CÂHIZ VE SARFE TEORİSİNE FARKLI BİR BAKIŞ
Öz
Hicri. II. arsın sonu ve III. asrın ortalarında yaşamış, büyük bir Arap dili âlimi olmasının yanı sıra, Kelam ilmine getirmiş olduğu akılcı yaklaşımları ile de Mu’tezile mezhebinin önde gelen imamlarından olan Câhız’ın, Hocası Nazzâm tarafından dile getirilen Sarfe Nazariyesi hakkındaki bakış açısı ortaya konulmaya çalışılacaktır. Bu konuda yazılan eserlerde, Câhız’ın da sarfe teorisi konusunda hocası gibi düşündüğü dile getirilmiştir. Oysa Câhız’ın eserlerine toplu bir bakış açısı ile değerlendirildiğinde, büyük bir dil ustası olan Câhız’ın hocası gibi düşünmediği ve tam tersine Kur’an’ın üslubu ve belagati ile mucize olduğu anlaşılacaktır. Sarfe nazariyesi, Kur’an gibi bir kitabın müşrikler tarafından rahatlıkla yazılabileceğini, ancak Allah’ın bu gücü onlardan aldığı şeklinde tanımlanmasına rağmen, Câhız, bunun böyle olmadığını, bilakis hocası Nazzâm’ın dahi bu konuda hataya düştüğünü açıkça beyan etmiş ve bu hususta bir eser telif ettiğini söylemiştir.
Anahtar Kelimeler
References
- Kur’an-ı Ker’im ve Meâli, DİB Yayınları, Ankara, 2011.
- Bağdâdî, Abdü’l-Kâhir, Mezhepler Arasındaki Farklar, Çeviri: Ethem Rûhî Fığlalı, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, Ankara, 2008.
- Bakillânî Ebû Bekr Muhammed b. Et-Tayyib, İ’câzü’l-Kur’an, thk. EsSeyyid Ahmd Sakr, Dârü’l-Meârif, Mısır, Tarihsiz. Câhız, Ebû Osman Amr, er-Resâlilü’l-Edebiyye, thk: Ali Bu Mülhim, Dârü’l Bihar, Beyrut, 2004.
- __________ , Kitâbü Hucecü’n-Nübüvve, thk, Ali Bumulhim, Dârü’l-Bihâr, Beyrut, 2004.
- __________ , Kitâbu’l-Hayevân, thk: Îman eş-ġeyh Muhammed,Darü’lKitâbu’l-Arabî, Beyrut, 2008.
- __________ , Risale fî Halki’l-Kur’an, thk, Ali Bumulhim, Dârü’l-Bihâr, Beyrut, 2004.
- __________ , Risale fî Sına’ati’l Kelam, thk: Ali Bu Mülhim, Dârü’l Bihar, Beyrut, 2004.
- Danışman, Nafiz Kelam İlmine Giriş, Son Havadis Matbaası, Ankara, 19 Hacımüftüoğlu, Nasrullah, Kur'an'ın Belagatı ve İ'cazı Üzerine, Ekev Yayınları, Erzurum, 2001.
- İbn-i Halkân, Ebû’l-Abbâs ġemsü’d-Dîn Ahmet b. Muhammed b. Ebî Bekr, Vefeyatü’l- A’yan ve Enbâü Ebnai’z-Zeman, thk: İhsân Abbâs, Dârü’s-Sâdır, Beyrut, 1968.
- Kaya, Mahmut, “Meşşâiyye”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA), Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı, 2004, c. XXIX.