Osmanlı’dan Erken Cumhuriyet Dönemine Van Yerel Basınının Temelleri: 1858-1939
Abstract
Osmanlı’nın son dönemlerinde Van’da çok sayıda gazetenin yayınladığı bilinmektedir. Bu anlamda Van kentinde bilinen ilk yerel gazete 1858 yılında yayın hayatına başlayan Ermenice ‘Ardzvi Vasburagan’ (Van Kartalı)’dır. Van’da yayınlanan ilk Türkçe gazete ise 1893’te yayın hayatına başlayan ‘Van’ gazetesidir. Meşrutiyet’in getirdiği basın özgürlüğünden yararlanmak isteyen bazı Osmanlı vatandaşları, Van’da Türkçe, Kürtçe ve Ermenice yayın yapacak ‘İttihat’ ile ‘Mebde-i Feyz’ isimli gazeteleri çıkarmak için girişimlerde bulunmuşlardır. Van’da Ermeniler tarafından 1858’den 1915 yılına kadar 27 Ermenice gazete ve dergi yayınlanmıştır. Aşkhadank (Emek), Van-Dosb (Van Tuşpa), Luys (Işık) bu gazetelerden bazılarıdır. Dönemin önemli gazetelerinden biri de ‘Çaldıran’dır. Birinci Dünya Savaşının başlamasına denk gelen yıllarda büyük zorluklarla yayın hayatını sürdürmeye çalışan Çaldıran gazetesi, Van’ın Ruslar tarafından işgal edilmesiyle 1915 yılının sonlarına doğru yayın hayatına son vermiştir. Bu tarihten itibaren Van’da basın faaliyetleri tamamen bitmiş ve Cumhuriyet kurulduktan sonra ilk yerel gazete ancak 1937’de yayın hayatına başlayan Yeni Yurd Van gazetesi olmuştur. 1939 yılında yayın hayatına başlayan bir diğer gazete ise Van’dır. Her iki gazete de, dönemin şartları itibariyle, her ne kadar resmi devlet söyleminin dışına çıkmamışlarsa da Van kentinde yerel basın kültürünün oluşmasında önemli roller üstlenmişlerdir. Bu çalışma ile; günümüzde günlük, haftalık ve aylık periyotlarla yayın yapan çok sayıda gazete ve dergi ile oldukça renkli bir görünüme sahip olan Van yerel basınının temellerinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Van kentinde ilk basın faaliyetlerinin başladığı Osmanlı devletinin son dönemi ile Cumhuriyet’in ilanından sonra çıkan ilk gazete ve dergiler çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Sözü edilen dönemde yayınlanan gazete ve dergilerin yayın politikaları, sahiplik yapıları ve yayınlandıkları dönemdeki olayları ne şekilde aktardıkları incelenmiştir.
Keywords
Van Yerel Basını, Van Kartalı, Van Gazetesi, Çaldıran Gazetesi, Aşkhadank Gazetesi, Yeni Yurd Van Gazetesi, Ardzvi Vasburagan
References
- Arvas, T. Z. (2018). Sultan II. Abdulhamit Döneminde Van Vilayeti (Sosyal, Ekonomik, İdari ve Demografik Yapı). Van: Van Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Daire Başkanlığı.
- Atalay, T. (2007). Yerel Eğitim Tarihi Kaynağı Olarak Diyarbekir Vilayet Gazetesi. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(48), 135-151.
- Aykaç, Z. (2019). İmparatorluğunu Çöküş Döneminde Van: Van'da Misyonerler ve Konsolosluklar. Ercan Çağlayan (ed.), Dünyada Van içinde (s. 259-279). İstanbul: İletişim Yayınları
- Boran, Z. (2018). Yerel Basın Çalışmalarına Bir Örnek: Yeni Yurd Van Gazetesi (1937-1948). Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Van: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
- Bucikanyan, A. H. (2020, Mayıs 21). Van Bölgesi - Halk Hekimliği. Kasım 11, 2021 tarihinde Huşamadyan: https://www.houshamadyan.org/tur/haritalar/van-vilayeti/van-kaza/yerel-oezellikler/halk-hekimligi.html adresinden alındı
- Kardaş, A. (2013). Osmanlı Devleti'nin Son Dönemi'nde Van'da Basın: (1908-1915). Turkish Studies, 8(13), 1189-1204.
- Kocabaşoğlu, U. (2004). Yoktur Zulme Rızamız. Ankara: Phoenix Yayınları.
- Mildanoğlu, Z. (2014). Ermenice Süreli Yayınlar: 1794-2000. İstanbul: Aras Yayınları.
- Mildanoğlu, Z., & Dağlıoğlu, E. C. (2014, Ocak 11). Osmanlı Ermenilerini Birleştiren Yayın: Patrik Khrimyanın Ardzvi Vasburagan Gazetesi. Kasım 11, 2021 tarihinde Agos Gazetesi Web Sitesi: https://www.agos.com.tr/tr/yazi/8366/osmanli-ermenilerini-birlestiren-yayin-patrik-khrimyanin-ardzvi-vaspuragan-gazetesi adresinden alındı
- Minassian, A. T. (2016). 20. Yüzyılın Başında Van. R. G. Hovannisian (ed.) , Tarihi Kentler ve Ermeniler içinde(s. 193-217). İstanbul: Aras Yayınları.