BÖLGESEL KALKINMA TEORİLERİNDE KÜRESELLEŞME VE İNOVASYON

Abstract

Bu çalışma, bölgesel kalkınma literatürünü küreselleşme ve inovasyon ekseninde ele alan teorik yaklaşımları karşılaştırmalı ve eleştirel bir perspektifle incelemektedir. Bölgesel kalkınma, yalnızca ekonomik büyüme ile sınırlı olmayan; kurumsal kapasite, beşerî sermaye, yönetişim yapıları, yenilik üretme yeteneği ve mekânsal eşitsizlikler gibi çok boyutlu unsurları içeren bir süreçtir. 1970’lerden itibaren hız kazanan küreselleşme, bölgelerin küresel üretim ağları ve değer zincirleriyle bütünleşme biçimlerini dönüştürmüş; bu süreçte inovasyon, bölgelerin rekabet gücünü ve uyum kapasitesini belirleyen temel bir aracı değişken hâline gelmiştir. Çalışma, büyüme kutbu teorisi, yığılma ve küme teorileri, endojen büyüme ve beşerî sermaye yaklaşımları, Krugman’ın yeni ekonomik coğrafya modeli, yeni bölgecilik,bölgesel yenilik sistemleri ve akıllı uzmanlaşma yaklaşımlarını küreselleşme–inovasyon–bölgesel eşitsizlik ilişkisi çerçevesinde değerlendirmektedir. Bu teorilerin bazıları mekânsal yoğunlaşma ve verimlilik artışlarını açıklamada güçlü bir analitik çerçeve sunarken, sosyal dışlanma, kurumsal farklılıklar ve sürdürülebilirlik gibi boyutları sınırlı ölçüde ele almaktadır. Özellikle yeni ekonomik coğrafya yaklaşımlarının yüksek düzeyde soyutlamaya dayalı yapısı, bölgesel kalkınmanın toplumsal ve kurumsal yönlerini açıklamada yetersiz kalabilmektedir. Çalışmanın temel bulgusu, küreselleşme ve inovasyonun bölgesel kalkınma üzerinde otomatik ve homojen etkiler yaratmadığı; bu etkilerin büyük ölçüde bölgesel kurumsal kapasite, yenilik sistemleri ve yönetişim yapıları tarafından şekillendirildiğidir. Bu bağlamda, etkin bölgesel kalkınma politikalarının rekabetçilik ile mekânsal ve sosyal bütünleşmeyi birlikte gözeten, bölge temelli ve hibrit bir kuramsal yaklaşımı benimsemesi gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.

Keywords

• Bölgesel kalkınma
• küreselleşme
• inovasyon
• bölgesel eşitsizlikler
• bölgesel yenilik sistemleri

Globalization and Innovation in the Regional Development Theories

Abstract

This study provides a comparative and critical review of major regional development theories through the lenses of globalization and innovation. Regional development is conceptualized as a multidimensional and territorially embedded process that extends beyond economic growth to include institutional capacity, human capital, governance structures, innovation capability, and spatial inequality. Since the 1970s, accelerating globalization has transformed the ways in which regions integrate into global production networks and value chains, making innovation a key mediating factor shaping regional competitiveness and adaptability. The paper examines growth pole theory, agglomeration and cluster approaches, endogenous growth and human capital theories, Krugman’s new economic geography, new regionalism, regional innovation systems and smart specialization approach within a unified analytical framework. While some of these approaches effectively explain spatial concentration, productivity gains, and competitiveness under globalization, they often underestimate issues related to social cohesion, institutional diversity, and uneven development. In particular, the highly abstract nature of new economic geography models limits their capacity to account for the social and institutional dimensions of regional development. The main finding of the study is that globalization and innovation do not produce automatic or uniform regional development outcomes. Instead, their effects are strongly mediated by regional institutional quality, innovation systems, and governance capacity. Accordingly, the paper argues that effective regional development policies should adopt a hybrid and region-based approach that balances competitiveness with inclusiveness and sustainability. Such an approach is especially relevant for countries characterized by pronounced regional disparities.

Keywords

• Regional development
• globalization
• innovation
• spatial inequality
• regional innovation systems

References

1. Akış, E. (2011). Küreselleşme Sürecİnde Bölgesel Kalkinma Yaklaşimindaki Gelişmeler Ve Bölgesel Kalkınma Ajansları. Istanbul Journal of Sociological Studies, (44), pp: 237-256. https://dergipark.org.tr/en/pub/iusoskon/article/119259
2. Alsaç, F. (2010). Bölgesel gelişme aracı olarak kümelenme yaklaşımı ve Türkiye için kümelenme destek modeli önerisi: planlama uzmanlığı tezi. TC Başabakanlık Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü.
3. Ankara Kalkınma Ajansı, (2019). Ankara Bölgesel Yenilik Stratejisi Raporu 2019. Ankara.
4. Ankara Development Agency (2024), Ankara Bölge Planı 2024-2028.Ankara.
5. Becker, G. S. (1964). Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis, with Special Reference to Education. University of Chicago Press.
6. Bathelt, H., Malmberg, A., & Maskell, P. (2004). Clusters and knowledge: local buzz, global pipelines and the process of knowledge creation. Progress in human geography, 28(1), 31-56.
7. Büyükuslu, A.R. (2023), Dijital Ekonomi ve Sürdürülebilir Kalkınma, https://subconturkey.com.tr/dijital-ekonomi-ve-surdurulebilir-kalkinma/
8. Capello, R., & Kroll, H. (2016). From theory to practice in smart specialisation strategy: Emerging limits and possible future trajectories. European Planning Studies, 24(8), pp:1393–1406. https://doi.org/10.1080/09654313.2016.1156058

9. Capello, R., & Nijkamp, P. (2011). 15. Regional growth and development theories revisited. Endogenous regional development: perspectives, measurement and empirical investigation, pp:301-330. https://research.vu.nl/ws/portalfiles/portal/2432673/rm%202009-22.pdf
10. Coe, N. M., & Yeung, H. W. C. (2019). Global production networks. Journal of Economic Geography, 19(4), 775-801. https://doi.org/10.1093/jeg/lbz018
11. Cohen, W. M., & Levinthal, D. A. (1990). Absorptive capacity: A new perspective on learning and innovation. Administrative science quarterly, 35(1), 128-152. https://www.jstor.org/stable/2393553
12. Cooke, P., Uranga, M. G., & Etxebarria, G. (1998). Regional systems of innovation: an evolutionary perspective. Environment and planning A, 30(9), pp:1563-1584.
13. Cooke, P. (2001). Regional innovation systems, clusters, and the knowledge economy. Industrial and corporate change, 10(4), pp: 945-974.
14. Cooke, P., & Memedovic, O. (2003). Strategies for regional innovation systems: learning transfer and applications (p. 1). Vienna: United Nations Industrial Development Organization.
15. Daniela, A. (2015). Theoretical approaches of endogenous regional development. MPRA Discussion. https://core.ac.uk/download/pdf/213972945.pdf
16. Dawkins, C. J. (2003). Regional development theory: conceptual foundations, classic works, and recent developments. Journal of planning literature, 18(2), pp:131-172. https://doi.org/10.1177/0885412203254706
17. DPT (2006). Dokuzuncu Beş Yıllık Kalkınma Planı.
18. Dulupçu, M. A., Sungur, O., & Keskin, H. (2010). Bölgesel Kalkınmada Yeni Yaklaşımlar ve Türkiye'de Kalkınma Planlarına Yansımaları: Kalkınma Planlarının Yeni Teoriler Açısından Değerlendirilmesi. 6. Ulusal Coğrafya Sempozyumu, Ankara Üniversitesi Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi, Ankara.
19. Ekinci, E. D. (2013). Yığılma ekonomilerinin nedenleri ve etkileri: Türkiye alt bölgeler bazında bir uygulama (1990-2009). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Doktora Tezi, Erzurum.
20. Foray, D., David, P., & Hall, B. (2011). Smart specialization – From academic idea to political instrument, the surprising career of a concept and the difficulties involved in its implementation (Working Paper). EPFL, Management of Technology and Entrepreneurship Institute (MTEI).
21. Gereffi, G. (1999). International trade and industrial upgrading in the apparel commodity chain. Journal of international economics, 48(1), 37-70.
22. Gereffi, G. (2005). The global economy: organization, governance, and development. The handbook of economic sociology, 2, pp: 160-182.
23. Gereffi, G., Humphrey, J., & Sturgeon, T. (2005). The governance of global value chains. Review of international political economy, 12(1), 78-104. https://doi.org/10.1080/09692290500049805
24. Gianelle, C., Guzzo, F., & Mieszkowski, K. (2020). Smart Specialisation: what gets lost in translation from concept to practice?. Regional Studies. https://doi.org/10.1080/00343404.2019.1607970
25. Hasanoğlu, M., & Aliyev, Z. (2006). Avrupa Birliği ile bütünleşme sürecinde Türkiye’de bölgesel kalkınma ajansları. Sayıştay Dergisi, (60), pp: 81-103. https://dergipark.org.tr/en/pub/sayistay/article/918887
26. Hassink, R., & Gong, H. (2021). Six critical questions about smart specialization. In Rethinking clusters. pp: 171-187. Routledge. https://doi.org/10.1080/09654313.2019.1650898
27. Hobikoğlu, E. H., & Deniz, M. H. (2011). Kümelenme modeli ve politikaları çerçevesinde bilgi yapılanması ve rekabet ilişkisi. Network, 78(37), 44.
28. Kalaycı, N. (2023). Dijitalleşememe ve dijital eşitsizlik. Scientific journal of space management and space economy, 2(1), 43-52. https://journals.academicianstudies.com/SJSMSE/article/view/185
29. Krugman, P. R. (1979). Increasing returns, monopolistic competition, and international trade. Journal of international Economics, 9(4), pp: 469-479.
30. Krugman, P. (1991). Increasing returns and economic geography. Journal of political economy, 99(3), pp: 483-499.
31. Krugman, P. (2000). Where in the world is the ‘new economic geography’. The Oxford handbook of economic geography, 23, pp: 49-60.
32. Lundvall, B. Å. (1988), Innovation As An Interactive Process: From User–Producer Interaction To The National Systems Of Innovation. The Learning Economy and the Economics of Hope, 61.
33. Maden, S. I., & Yiğit, A. G. (2019). Bölgesel kalkınma politikalarındaki dönüşüm: yeni bölgecilik yaklaşımı ve Türkiye yansımaları. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(3), pp:113-120. http://dx.doi.org/10.18506/anemon.420459 .
34. Marrocu, E., Paci, R., Rigby, D., & Usai, S. (2023). Evaluating the implementation of Smart Specialisation policy. Regional Studies, 57(1), pp: 112-128. https://doi.org/10.1080/00343404.2022.2047915.
35. Martin, R. (2012). Regional economic resilience, hysteresis and recessionary shocks. Journal of economic geography, 12(1), 1-32.
36. Martin, R., Aslesen, H. W., Grillitsch, M., & Herstad, S. J. (2018). Regional innovation systems and global flows of knowledge. In New avenues for regional innovation systems-theoretical advances, empirical cases and policy lessons (pp. 127-147). Cham: Springer International Publishing.
37. Mayda, M. (2022). YEREL KALKINMA ÇALIŞMALARINDA DİJİTAL MEDYANIN ETKİ GÜCÜ. Düşünce Dünyasında Türkiz, 13(62), 33-54.
38. McCann, P., & Ortega-Argilés, R. (2015). Smart Specialization, Regional Growth and Applications to European Union Cohesion Policy. Regional Studies, 49(8), pp: 1291-1302. https://doi.org/10.1080/00343404.2013.799769
39. Nelson, R. R. (Ed.). (1993). National innovation systems: a comparative analysis. Oxford university press.
40. Özaslan, A., & Ünlü, H. (2015). Türkiye’de Bölgesel Kalkınma Politikalarinda Değişim Ve Kalkınma Ajansları. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(13), pp: 64-83. https://dergipark.org.tr/en/pub/makusobed/article/206867
41. Perroux, F. (1955). Note sur la notion de" pôle de croissance". Économie appliquée, 8(1), pp: 307-320. https://www.persee.fr/doc/ecoap_0013-0494_1955_num_8_1_2522
42. Pike, A., Rodríguez-Pose, A., & Tomaney, J. (2016). Local and regional development. Routledge. https://eclass.hua.gr/modules/document/file.php/GEO272/Andy_Pike_Local_and_Regional_Development__2006.pdf Pike, A., Dawley, S., & Tomaney, J. (2010). Resilience, adaptation and adaptability. Cambridge journal of regions, economy and society, 3(1), 59-70. https://doi.org /10.1093/cjres/rsq001
43. Porter, M. E. (1990). New global strategies for competitive advantage. Planning review, 18(3), pp: 4-14.
44. Porter, M. E. (1998). Clusters and the New Economics of Competition. Harvard Business Review, 76(6), pp: 77-90.
45. Rodríguez-Pose, A. (2013). Do institutions matter for regional development? Regional Studies, 47(7), pp: 1034–1047. https://doi.org/10.1080/00343404.2012.748978
46. Rodríguez-Pose, A., Di Cataldo, M., & Rainoldi, A. (2014). The role of government institutions for smart specialisation and regional development. http://projects.mcrit.com/foresightlibrary/attachments/article/1222/JRC88935_Role_GovInstitutions_S3_RegDev.pdf
47. Romer, P. M. (1990). Endogenous Technological Change. Journal of Political Economy, 98(5), pp:71-102. https://www.nber.org/system/files/working_papers/w3210/w3210.pdf
48. Sarı, S. (2025). Makrodan Mikroya Bölgesel Kalkınma Teorileri, Küreselleşme, Bölgesel İnovasyon Sistemleri Ve Yeni Bölgeselcilik, ed. Güray Karaçıl, Nesrin Tuncay, Bölgesel Kalkınma ve Turizm İlişkisi, Gazi Kitapevi, Ankara.
49. Sarı S. Ve Erdal B.,(2025)”Ankara Kent Ekonomisi ve OSTİM Organize Sanayi Bölgesi’nin Katkıları”, Dünyada ve Türkiye'de Güncel Kent, Çevre, Yerel Yönetim Politikaları ve Uygulamaları, ed. Emek Yıldırım Şahin, Ahmet Şafak Eşmeler, Gazi Kitapevi, Ankara.
50. Scott, A. J., & Storper, M. (2003). Regions, globalization, development. Regional Studies, 37(6-7), pp: 579–593. https://doi.org/10.1080/0034340032000108697a
51. Storper, M. (1997). The Regional World: Territorial Development in a Global Economy. Guilford Press.
52. Sunay, E. B. (2022). Yığılma Ekonomileri: Teorik Bir İnceleme. Dumlupınar Üniversitesi İİBF Dergisi, (10), pp: 96-104. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2860220
53. Szajnowska-Wysocka, A. (2009). Theories of regional and local development-abridged review. Bulletin of Geography. Socio-economic series, (12), 75-90. https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=109658
54. Tatlı, H. (2023). Teorik Ve Pratik Bakımdan Yerel Ekonomik Kalkınmayı Anlamak, Eğitim Yayınevi, Konya.
55. TC. Kalkınma Bakanlığı. (2014). Türkiye’nin Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi 2014-2023. Ankara: Kalkınma Bakanlığı Yayınları.
56. TC. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (2025), Bölgesel Kalkınma ve Ülkemizde Bölgesel Kalkınma Politikalarının Gelişim Süreci, https://ka.gov.tr/sayfalar/bolgesel-kalkinma-ve-ulkemizde-bolgesel-kalkinma-politikalarinin-gelisim-sureci--22
57. TC. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (2026), Kalkınma Ajansları, https://ka.gov.tr/sayfalar/dijitallesme--4
58. Van Dijk, J. (2020). The digital divide. John Wiley & Sons. 10.1002/asi.24355
59. Wilson, J. (2011). Colonising space: The new economic geography in theory and Practice. New Political Economy, 16(3), 373-397. https://doi.org/10.1080/13563467.2010.504299
60. World Bank (2009), World Development Report 2009: Reshaping Economic Geography (Washington, DC: World Bank). https://openknowledge.worldbank.org/bitstreams/98a55578-1ab9-5eb2-9667-5bb6ed2a2e77/download