Sorgulama ve Fen Öğrenme Arasındaki İlişki: Öğretmen Adayları Üzerine Bir Araştırma

Year 2025, Volume: 9 Issue: 2, 255 - 267, 31.07.2025

Ümran Atabaş

Abstract

Temel eğitim düzeyinde sorgulayan ve fen öğrenme becerisi gelişmiş bireyler yetiştirilebilmek için öğretmen adaylarının bu becerilerini incelemek önem taşımaktadır. Araştırmanın amacı, temel eğitim bölümündeki öğretmen adaylarının sorgulama ve fen öğrenme beceri düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi ve aralarındaki ilişkinin belirlenmesidir. Araştırmanın modeli nicel araştırma modellerinden genel tarama ve ilişkisel tarama modelidir. Araştırma örneklemi 2023-2024 akademik yılı bahar ve 2024-2025 akademik yılı güz döneminde İstanbul’da iki farklı vakıf üniversitesinde temel eğitim bölümünde öğrenimini sürdüren 242 öğretmen adayından oluşmaktadır. Çalışmanın veri toplama araçları olarak beşli likert tipinde “Sorgulama Becerileri Ölçeği” ile “Fen Öğrenme Becerisi Ölçeği” ve kişisel bilgi formu kullanılmıştır. Araştırma sonucunda öğretmen adaylarının sorgulama becerilerinin cinsiyet, öğrenim görülen bölüm ve bilimsel yayın takip etme alışkanlığına göre farklılaşmadığı ancak kitap okuma alışkanlığının sorgulama becerisinde olumlu yönde bir farklılaşmaya neden olduğu tespit edilmiştir. Temel eğitim öğretmen adaylarının fen öğrenme becerilerinde ise cinsiyete, öğrenim görülen bölüme, kitap okuma alışkanlıkları ve bilimsel yayın takip etme alışkanlıklarına göre herhangi bir farklılaşma meydana gelmediği görülmüştür. Öğretmen adaylarının sorgulama becerisi ve fen öğrenme becerisi arasındaki ilişkiyi belirlemek için yapılan korelasyon analizi sonucunda ise sorgulama becerisi ile fen öğrenme becerisi arasında pozitif yönlü orta düzeyde bir ilişki olduğu ortaya çıkmıştır. Araştırma sonuçları literatür çerçevesinde tartışılarak araştırma sonuçları doğrultusunda öneriler geliştirilmiştir.

Keywords

Temel Eğitim , öğretmen yetiştirme , sorgulama becerisi , fen öğrenme becerisi , öğretmen adayları

The Relationship between Inquiry and Science Learning: A Study on Pre-Service Teachers

Abstract

In order to cultivate individuals equipped with advanced inquiry and science learning skills at the K–4 (primary education) level, it is essential to examine these competencies among pre-service teachers. This study aims to investigate the levels of inquiry and science learning skills among pre-service teachers enrolled in a primary education program and to examine the relationship between these skills across various variables. The research employs a quantitative design, specifically using general and correlational survey models. The study sample consists of 242 pre-service teachers studying in primary education departments at two private universities in İstanbul during the spring semester of the 2023–2024 academic year and the fall semester of the 2024–2025 academic year. The data were collected using the “Inquiry Skills Scale” and the “Science Learning Skills Scale,” both structured as five-point Likert-type instruments, along with a personal information form. The findings indicate that inquiry skills did not significantly differ based on gender, academic department, or following scientific publications; however, reading habits were found to significantly influence inquiry skill levels. In contrast, science learning skills did not vary significantly with respect to gender, academic department, reading habits, or following scientific publications. Correlational analysis revealed a moderate positive relationship between inquiry skills and science learning skills. The results have been discussed in relation to existing literature, and a set of recommendations has been developed accordingly.

Keywords

Primary Education , ınquiry skills , science learning skills , teacher education , pre-service teachers

Ethical Statement

Bu çalışma herhangi bir kamu, ticari veya kâr amacı olmayan kuruluşun mali desteği alınarak gerçekleştirilmemiştir. Araştırma, İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulunun 01/07/2024 tarihli ve 2024/07-01 sayılı kararı neticesinde alınan izin ile gerçekleştirilmiştir.

Thanks

Araştırmaya katılarak destek veren temel eğitim bölümü öğrencilerine teşekkür ederim.

References

• Abalı Öztürk, Y., Bilgen, Z., & Bilgen, S. (2017). Sorgulama becerileri ile kendi kendine öğrenme becerileri arasındaki ilişki: temel eğitim öğretmen adaylarına yönelik bir araştırma. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 179-214. https://doi.org/10.30561/sinopusd.348238
• Aldan Karademir, Ç., Çaylı, B., & Deveci, Ö. (2019). Öğretmen adaylarının sorgulama becerileri ile meraklılık düzeylerinin incelenmesi. Elementary Education Online, 18(3), 1157-1171. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2019.610860
• Aldan Karademir, Ç., & Saracaloğlu, A. S. (2013). Sorgulama becerileri ölçeği’nin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Asian Journal of Instruction (E-AJI), 1(2), 56-65.
• Aslan-Efe, H. & Özmen-Ülük, S. (2018). Ortaokul öğrencilerinin fen öğrenme becerilerinin incelenmesi. Journal of Computer and Education Research, 6(11), 88-105. https://doi.org/10.18009/jcer.376953
• Aydede, M. N. (2022). Examining the primary school teacher candidates’ science learning skills in terms of their attitudes towards science and their science teaching self-efficacy beliefs. International Journal of Educational Methodology, 8(4), 853-864. https://doi.org/10.12973/ijem.8.4.853
• Aziz, A. (2011). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri ve teknikleri. Ankara: Nobel Yayıncılık.
• Balbağ, Z., & Aynur, D. (2020). Fen bilgisi öğretmen adaylarının sorgulama becerilerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. International Journal of Social Science Research, 9(1), 48-62.
• Bartan, M. (2020). Okul Öncesi öğretmen adaylarının temel bilimsel okuryazarlık düzeyleri ile bilimsel tutumlarının incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 49, 293-308. https://doi.org/10.9779/pauefd.531625
• Bedir, T., & Duman, B. (2017). Öğretmen adaylarının sorgulama becerilerinin incelenmesi. Turkish Studies, 12(18), 105-120. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.12096
• Brigido, M., Couso, D., Gutierrez, C., & Mellado, V. (2013). The emotions about teaching and learning science: A study of prospective primary teachers in three Spanish universities. Journal of Baltic Science Education, 12(3):299-311
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö., E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2013). Bilimsel araştırma yöntemleri (11. Basım). Ankara: PegemA.
• Can, A. (2017). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
• Chang, H. P., Chen, C. C., Guo, G. J., Cheng, Y. J., Lin, C. Y., & Jen, T. H. (2011). The development of a competence scale for learning science: Inquiry and communication. International Journal of Science and Mathematics Education, 9, 1213-1233.
• Chin, C., & Osborne, J. (2008). Students’ questions: a potential resource for teaching and learning science. Studies in Science Education, 44(1), 1–39. https://doi.org/10.1080/03057260701828101
• Creswell, J.W. (2017). Eğitim araştırmaları: Nicel ve nitel araştırmanın planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi. İstanbul: Edam Yayıncılık.
• Çetin, G., & Çavaş, P. (2023). Sınıf öğretmeni adaylarının fen öğrenme becerilerinin farklı değişkenler açısından incelenmesi. Kahramanmaraş Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 198–215.
• Doğan, Ş., Akter, B. A., Büber, A., & Çoban Ünal, G. (2023). The effects of inquiry practices with “discrepant events” on pre-service science teachers’ conceptual understandings, inquiry skills, and understanding of scientific knowledge. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences, 56(1), 331-408. https://doi.org/10.30964/auebfd.1009277
• Duban, N. Y., & Gökçakan, N. (2012). Sınıf öğretmeni adaylarının fen öğretimi öz-yeterlik inançları ve fen öğretimine yönelik tutumları. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(1), 267-280.
• Durhan, G. (2020). Açık uçlu sorgulama biçimi olarak sokratik konuşma. Uluslararası Sosyal Bilimler ve Eğitim Dergisi, 2(3), 271-284.
• Elmalı, Ş., & Yıldız, E. (2017). Fen bilgisi öğretmen adaylarının sorgulama becerileri, epistemolojik inançları ve öğrenme stilleri. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, Aralık 2017, 8(2), 92-108.
• Gillies, R.M., & Nichols, K. (2014). How to support primary teachers’ implementation of inquiry: teachers’ reflections on teaching cooperative inquiry-based science. Research in Science Education, 45, 171–191 (2015). https://doi.org/10.1007/s11165-014-9418-x
• Güneş, F. (2016). Eğitimde sorgulamanın gücü. Bartın University Journal of Faculty of Education, 5(2), 188-204.
• Kalemkuş, J. (2021). Fen bilimleri dersi öğretim programı kazanımlarının 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 11(1), 63-87. https://doi.org/10.18039/ajesi.800552
• Kalkışım, Ş. İ. (2023). Öğretmen adaylarının fen öğrenme becerileri ile öğrenen özerklikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
• Kılıç, G. B., Haymana, F. & Bozyılmaz, B. (2010). İlköğretim fen ve teknoloji dersi öğretim programı’nın bilim okuryazarlığı ve bilimsel süreç becerileri açısından analizi. Eğitim ve Bilim, 33(150).
• Köseoğlu, F., & Kavak, N. (2001). Fen öğretiminde yapılandırıcı yaklaşım. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(1), 139-148
• MEB. (2024). Fen bilimleri dersi öğretim programı, Ankara: MEB. https://tymm.meb.gov.tr/upload/program/2024programfen345678Onayli.pdf
• Meydan, E. (2022). Science learning skills of science and mathematics education students. International Journal of Curriculum and Instruction, 14(3) (2022), 2490- 2504.
• Okumuş, C. (2024). Sınıf öğretmeni adaylarının fen okuryazarlık düzeyleri ve fen öğrenme becerilerinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Kastamonu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Okumuş, S., & Yetkil, K. (2020). Ortaokul öğrencilerinin sorgulama becerilerinin değerlendirilmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(30), 508-527. https://doi.org/10.35675/befdergi.740348
• Özdemir, G., Çavuş Güngören, S. & Yeşildağ-Hasançebi, F. (2022). Ortaokul öğrencilerinin fen öğrenme becerilerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 54, 69-98. https://doi.org/10.9779/pauefd.799198
• Rahayu, U., Shafwatul Anam, R., Sekarwinahyu, M., & Sapriati, A. (2022). The inquiry skills of teachers in elementary school. Jurnal Ilmiah Sekolah Dasar, 6(2), 228–235. https://doi.org/10.23887/jisd.v6i2.46909
• Salcı, E., & Aydın, A. (2022). Öğretmen ve öğretmen adaylarının evrensel fen okuryazarlık düzeylerinin bazı değişkenlere göre belirlenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 12(1), 92-109. https://doi.org/10.24315/tred.876128
• Sarıkaya, B., & Şakiroğlu, Y. (2021). Türkçe öğretmeni adaylarının sorgulama becerileri ile kitap okuma alışkanlığına yönelik tutumları arasındaki ilişki. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (25), 624-655.
• Şahin, Ç., Arcagök, S., Çetin, Ş., Mertol, H., & Boran, G. (2017). Sınıf öğretmeni adaylarının sorgulama becerilerinin incelenmesi. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(3), 0-5.
• Şenler, B. (2014). Turkish adaptation of the Competence Scale for Learning Science: Validity and reliability study [Fen Öğrenme Becerisi Ölçeği'nin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması]. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 10(2), 393-407. ISO 690
• Tan, M., & Temiz, B. K. (2003). Fen öğretiminde bilimsel süreç becerilerinin yeri ve önemi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(13), 89-101.
• Taş, B. (2023). Sınıf öğretmenlerinin bilimsel araştırma yeterlikleri ile sorgulama becerilerinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi.
• Tatlısu, S. (2020). Fen bilimleri dersinde argümantasyon yönteminin kullanılmasının 7.sınıf öğrencilerinin fen öğrenme becerisi ve bilimsel süreç becerileri üzerine etkisinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Akdeniz Üniversitesi.
• Ural, E., & Yolagiden, C. (2021). Öğretmen adaylarının fen öğrenme becerisi, fen okuryazarlığı ve sosyobilimsel konulara yönelik tutumları arasındaki ilişkinin araştırılması. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 557-577. https://doi.org/10.47525/ulasbid.875555
• Varlı, B., & Sağır, Ş. U. (2019). Araştırma sorgulamaya dayalı öğretimin ortaokul öğrencilerinin fen başarısı, sorgulama algısı ve üstbiliş farkındalığına etkisi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39(2), 703-725. https://doi.org/10.17152/gefad.407417
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Yılmaz, Z., & Karamustafaoğlu, S. (2015). Öğretmen adaylarının sorgulama becerilerinin farklı değişkenler açısından incelenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(2015), 347-363.