The Critical Edition of Tafsīr Sūra al-Tīn by Aģmad b. Idrīs al-Fāsī

Abstract

is paper tackles a critical edition of Tafsīr Sūra al-Tīn written by Aģmad b. Idris

(d. 1253/1837). Aģmad b. Idris lived in the Ottoman period and studied religious

sciences from the scholars of the era. He joined different sūfi tariqas - including

Shādhiliyya, Khiēiriyya, Khalwatiyya - and studied with the sheikhs Abū al-Qāsim

al-Wazīr, ‘Abd al-Wahhāb al-Šāzī and Ģasan al-Qinā‘ī. He le behind many books

and students. One of his works that has reached us is Tafsīr Sūra al-Tīn.

ere are two copies of this epistle in Turkey's libraries. e first is in the National

Library in Ankara and the second is in the collection of Osman Huldi Ozturkler

in the Suleymaniya Library. e critical edition performed in this study is carried

out by utilizing these two copies, which do not differ from each other significantly.

In terms of content, it is possible to split the writing into two parts: e

beginning which includes an interpretation of verses 1 to 3, is based on a literal

understanding of Qur’an. e second part, which begins with verse 4, focuses on

ish’ārī (esoteric) interpretation. In the first three verses, Aģmad b. Idrīs appears to

have expressed only the opinions of former commentators, whereas he embraces

the Sufi methodology in other verses. In this epistle, Aģmad b. Idrīs deals with a

number of important issues in Sufi thought, including the differences between

reason and feeling (dhawq) as a source of knowledge, the essence and the form of

entities, the manifestation of God in the form of entities, the relationship between

the manifestation of God and recognition of the truth of things, the creation of

mankind in the best form and the reasons for reducing him to the lowest of low.

Keywords

• Ahmad b. Idrîs,Tafsîr Sûra al-Tîn,Ishârî ta'wîl,ahsan al-taqwîm,asfal al-sâfilîn

Ahmed b. İdrîs el-Fâsî’nin Tefsîru sûreti’t-Tîn Adlı Risâlesinin Tahkiki

Abstract

Bu çalışma, Ahmed b. İdrîs’in (ö. 1253/1837) Tefsîru sûreti’t-Tîn adlı risâlesinin

tahkikini ele almaktadır. Ahmed b. İdrîs Osmanlı döneminde yaşadı ve dinî ilimleri

çağının âlimlerinden öğrendi. Şâzeliyye, Hıdıriyye ve Halvetiyye tarikatlarına

şeyhleri Ebü’l-Kāsım el-Vezîr, Abdülvehhâb et-Tâzî ve Hasan el-Kınâî vasıtasıyla

intisap etti. Arkasında birçok eser ve öğrenci bıraktı. Onun günümüze ulaşan eserleri

arasında Tîn sûresi için yaptığı tefsir de bulunmaktadır.

Türkiye kütüphanelerinde bu risâlenin iki nüshası mevcuttur. Bunlardan ilki Ankara’daki

Millî Kütüphane’de, ikincisi İstanbul’da Süleymaniye Kütüphanesi, Osman

Huldi Öztürkler koleksiyonunda bulunmaktadır. Çalışmada gerçekleştirilen

tahkik de bu iki nüshaya bağlı kalınarak gerçekleştirilmektedir. Tahkikli metinde

müşahede edildiği üzere iki nüsha arasında çok fazla farklılık bulunmamaktadır.

İçeriği bakımından risâleyi iki kısma ayırmak mümkündür. Sûrenin 1-3. âyetlerinin

tefsirinin yapıldığı ilk kısımda zâhirî tefsire önem verilirken; 4. âyetle başlayan

ikinci kısımda ise işârî tevillere yoğunlaşılmaktadır. Risâledeki fikirlerin arka

planına dikkat edildiğinde, Ahmed b. İdrîs’in, zâhirî açıklamalarında sadece önceki

müfessirlerin görüşlerini dile getirdiği, işârî tevillerinde de sûfî bakış açısını

takip ettiği görülmektedir.

Ahmed b. İdrîs, bu risâlede sûfî düşünceyle ilgili önemli birçok konuya temas etmektedir.

Bu konular arasında; Allah’ı ve eşyanın hakikatini bilmede bilgi kaynağı

olması bakımından “nazar” ve “zevk” arasındaki farklılıklar, âlemdeki varlıkların

özü ve sureti, Hakk’ın varlıkların suretlerinde tecelli etmesi, Hakk’ın tecellisiyle

eşyanın hakikatini idrak etmek arasındaki ilişki, insanın ahsen-i takvîm üzere

yaratılmasıyla amaçlanan hedef ve insanın esfel-i sâfilîne indirilmesindeki hikmet

bulunmaktadır.

Keywords

• Ahmed b. İdrîs,Tefsîru sûreti’t-Tîn,işârî tevil,ahsen-i takvîm,esfel-i sâfilîn

References

1. Azamat, Nihat, “Ahmed b. İdrîs”, DİA, Ankara, 1989, II, 92-94.
2. Demirpolat, Enver, Türk İslam Düşünce Tarihinde Harputlu Müellifler I, Ankara: Sage Yayıncılık, 2013.
3. Martin, B.G., Sömürgeciliğe Karşı Afrikada Sufi Direniş, çev. Fatih Tatlılıoğlu, İstanbul: İnsan Yayınları, 1988.
4. O’Fahey, R. S., Enigmatic Saint, London: Northwestern University Press, 1990.
5. Özköse, Kadir, “Başlangıçtan Günümüze Kadar Afrika’da İslâm ve Tasavvuf ”, Tasavvuf, 3/8 (2001): 157-184.
6. The Letters of Ahmad Ibn Idrīs, ed. E. Thomassen – B. Radtke, London: Hurst&Company, 1993.