Bektaşiliğin Yasaklanmasının Önemli Aktörlerinden Şeyhülislam Yâsincizâde Abdülvehhap Efendi’nin İlmî ve Siyasi Etkinliği

During the reigns of Selim III and Mahmut II, the Ottoman Empire experienced certain religious and political ruptures. The reforms widely affected the society especially with the abolition of the Janissary Corps and the prohibition of Bektashism while in this process the state attempted to receive the ulama families’ support. One of the well known ulama families that supported and sided with the state during the reform process and the reform movements was the Yasincizades. A member of this family, Abdulwahhab Efendi (d. 1834) attained such highest ranks in the ilmiye institution as Shaykhulislam, gave ijazat to hundreds of students and provided solutions to the most critical issues of the state. Highly influential in the fields of science, culture, tasawwuf, diplomacy and politics, Abdulwahhab Efendi was sent to Iran at a very crucial period as an ambassador and undertook there the duty of mediation between the two states. Apart from his just mentioned features; the fact that Yasincizade Abdulwahhab Efendi descends from Seyyid Bilal who is one of the grandchildren of the Prophet Muhammad and that scholars such as Naqibu’l-Ashraf Yasincizade Mehmet İlmi Efendi, the Kadi of Tripoli Mehmet Faik Efendi and the Regent of Kastamonu Mehmet Sabit Efendi came from the same family enabled Abdulwahhab’s reputation to survive to this day. Another aspect about Yasincizade Abdulwahhab Efendi is his role in the prohibition of Bektashism. It has been observed that Abdulwahhab Efendi convinced high state officials and other scholars consulted in the process to abolish Bektashism. This paper presents Shaykhulislam Yasincizade Abdulwahhab Efendi’s life, lineage and scholarly character. Besides, it discusses his impact on the prohibition of Bektashism and his contributions to the reformist process and sheds light on his influence in the political arena.

Sultan III. Selim ve II. Mahmut dönemleri, Osmanlı Devleti’nde dinî ve siyasî açıdan belli kırılmaların yaşandığı yıllardır. Başta Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması ve Bektaşi tekkelerinin kapatılması konuları olmak üzere yapılan yenilikler toplumun birçok kademesini etkilemiş ve bu süreçte devlet, ulema ailelerinin desteğini almaya çalışmıştır. Reform sürecinde ve ıslahat hareketlerinde devletin yanında yer alan ve yapılan icraatlara destek veren meşhur bir ulema ailesi de Yâsincizâdelerdir. Bu aileden Abdülvehhap Efendi (ö.1834), ilmiye teşkilatında Şeyhülislamlık gibi en üst mertebelere yükselmiş, yüzlerce talebeye icazet vermiş ve devletin en kritik meselelerine çözümler üretmiştir. İlim, kültür, tasavvuf, diplomasi ve siyaset sahasında oldukça nüfuz sahibi olan Abdülvehhap Efendi, kritik bir dönemde İran’a elçi olarak gönderilmiş ve iki devlet arasında arabuluculuk vazifesini üstlenmiştir. Tüm bu hususiyetlerin yanında Yâsincizâde Abdülvehhap Efendi’nin Hz. Peygamber’in torunlarından Sinop’ta metfun Seyyid Bilal’in neslinden gelmesi, bu soydan Nakîbü’l-eşrâf Yasincizâde Mehmet İlmi Efendi, Trablusşam Kadısı Mehmet Faik Efendi ve Kastamonu Naibi Mehmet Sabit Efendi gibi ulemanın yetişmesi, isminin ve icraatlarının günümüze kadar ulaşmasını sağlamıştır. Yâsincizâde Abdülvehhap Efendi’nin bilinmeyen diğer bir yönü de Bektaşiliğin kaldırılmasındaki etkileridir. Bu süreçte görüşlerine başvurulan Yâsincizâde Abdülvehhap Efendi’nin diğer ulemayı ve devlet erkanını Bektaşiliğin kaldırılması yönünde ikna ettiği görülmüştür. Çalışmamızda, Şeyhülislam Yâsincizâde Abdülvehhap Efendi’nin hayatı, nesebi ve ilimi kişiliği yanında Bektaşiliğin kaldırılması ve reform sürecine katkıları ele alınmış, ayrıca siyasi sahadaki nüfuzuna ışık tutulmuştur.