Profitability Analysis of Markets Traded on Borsa Istanbul

2018 yılında Temmuz ayında döviz kurundaki ani ve sert yükseliş sonucunda süpermarketler fiyatlara yüksek oranda zam yapmışlardır. 2021 yılında da benzer bir durum ile karşılaşılmış faiz oranlarının düşmesi ile döviz kurunda sert yükselişler görülmüştür. Döviz talebinin artması ve faiz indirimlerinin sonraki aylarda devam etmesi döviz kurunun yükselmesine neden olmuştur. Hammadde fiyatlarının yükselmesi sonucunda üretim maliyetleri artmış ve ürünlerin fiyatına yüksek oranda zam yapılmıştır. Süpermarketler fiyatlarının yükseldiğini bahane ederek mevcut ürünlere de zam yaptıkları ifade edilmektedir. 2021-2022 yıllarında süpermarketlerin stoklarındaki ürünlere de zamlı fiyatı yansıttıkları düşünülmektedir. Süpermarketlerin kartel oluşturdukları ve ürünleri satmayarak fiyatları yükselttikleri iddia edilmiştir. Çalışmada süpermarketlerin 2021 ve 2022 yıllarında yüksek oranda kar edip etmedikleri değerlendirilmektedir. Borsa İstanbul’da işlem gören 5 şirketin 2018-2022 dönemi finansal tablo verileri kullanılarak dikey, trend ve oran analizleri yapılarak finansal durumları ve karlılıkları incelenmiştir. 2018-2022 döneminde 2022 yılı haricinde aktif karlılık oranı en yüksek şirketin BİM olduğu tespit edilmiştir. Şirketlerin 2022 ile 2021 yılları aktif karlılık oranı karşılaştırıldığında 2022 yılında oranın yükseldiği görülmektedir. 2018-2022 döneminde özsermaye karlılık oranı en yüksek olan ŞOK; en düşük olan ise CarrefourSA’dır. Şirketlerin 2022 yılında hasılatlarının, brüt satış karlılığının ve dönem net karlılığının diğer yıllara göre daha fazla arttığı dolayısıyla 2022 yılında maliyetlerden daha yüksek oranda fiyatların artmasıyla daha fazla kar ettikleri görülmektedir. Şirketlerin esas faaliyet karlılıkları karşılaştırıldığında hepsinin esas faaliyet karlılığının arttığı tespit edilmiştir. 2022 yılında esas faaliyet karının hasılat içindeki payı en yüksek olan şirket BİM, en düşük şirket ise CarrefourSA’dır. Analiz sonucunda şirketlerin 2022 yılında dönem net karlılıklarının 2021 yılına göre daha fazla arttığı tespit edilmiştir.

Supermarkets significantly increased product prices in response to the sudden and sharp rise in the exchange rate in July 2018. A similar situation unfolded in 2021 when interest rates dropped, and the exchange rate experienced a steep increase. The surge in demand for foreign currency and subsequent interest rate cuts led to an escalation in the exchange rate. Consequently, production costs rose due to inflated raw material prices, resulting in higher product prices. Additionally, supermarkets allegedly engaged in cartel-like behavior, purposely withholding products from sale, further contributing to price hikes between 2021 and 2022. This study evaluates whether supermarkets garnered substantial profits during the period. Financial statement data from 2018 to 2022 was analyzed using vertical, trend, and ratio analyses to assess the financial position and profitability of five companies listed on Borsa Istanbul. Throughout the 2018-2022 period, except for 2022, BIM demonstrated the highest return on assets ratio. The return on assets ratios for 2022 and 2021 exhibited an upward trend, indicating an increase in profitability during 2022. SOK recorded the highest return on equity ratio in the 2018-2022 period, while CarrefourSA reported the lowest. Furthermore, the companies witnessed notable growth in revenues, gross sales profitability, and net profitability in 2022, surpassing previous years. This suggests they earned more profit by increasing prices at a greater rate than their costs in 2022. The operating profitability of the companies also experienced an upswing during this period. BIM held the largest share of operating profit in revenues in 2022, while CarrefourSA possessed the smallest share. In terms of net profitability, the companies fared better in 2022 compared to 2021, with net profitability exhibiting a more substantial increase during 2022.