Dış Ticaret Açığı Veren Ülkelerde Döviz Kurunun Dış Ticaret Performansı Üzerindeki Etkisi

Serbest ticaretin yükselişini küreselleşmenin ve teknolojik gelişmelerin desteklemesiyle döviz kurlarının önemi giderek artmıştır. Esnek kur sistemlerinde döviz kurunun dış ticaret hacmine ve dolayısıyla toplam üretime etki etmesi beklenmektedir. Bu kapsamda ekonomi politikası uygulamalarında döviz kurunun dış ticaretle ilişkisinin anlaşılabilmesi önemlidir. Çalışmanın amacı, seçilmiş ülkelerde döviz kuru ve dış ticaret hacimleri arasındaki ilişkinin karşılaştırmalı olarak incelenmesiyle literatüre katkı sağlanmasıdır. Bu doğrultuda 2020 yılında en fazla dış ticaret açığı veren sekiz ülkenin (ABD, İngiltere, Hindistan, Fransa, Türkiye, Mısır, Filipinler ve Pakistan) reel efektif döviz kuru (REDK) ile ithalat ve ihracat hacimleri arasındaki ilişki, Ocak 2003–Ocak 2022 döneminde aylık veriler kullanılarak tahmin edilmiştir. Analize döviz kurunu temsilen REDK’nın dahil edilmesiyle dış ticarette önemli belirleyiciler olan yurtiçi fiyatlar ile ticaret yapılan ülkelerdeki fiyatlar da değerlendirilmiştir. Analiz yöntemi tercihinde ülkelerin heterojen yapıları ve seriler arasındaki yatay kesit bağımlılık dikkate alınmıştır. Serilerin özellikleriyle uyumlu olan yeni nesil ekonometrik yöntemlerin kullanıldığı analizde sırasıyla CADF ve CIPS birim kök testleri, ardından Westerlund (2008) Durbin-Hausman Eşbütünleşme Testi, devamında Pesaran’ın (2006) geliştirdiği Ortak İlişkili Etkiler (CCE) Tahmincisi ile Emirmahmutoğlu ve Köse’nin geliştirdiği (2011) Panel Nedensellik Testi uygulanmıştır.
Analiz bulguları şu şekilde sıralanmıştır. Eşbütünleşme Testi sonuçlarına göre analize dahil edilen ülkelerin tamamında REDK, ithalat ve ihracat hacmi arasında eşbütünleşme ilişkisi tespit edilmiştir. Ardından modellerin uzun dönem katsayıları tahmin edilmiştir. CCE tahmin bulgularına göre ihracat hacmi uzun dönemde REDK’dan negatif, ithalat ve ihracat hacimleri ise birbirlerinden pozitif yönde etkilenmişlerdir. Panel Nedensellik Testi'nin Panel Fisher test istatistiği sonuçlarına göre, ihracat hacmi ve REDK arasında çift yönlü nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. REDK ile dış ticaret hacimleri arasındaki ilişkilerin kısa dönemde çift yönlü olması değişkenler arasındaki etkileşimin döngüsel olduğunu göstermiştir.

Exchange rates have become increasingly important as the rise of free trade has been supported by globalization and technological developments. In flexible exchange rate systems, the exchange rate is expected to affect the volume of foreign trade and thus aggregate output. In this context, it is important to understand the relationship between the exchange rate and foreign trade in economic policy implementation. The aim of this study is to contribute to the literature by comparatively analyzing the relationship between exchange rates and foreign trade volumes in selected countries. Accordingly, the relationship between the real effective exchange rate (REER) and import and export volumes of the eight countries with the largest foreign trade deficits in 2020 (USA, UK, India, France, Turkiye, Egypt, Philippines, and Pakistan) is estimated using monthly data for the period January 2003–January 2022. By including the REER as a proxy for the exchange rate in the analysis, domestic prices and prices in the trading countries, which are important determinants of foreign trade, are also considered. The heterogeneous structure of the countries and the horizontal cross-sectional dependence between the series are taken into account in the choice of the analysis method. In the analysis using new generation econometric methods compatible with the characteristics of the series, CADF and CIPS unit root tests are followed by Westerlund's (2008) Durbin-Hausman Cointegration Test, then Pesaran's (2006) Common Correlated Effects (CCE) Estimator and Emirmahmutoglu and Kose's (2011) Panel Causality Test are applied.
The findings of the analysis are listed as follows. According to the results of the cointegration test, a cointegration relationship was found between the REER and import and export volume in all countries included in the analysis. Then, the long-run coefficients of the models were estimated. According to the CCE estimation results, export volume is negatively affected by the REER in the long run, while import and export volumes are positively affected by each other. According to the Panel Fisher test statistics of the Panel Causality Test, there is a bidirectional causality relationship between export volume and the REER. The bidirectional relationship between the REER and foreign trade volumes in the short run indicates that the interaction between the variables is cyclical.