Erga Omnes Yükümlülüklerin Ayrımı: Kavramsal Bir Yeniden Değerlendirme”. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11/2 (October 1, 2026): 1395-1434. https://doi.org/10.58733/imhfd.1871207.
JAMA
1.Çatal B. Uluslararası Hukukta Jus Cogens ve Erga Omnes Yükümlülüklerin Ayrımı: Kavramsal Bir Yeniden Değerlendirme. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 2026;11:1395–1434.
MLA
Çatal, Betül. “Uluslararası Hukukta Jus Cogens Ve Erga Omnes Yükümlülüklerin Ayrımı: Kavramsal Bir Yeniden Değerlendirme”. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, vol. 11, no. 2, Oct. 2026, pp. 1395-34, doi:10.58733/imhfd.1871207.
Vancouver
1.Betül Çatal. Uluslararası Hukukta Jus Cogens ve Erga Omnes Yükümlülüklerin Ayrımı: Kavramsal Bir Yeniden Değerlendirme. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 2026 Oct. 1;11(2):1395-434. doi:10.58733/imhfd.1871207