Moğol İstilasında Halife Nâsır li-Dinillâh’ın Rolü
Öz
XII. yüzyılın ilk yarısında İslâm dünyası, Moğol Hanı Cengiz ve oğulları döneminde dünyanın şahit olduğu en dehşetli istilalardan biri olan Moğol istilasına maruz kalmıştır. Siyasi bir deha olan Halife Nâsır li-Dinillâh’ın siyasi emellerinin önünde bir engel olarak gördüğü Harezmşahlar Devleti’ne karşı Cengiz Han’ı kışkırtarak, Moğol istilasına sebep olduğu iddia edilmektedir.
Harezmşah Alâeddin Muhammed’in siyasî basiretsizliği Cengiz Han’a Harezmşah’a saldırması için yeterli gerekçeyi hazırladığından, İslâm dünyasına yönelen Moğol istilası için başka bir tahrik ve saik aramaya gerek yoktur. Ancak Moğol istilasının vuku bulmasında Halife Nâsır li-Dinillâh’ın direk bir etkisi olmasa dahi halifenin takip etmiş olduğu politikaların Moğol istilasının başarılı olmasında etkili olduğu yadsınamaz bir gerçektir.
Anahtar Kelimeler
Nâsır li-Dinillâh, Alaeddin Muhammed, Cengiz Han, Moğollar, Harezmşahlar
References
- Abbas el-Azzâvî, Aşâiru Irâk, Kum: İntişarât Şerif Râdî, 1971.
- Abbas el-Azzâvî, Târîhu’l-Irak beyne’l-İhtilâleyn 656-728/1258-1338, Bağdat: Şeriketü’t-Ticâre ,1935.
- Barthold, Vasilij Viladimiroviç, Halife- Sultan, çev. İlyas Kamalov, İstanbul: Yeditepe Yayınları, 2006.
- Barthold, Vasilij Viladimiroviç, Moğol istilasına kadar Türkistan, haz. Hakkı Dursun Yıldız, Ankara: TTK, 1990.
- Spuler, Berthold, İran Moğolları, çev. Cemal Köprülü, Ankara: TTK, 1957.
- Bündârî, Ebu İbrahim Kıvamuddin Fethb. Ali b. Muhammed (643/1245), Senâ Barku’ş-Şâmî, thk. Fethiyye Nebrâvî, Kahire: Mektebetü’l-Hancî, 1979.
- Cüveynî, Alâeddin Ata Melik b. Muhammed (681/1283), Tarih-i Cihangüşa, çev. Mürsel Öztürk, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1988.
- Ebû Şâme, Şihabüddin Ebû Muhammed Abdurrahman b. İsmâil (665/1268), Kitâbü Ravzateyn fî Ahbâri Devleteyn en-Nûriyye ve’s-Selâhiyye, thk. İbrahim Şemsüddin, Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2002.
- Ebü'l-Fidâ, İmadüddin el-Melikü'l-Müeyyed İsmail b. Ali (732/1331), Târîhu Ebi'l-Fidâ, Mısır: el-Matbaatü’l-Hüseyniyye, 1907.
- Lamb, Harold, Cengiz Han, çev. Ali Ünal, İstanbul: İhya Yayınları, 1985.