KURTULUŞ SAVAŞI’NDA AZERBAYCAN VE RUSYA’NIN TÜRKİYE’YE MADDİ YARDIMLARI

Birinci Dünya Savaşı henüz bitmeden, 1917 yılında Rusya’da Bolşevik Devrim gerçekleşmiş, Rusya İttifak Devletleri ile Mart 1918’de Brest-Litovsk Barış Antlaşması’nı imzalayarak savaştan çekilmiştir. Kafkasya’daki Azerbaycan Mayıs 1918’de bağımsızlığını ilan etmiştir. 1918 yılında savaş bitmiş, İtilaf Devletleri ile Osmanlı Devleti arasında Mondros Ateşkes Antlaşması imzalanmıştır. Mütareke hükümlerine göre Osmanlı Devleti Azerbaycan’dan kuvvetlerini çekince, Azerbaycan İngilizlerin ve Rusların etkisine açık hale gelmiştir. Anadolu’da ise Mustafa Kemal önderliğinde bir kurtuluş mücadelesi başlamıştır. Mücadelenin liderleri ihtiyaç duyulan maddi desteğin sağlanabilmesi için Azerbaycan ve Bolşevik Rusya ile yardım konusunu müzakere etmektedirler. Her iki ülkenin yardım konusundaki tavrı olumsuz olmamakla beraber; kısmen daha tereddütlü olan Azerbaycan birtakım engellerle karşılaşmış, Rusya ise maddi yardım karşılığında Türkiye’nin Bolşevik devletler grubuna katılmasını ümit etmiştir. 1919 yılında başlayarak devam eden yardım konusundaki görüşmeler sonunda hem Azerbaycan’dan hem Rusya’dan birtakım yardımlar sağlanmıştır. Yardımlar 1920 yılından itibaren başlamış, 1921 yılında artarak devam etmiştir. Söz konusu yardımlar bazen altın ya da para şeklinde olabilirken, bazen de savaş koşullarında para kadar önemli olan silah, cephane veya petrol ürünleri şeklinde 1922 yılına kadar sürmüştür. Her iki ülke tarafından yapılan yardımlarda; Nisan 1920’de Azerbaycan’da Bolşevik bir hükümetin iş başına geçmesi, 1921 yılında imzalanan Moskova Antlaşması ve özellikle Sakarya Zaferi olmak üzere Türk ordusunun başarıları etkili olmuştur.