Türkiye’de Yabancı Dil Olarak Arapça Öğretiminde Bilişim Teknolojileri Kullanımı Üzerine Yapılan Çalışmalar: Bir Sistematik Derleme Çalışması

Abstract

Yabancı dil öğretiminde bilişim ve iletişim teknolojilerinin (BİT) kullanımı, geleneksel yöntemlerin ötesine geçerek öğrenme süreçlerini hem okul içinde hem de okul dışında desteklemekte ve öğrenmenin kalıcılığını artırmaktadır. Bu ihtiyaçtan yola çıkılarak, bu makalenin amacı, 2000-2025 yılları arasında Türkiye’de yabancı dil olarak Arapça öğretiminde BİT kullanımını inceleyen çalışmaları analiz etmektir. Arapça öğretiminde BİT’in hangi alanlarda ve nasıl kullanıldığı, öğretmenler tarafından ne şekilde uygulandığı ve hangi dijital platformların tercih edildiği bütüncül bir bakış açısıyla ele alınmıştır. Bu amaç doğrultusunda sistematik derleme yöntemi kullanılmış, konuya ilişkin yapılmış araştırmaların bulguları sistematik biçimde derlenerek bir değerlendirme gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında öncelikle belirlenen anahtar sözcükler aracılığıyla çeşitli ulusal ve uluslararası veri tabanlarında kapsamlı bir literatür taraması yapılmış, 2000-2025 yılları arasında yayımlanmış toplam 50 nitelikli çalışmaya ulaşılmıştır. Elde edilen veriler, içerik analizi yoluyla değerlendirilmiş ve araştırmalar arasında ortak temalar, yöntemsel eğilimler, teknolojik araçların kullanım sıklığı ve öğretimsel etkileri açısından karşılaştırmalar yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, Arapça öğretiminde BİT’in özellikle dijital oyunlar, çevrim içi öğrenme platformları, mobil uygulamalar ve etkileşimli içerikler aracılığıyla etkin biçimde kullanıldığı görülmüştür. Öğretmenlerin teknoloji kullanımına yönelik tutumlarının genellikle olumlu olduğu ancak bu teknolojilerin pedagojik entegrasyonu konusunda yeterli bilgiye her zaman sahip olmadıkları tespit edilmiştir. Ayrıca, öğrenci motivasyonu ve öğrenme çıktılarında teknoloji destekli öğretimin olumlu etkiler yarattığı da dikkat çekici bulgular arasındadır. Bu çalışma, Arapça öğretiminde teknolojik uygulamaların daha etkili ve verimli kullanılabilmesi için öğretmen eğitimi programlarının güncellenmesi gerektiğini vurgulamakta ve mevcut literatüre teorik ve pratik katkılar sunmayı amaçlamaktadır.

Keywords

• Arap Dili ve Belagatı
• Dil Öğretimi
• E-öğrenme
• Bilişim Teknolojileri
• Sistematik Derleme.

Ethical Statement

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

Studies on the Usage of Information Technologies in Teaching Arabic as a Foreign Language in Turkey : A Systematic Compilation Study

Abstract

The use of Information and Communication Technologies (ICT) in foreign language teaching goes beyond traditional methods by supporting learning processes both inside and outside the classroom and enhancing learning retention. Based on this need, the purpose of this article is to analyze studies conducted between 2000 and 2025 in Turkey regarding the use of ICT in teaching Arabic as a foreign language. The study adopts a holistic perspective to examine the areas in which ICT is utilized in Arabic language instruction, how it is implemented by teachers, and which digital platforms are preferred. To achieve this objective, a systematic collection method was employed. Research findings on the subject were systematically compiled to provide a high-level evaluation. Initially, a comprehensive literature review was conducted using predetermined keywords across various national and international databases. As a result, a total of 50 qualified studies published between 2000 and 2025 were identified. The data obtained were evaluated through content analysis, and comparisons were made in terms of common themes, methodological trends, the frequency of technology use, and instructional impacts. The analysis revealed that ICT is effectively used in Arabic language instruction, particularly through digital games, online learning platforms, mobile applications, and interactive content. While teachers generally hold positive attitudes toward the use of technology, it was found that they do not always possess sufficient knowledge for its pedagogical integration. Moreover, one of the most notable findings is that technology-assisted instruction has a positive impact on student motivation and learning outcomes. This study emphasizes the need to update teacher training programs to ensure more effective and efficient use of technological applications in teaching Arabic and aims to contribute both theoretically and practically to the existing literature in the field.

Keywords

• : Arabic Language and Rhetoric
• Language Teaching
• e-learning
• Information Technologies
• Systematic Compilation.

References

1. Aisah, Nur Ilfi/ Furqoni, Ridwan. “Constructivist and Traditional Approaches in Arabic Language Learning for Beginners”. Innovative Journal of Educational Research and Insights 1/1 (2024), 42. https://ojs.bustanilmu.com/index.php/IJERI/article/view/42.
2. Akreş, Hasan. “Ana Dili Arapça Olmayanlara Arapça Öğretiminde, Uzaktan Eğitim Alanında Sosyal Medya Faktörü.” International Journal of Kurdish Studies 5/1 (Ocak 2019): 312–327. https://doi.org/10.21600/ijoks.506385
3. Al-Jarf, Reima. “Arabic Podcasts: A Digital Tool for Improving Arabic Listening Skills”. Journal of Digital Learning and Education 1/2 (2021), 40-55.
4. Altıntaş, Hasan. "Yabancı Dil Öğretiminde Oyunlaştırmanın Kelime Öğrenimine Etkisi: Arapça Örneği." 17.
5. Uluslararası Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Sempozyumu (ICITS 2024) Bildiri Özetleri Kitabı, Kastamonu Üniversitesi, 2024.
6. Altıntaş, Mumammed Esat. "İlahiyat Fakültelerinde Arapça Öğretiminde Karşılaşılan Sorunlar: Bir Meta-Sentez Çalışması." Eskiyeni, Mart 2024, https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1410082, 405-433.
7. As'ad, Ihwana. "Miro Sebagai Alternatif Efektifitas Pembelajaran Online." Jnsta Adpertisi Journal, cilt 1, sayı 1, 2021, 54-59.
8. Aslan, Özgür. "Öğrenmenin Yeni Yolu: E-Öğrenme." Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, cilt 16, sayı 2, 2006, 121-131.

9. Birinci, Fatma Gülengül. Yabancı Dil Olarak Türkçenin Öğretiminde Öğretim Elemanlarının Bilişim Teknolojileri Öz Yeterlik Algıları ile Teknoloji Uygulamaları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Ankara 2019, 249.
10. Birinci, Fatma Gülengül. "Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Kullanılan Bilişim Teknolojileri Üzerine Bir İnceleme." Sakarya University Journal of Education, 2020, cilt 10, sayı 2, 350-371 https://doi.org/10.19126/suje.685534.
11. Büyüköztürk Şener-Ebru Kılıç Çakmak/ Özcan Erkan Akgün/ Şirin Karadeniz / Funda Demirel. Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık, 2016.
12. Chan, MeowLan Evelyn -Arvey, Richard D. "Meta-Analysis and the Development of Knowledge." Perspectives on Psychological Science, cilt 7, sayı 1, 2012, 79-92.
13. Creswell, John W. Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches (Thousand Oaks: SAGE Publications, 2012), 259–260.
14. Crompton, Helen "Mobil Öğrenmeye Tarihsel Bir Bakış: Öğrenci Merkezli Eğitime Doğru." Z. Berge ve L. Muilenburg (Ed.), Mobil Öğrenme El Kitabı, New York: Routledge, 2013, 3-14.
15. Dereli, Muhammet Vehbi. “Arap Dili ve Edebiyatının İslâm Medeniyeti İçin Önemi.” Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sayı 49 (Bahar 2020). Erişim: 26 Temmuz 2025,5-6. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1188264
16. Derwing, Tracey M./ Munro, Murray J. "İkinci Dil Aksanı ve Telaffuz Öğretimi: Araştırmaya Dayalı Bir Yaklaşım." TESOL, cilt 39, sayı 3, 2005, 379-397.
17. Erken, İsmail. “Gençlere Dil Öğretiminde Teknolojinin Rolü: Arapça Öğretiminde ‘Rosetta Stone’ Programı.” İtkan Akademik Araştırmalar Dergisi 2/2 (2025), 1-15.
18. Eşgi, Necmi, ve Tuğba Kocadağ Ünver. Bilişim Teknolojileri, Öğretim Teknolojileri, Materyal Geliştirme İçin Web 2.0 Araçları. Cilt I. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, Mart 2019, 89-90.
19. Griffith, Sharon/ Liwan Liyanage. "An Introduction to the Potential of Social Networking Sites in Education." In Proceedings of the Second Emerging Technologies Conference, 18–21 June 2008, edited by I. Olney, G. Lefoe, J. Mantei ve J. Herrington, 76–81. Wollongong: University of Wollongong, 2008.
20. Gün, Salih "Yabancı Dil Olarak Türkçenin Öğretiminde Web 2.0 Sesli ve Görüntülü Görüşme Uygulamalarının (Skype) Konuşma Becerisine Etkisi." Yüksek Lisans Tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, 2015, 45.
21. Hincks, Rebecca. “Speech Technologies for Pronunciation Feedback and Evaluation.” ReCALL 15, no. 1 (May 2003): 3–20. DOI:10.1017/S0958344003000211
22. Horzum, Mehmet Barış. "Öğretmenlerin Web 2.0 Araçlarından Haberdarlığı, Kullanım Sıklıkları ve Amaçlarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi." Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, cilt 7, sayı 1, 2010, 603-634.
23. Ju Yan Sua / Adam, Zalika. "Implementing Quizizz as Game Based Learning in the Arabic Classroom." European Journal of Social Science Education and Research, cilt 5, sayı 1, 2018, ss. DOI: 194-198. 10.2478/ejser-2018-0022
24. Karadağ, Bilal Ferhat/ Garip, Soner. "Türkçe Öğretiminde Web 2.0 Uygulaması Olarak LearningApps’ın Kullanımı." Çocuk Edebiyat ve Dil Eğitimi Dergisi, cilt 4, sayı 1, 2021, ss. 21-40.
25. Karaman, Süleyman/ Selçuk Yıldırım / Ahmet Kaban. "Öğrenme 2.0 Yaygınlaşıyor: Web 2.0 Uygulamalarının Eğitimde Kullanımına İlişkin Araştırmalar ve Sonuçları." XIII. Türkiye’de İnternet Konferansı Bildirileri. Ankara, 2008, 35–40.
26. Karamete, Ayşen/ Çisem Yaşar. "Bilgisayar Donanım Birimleri Ünitesinin Öğretimi İçin Materyal Tasarımı." International Journal of Computers in Education 1, no. 1 (2018): 1–13.
27. Li, Jun, Lirong Deng / Yifan Gong. "Gürültüye Dayanıklı Otomatik Konuşma Tanımaya Genel Bir Bakış." IEEE (2014): cilt 22, sayı 4, 745-777.
28. Mackey, Alison / Susan M. Gass. Second Language Research: Methodology and Design. New York: Routledge, 2016, 233.
29. Marangozoğlu, Cemal "Arapça Öğretiminde Teknolojik İmkânları Kullanmanın Önemi ve Rolü." Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Yalova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2019, 20-48.
30. O’Reilly, Tim. "Web 2.0: Compact Definition?" 15 Ocak 2005. http://radar.oreilly.com/2005/10/web-20-compact-definition.html.
31. Paivio, Allan. "The Empirical Case for Dual Coding." Imagery, Memory and Cognition: Essays in Honor of Allan Paivio, der. John Yuille, 307–332. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, 1982.
32. Petticrew, Mark/ Helen Roberts. Systematic Reviews in the Social Sciences: A Practical Guide. Malden, MA: Blackwell Publishing, 2006.
33. Saeedi, Maryam - Momeni, Somaye. “Mobile Assisted Vocabulary Learning Application of uTalk: An Eye-Opening Appraisal”. ResearchGate (2023), 25.
34. Sahrir, Muhammad Sabri - Alias, Azman. “A Study on the Use of YouTube Videos in Arabic Language Learning and Teaching at IIUM”. Journal of Islam, Humanities and Social Sciences 3/1 (2015), 10-25.
35. Ulaş, Ümit/ Ali Eryılmaz. "Etkili Araştırma Sentezleri Yapabilmek İçin Bir Araştırma Yöntemi: Meta-Analiz." Eğitim & Bilim 39, no. 174 (2014): 1–32.
36. Yalçın, Sena "Arapça Kelime Öğretiminde Web 2.0 Araçlarının Önemi ve Materyal Hazırlama Uygulamaları." GEFAD / GUJGEF YABDİLSEM, 2022, ss. 517-538.
37. Yalçın, Sena/ Çakır, İsmail. "Arapça Öğretmenlerinin Kelime Öğretiminde Web 2.0 Araçlarını Kullanmaya Yönelik Algıları." Journal of Language Research, cilt 6, sayı 1, 2022, ss. 1–15. https://doi.org/10.51726/jlr.1143783.
38. Zaidieh, Ashraf Jalal Yousef. "The Use of Social Networking in Education: Challenges and Opportunities." World of Computer Sciences and Information Technology Journal, cilt 2, sayı 1, 2012, ss. 18-21.
39. Zohid Zarnigor (2024). Teaching Arabic Language Grammar Using the Communicative Approach: A Comprehensive Guide. American Journal of Open University Education, 1(2), 13–16. Erişim adresi: https://scientificbulletin.com/index.php/AJOUP/article/view/34