Toplumsal Bedenin Yetkinliği: Nasîrüddîn-i Tûsî’de İdeal Yönetim Ontolojisi
Abstract
Bu çalışmadaki maksat Nasîrüddîn-i Tûsî’nin,
alışılagelindiği üzere, erdemli devlet(ler) - erdemli olmayan devletler, başka
bir ifadeyle ideal devlet(ler) - ideal olmayan devletler tasnifini bir defa
daha aktarmak değildir. Şüphesiz Tûsî’nin bu konudaki tasnifleri en iyi biçimiyle
yine kendi metinlerinden, özellikle Ahlâk-ı Nâsırî’den okunabilir.
Aksine buradaki amaç, ister erdemli olsun ister erdemli olmasın,
Tûsî’nin metinlerindeki bütün iktidar biçimlerini ortak kesen ontolojik ilkenin
ne olduğunu tespit etmek, bu ilkenin hem aşkınlık hem de içkinlik düzlemleriyle
ya da salt bilgi ve salt eylem alanlarıyla aynı anda kesişen bir metafora nasıl
dönüştüğünü ve Tûsî düşüncesinde bu metaforun normatif bir teleoloji bağlamında
ideal olan işleyişini göstermektir. Kavramsal çerçevesi
bakımından insan doğası gereği toplumsal bir varlıktır şeklinde Aristo’ya
referansla kullanılan bu ilkeye mahiyeti bakımından ise, Aristo’nun öncesi ve
özellikle hocası Eflâtun da (Platon) dahil olmak üzere, hemen hemen bütün
klasik siyaset düşünürleri müracaat ederler. Başvurulan bu mahiyet, en kaba
haliyle, insanî varoluşun ancak toplumsal bir bedende mümkün olduğu
düşüncesidir. Tûsî düşüncesinde ise bu ilkenin özellikle belirlediği şey,
insana özgü siyasî eylemin bir toplum içinde ya da bütün bireyleri aşkın
toplumsal bir bedende tahayyül edilebileceğidir. Ancak Tûsî literatüründe, bu
bedenin organlarını veya bileşenlerini bütünlüklü bir birliğe kavuşturarak yetkinleştiren
sürecin ne olduğu, bu sürecin siyaset felsefesinin Aristocu kurucu ilkesiyle
ilişkisinin nasıl kurulduğu sorusu henüz açıklıkla sorulmuş değildir. Tûsî’nin anlaşılmasında
oldukça önemli olan bu sorunun mümkün cevabı, onun, söz konusu kurucu ilke
bağlamında her biri insan doğasında köklenen bazı ikilikler arasındaki
gerilimleri nasıl aştığını ya da elediğini ve bütün bu ikilikleri veya
çoklukları birbirini onaylayarak bütünleyen bir birliğe nasıl kavuşturduğunu göstermekle
bulunabilir.
Keywords
References
- Aristotle, Politics, trc. ve ed. C. D. C. Reeve, Indianapolis: Hackett Publishing Company, 1998.
- Aristotle, The Nicomachean Ethics, trc. David Ross, ed. Lesley Brown, New York: Oxford University Press, 2009.
- Demirkol, Murat, Nasîreddin Tûsî’nin Ahlâk Felsefesine Etkisi, Ankara: Fecr Yayınları, 2011.
- Fahreddin er-Râzî, el-Muhassal, nşr. Hüseyin Atay, Kahire: Mektebetü dâri’t-türâs, 1411.
- Fahreddin er-Râzî, Şerhu Uyûni’l-hikme, nşr. Ahmed Hicâzî es-Sekkā, Tahran: Müessesetü’s-Sâdık, t.y.
- Fahreddin er-Râzî, Şerhu’l-İşârât ve’t-tenbîhât, nşr. Ali Rızâ Necefzâde, Tahran: Encümen-i Âsâr ve Mefâhir-i Ferhengî, 1384hş.
- Gökdağ, Kamuran, İbn Haldûn’un Toplum ve Siyaset Teorisinde Asabiyet (doktora tezi), İstanbul Üniversitesi, 2017.
- Hillî, İbnü’l-Mutahhar, Keşfü’l-murâd fî şerhi Tecrîdi’l-i‘tikād, Beyrut: Müessesetü’l-A‘lemî li’l-matbûât, 1408/1988.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Religious Studies
Journal Section
Research Article
Authors
Kamuran Gökdağ
0000-0003-1753-6496
Türkiye
Publication Date
September 30, 2018
Submission Date
May 1, 2018
Acceptance Date
July 13, 2018
Published in Issue
Year 2018 Number: 40