Siber Psikoloji Bağlamında İhtiyaç Doyumu, FOMO (Gelişmeleri Kaçırma Korkusu) ve Dini Başa Çıkma İlişkisi
Abstract
Psikoloji, internet ve dijital ağların hayatımıza girmesiyle siber uzay odaklı yeni bir döneme geçiş yapmıştır. İnsanın teknolojiyle şekillenen duygu, düşünce ve davranışlarını inceleme ihtiyacı ise psikoloji, sağlık ve bilgisayar bilimlerini bir araya getiren çok disiplinli "siber psikoloji" alanını doğurmuştur. Siber uzayda sürekli bağlantıda kalma zorunluluğu hissi, literatürde FOMO (Gelişmeleri Kaçırma Korkusu) olarak adlandırılan yeni nesil psikolojik olguları beraberinde getirmiş ve bu durumu siber psikolojinin temel inceleme konularından biri yapmıştır. Bu araştırmanın temel amacı; dini başa çıkma stratejileri ile sosyal medya kullanımının Gelişmeleri Kaçırma Korkusu (FOMO) üzerindeki etkilerini incelemek ve dini başa çıkma yöntemleri (olumlu ve olumsuz) ile FOMO arasındaki ilişkide psikolojik ihtiyaç doyumunun aracı rolünü test etmektir. Çalışma 18 yaş üstü 495 birey ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada kişisel bilgi formu, Dini Başa Çıkma Ölçeği, Üsküdar Gelişmeleri Kaçırma Korkusu Ölçeği ve İhtiyaç Doyumu Ölçeği kullanılmıştır. Yol analizi yöntemi kullanılarak, literatüre dayalı hipotezlerle oluşturulan model test edilmiştir. Araştırmanın analiz sonuçlarına göre, olumlu dini başa çıkma stratejileri psikolojik ihtiyaç doyumu ile pozitif ve anlamlı ilişkiliyken, olumsuz dini başa çıkma ile ihtiyaç doyumu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Psikolojik ihtiyaç doyumu ile gelişmeleri kaçırma korkusu (FOMO) arasında anlamlı negatif ilişki saptanmıştır. Aracılık analizinde ise olumlu dini başa çıkma FOMO ilişkisinde psikolojik ihtiyaç doyumunun aracılık ettiği tespit edilmiş, buna karşın olumsuz dini başa çıkma FOMO ilişkisinde ihtiyaç doyumu üzerinden dolaylı bir etki bulunamamış, doğrudan FOMO ile pozitif ilişkili olduğu görülmüştür. Son olarak, sosyal medya kullanımı FOMO ilişkisinin anlamlı ve pozitif olduğu doğrulanmıştır. Ayrıca literatürün aksine ilişkililik ihtiyacı ve FOMO arasında pozitif ilişki bulgulanmıştır. Elde edilen bulgular, literatür bağlamında tartışılmıştır. Genel olarak anlamlı çıkan analizlerde ilişkilerin gücü zayıftır. Bu durum FOMO’nun çok katmanlı yapısından kaynaklanıyor olabilir. Araştırma dini başa çıkma ihtiyaç doyumu ve sosyal medya kullanımı değişkenleriyle sınırlıdır, FOMO’nun yapısı gereği çok yönlü çalışmalara ihtiyaç vardır.
Keywords
Psikoloji, Siber Psikoloji, Din, Din Psikolojisi, Dini Başa Çıkma, İhtiyaç Doyumu, FOMO(Gelişmeleri Kaçırma Korkusu)
Supporting Institution
Project Number
Ethical Statement
References
- Abd Ellatif Elsayed, H. (2025). Fear of missing out and its impact: Exploring relationships with social media use, psychological well-being, and academic performance among university students. Frontiers in Psychology, 16, 1582572.
- Abel, J. P., Buff, C. L., & Burr, S. A. (2016). Social media and the fear of missing out: Scale development and assessment. Journal of Business & Economics Research, 14(1), 33–44.
- Abu Raiya, H., Pargament, K. I., Mahoney, A., & Stein, C. (2008). A psychological measure of Islamic religiousness: Development and evidence for reliability and validity. The International Journal for the Psychology of Religion, 18(4), 291–315.
- Amichai-Hamburger, Y., & Etgar, S. (2018). Internet and well-being. In The social psychology of living well (pp. 298–318). Routledge.
- Ancis, J. R. (2020). The age of cyberpsychology: An overview. Technology, Mind, and Behavior, 1(1). https://doi.org/10.1037/tmb0000009
- Atrill-Smith, A., Fullwood, C., Keep, M., & Kuss, D. J. (Eds.). (2019). The Oxford handbook of cyberpsychology. Oxford University Press.
- Ayten, A., & Sağır, Z. (t.y.). Dindarlık, dinî başa çıkma ve depresyon ilişkisi: Suriyeli sığınmacılar üzerine bir araştırma. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 47(47), 5–18. https://doi.org/10.15370/muifd.86222
- Azzaki, F., Hasanah, U., & Nur, S. M. (2024). Analisis perilaku fear of missing out (FoMO) di Instagram dalam perspektif hadis. Ta’wiluna: Jurnal Ilmu Al-Qur’an, Tafsir Dan Pemikiran Islam, 5(3), 445–461. https://doi.org/10.58401/takwiluna.v5i3.1689
- Bacanlı, H., & Cihangir-Çankaya, Z. (2003). İhtiyaç doyumu ölçeği uyarlama çalışması [Bildiri sunumu]. VII. Ulusal Psikolojik Danışma ve Rehberlik Kongresi, Malatya İnönü Üniversitesi. Pegem Akademi.
- Baker, Z. G., Krieger, H., & LeRoy, A. S. (2016). Fear of missing out: Relationships with depression, mindfulness, and physical symptoms. Translational Issues in Psychological Science, 2(3), 275–282.