XX. yüzyıl İslam dünyasında yapılan fıkıh ve kanun çalışmalarının eski dönem çalışmalarından farklı olduğu görülmektedir. Tarih boyunca fakihler, belirli bir mezhebin doktrini üzerinde fıkıh çalışmalarını yürütmüşlerken, bu yöneliş son yüzyılda mezhepler arası/mezhepler üstü bir mecraya kaymıştır. Bu yeni yönelişin takipçilerinden biri de çok eser sahibi, dünya müslümanları üzerinden en etkili görülen İslam hukukçularından Yûsuf el-Karadâvî’dir. Yûsuf el-Karadâvî, ortaya koyduğu İslam hukuku mesaisinde klasik yöntemden farklı bir yaklaşım benimsemiştir. Makalede faizsiz finans kurumlarının işlettiği murâbaha, Avrupa ve Amerika ülkelerinde azınlık olarak yaşayan müslümanların faizli kredi kullanarak konut satın alımı meseleleri ile ticarî ürünlerin satımında kâr haddi meselelerine ilişkin Yûsuf el-Karadâvî’nin fıkıh yöntemi incelenmektedir. Onun naslara yaklaşımı, sahabe ve tâbiîn görüşleri arasından tercihleri ve görüşleri doktrinleşmemiş müçtehitlerin içtihatlarına yönelik yaklaşımları değerlendirilmekte ve çağdaş yeni bir yöntem takip ettiği tespit edilmektedir.
أهداف البحث: في القرن العشرين، يمكن ملاحظة أن الأعمال الفقهية والقانونية التي تم إنجازها في العالم الإسلامي تختلف عن الأعمال التي كانت في العصور السابقة، ففي تاريخ الفقه كان الفقهاء يشتغلون على مسائل فقهية مرتبطة بمذهب معين، بينما انتقل هذا الاتجاه في القرن الأخير إلى الأعمال الفقهية المقارنة وفي المذاهب الأربعة. أحد أبرز متبعي هذا الاتجاه الجديد هو الفقيه يوسف القرضاوي، صاحب العديد من المؤلفات والذي يعد من أكثر الفقهاء تأثيرًا على المسلمين في جميع أنحاء العالم. لم يتم حتى الآن دراسة هذا المنهج في ضوء المواضيع التي تناولناها. منهج الدراسة: في هذا المقال ستتم دراسة منهج القرضاوي في فقه القضايا المعاصرة، مثل مسألة "المُرَابَحَة" في المؤسسات المالية الإسلامية، وشراء المسلمين المقيمين في أوروبا وأمريكا للمنازل باستخدام القروض بفائدة، ومشكلة تحديد الربح في بيع السلع التجارية. سيتم أيضًا تقييم منهج القرضاوي في التعاطي مع النصوص الشرعية، واختياره بين آراء الصحابة والتابعين، وكذلك مواقفه تجاه اجتهادات الفقهاء الذين لم تنعكس آراؤهم على شكل مذهب متكامل. النتائج: بناءً على ذلك، يتبين أن يوسف القرضاوي قد تخلى عن منهج الفقهاء الكلاسيكيين، وتبنى -كما نطلق عليه- "المنهج الاجتهادي" أي منهج المصلحة والتيسير المعاصر. أصالة البحث: إن اتباع المنهج العلمي والوصول إلى نتائج معينة سوف يكشف عن نجاح هذ المقال، ويمهد الطريق لدراسات أخرى عن القرضاوي.
Bu makaleye dilbilimsel açıdan verdiği desteklerden ötürü Dr. Öğr. Üyesi Münzir Şeyhhasan'a teşekkür ederim.
In the 20th century, Islamic jurisprudential and legal studies shifted from single-maḏhab methodologies to a comparative or supra-madhhab approach. Yūsuf al-Qaraḍāwī, one of the most influential contemporary Islamic jurists, exemplifies this trend by combining classical methodologies with innovative solutions for modern challenges. This study examines al-Qaraḍāwī’s approach, particularly his handling of murābaḥa in Islamic finance, the permissibility of interest-based loans for Muslim minorities in the West, and profit-margin regulations in trade. His approach towards primary texts, choices regarding the views of the Companions and Successors of the Prophet, and approach towards independent jurists’ examples of ijtihād will be examined. The study concludes that Yūsuf al-Qaraḍāwī diverged from the classical juristic methodology and adopted what may be termed an “ijtihād-based approach”, which emphasizes contemporary notions of public interest or utility (maṣlaḥa) and legal ease (taysīr). By adhering to a scientific methodology and drawing concrete conclusions, this article aims contribute to the field and help pave the way for further scholarly studies on al-Qaraḍāwī.
| Primary Language | Arabic |
|---|---|
| Subjects | Islamic Law |
| Journal Section | Research Article |
| Authors | |
| Submission Date | June 30, 2025 |
| Acceptance Date | January 30, 2026 |
| Publication Date | February 24, 2026 |
| DOI | https://doi.org/10.26570/isad.1728559 |
| IZ | https://izlik.org/JA34ZC96GR |
| Published in Issue | Year 2026 Issue: 55 |