An Analysis of the Concept of 'Ummi' in English Translations of the Quran within the Perspective of Translation Strategies

Year 2026, Volume: 15 Issue: 1 , 357 - 377 , 31.03.2026

Mustafa Murat Batman

https://doi.org/10.15869/itobiad.1838531

https://izlik.org/JA55DK66KG

Abstract

The concept of ummī persists as one of the most hermeneutically complex and controversial terms within the entire Qur’ānic corpus. It encapsulates a profound semantic tension, situated between the traditional epistemological definition, which renders it as "illiterate," and a specific socio-cultural status suggested by the historical milieu of the revelation and the term's etymological origins. The primary objective of this study is to rigorously delineate the semantic framework of this concept and to critically analyze how it is reflected in English Qur’ān translations, with a particular focus on translation strategies and translator motivations. Theoretically grounded in the premise that ummī is etymologically related to the root ummah (community) rather than umm (mother), this research examines its specific usage within the context of revelation. To this end, twelve English translations from diverse historical periods were classified and subjected to a comparative analysis based on the specific addressees of the verses. The examination reveals that translators do not adhere to a fixed equivalent; rather, they adopt variable strategies contingent upon the context. In verses where ummī functions as a social category contrasting with the People of the Book—such as in Āl ‘Imrān 3/75 and Al-Jumu'ah 62/2—strictly literal translations often fail to meet the text's logical and legal requirements. Consequently, in these contexts, translators tend to define the concept as "lacking revelation culture" or "Gentile." Conversely, a striking strategic shift is observed in verses attributing the term to the Prophet (al-A‘rāf 7/157-158). Here, even translators favoring sociological definitions elsewhere revert to the literal "illiterate" interpretation, driven by a theological reflex to safeguard the doctrine of the Qur’an's inimitability (i‘jāz). Ultimately, this study demonstrates that ummī articulates a theological status—being alien to the scripture tradition—rather than mere illiteracy, emphasizing the necessity for translations to maintain this contextual integrity.

Keywords

Tafsir , Qur’an , Ummī , The Qur’an with English Translation , Translation Strategies

Çeviri Stratejileri Açısından 'Ümmî' Kavramının İngilizce Kur’an Meallerindeki Kullanımı Üzerine Bir İnceleme

https://izlik.org/JA55DK66KG

Abstract

Kur’an-ı Kerim’in hermenötik açıdan tartışmalı ve çok katmanlı kavramlarından biri olan ümmîlik, klasik tefsir geleneğinde okuma yazma bilmeyen şeklindeki yaygın epistemolojik tanımla tarihsel bağlamın ve etimolojik kökenin işaret ettiği sosyo-kültürel statü arasında derin bir anlamsal gerilim barındırmaktadır. Bu çalışma, söz konusu kavramın anlamsal çerçevesini belirleyerek İngilizce Kur’an meallerindeki yansımalarını çeviri stratejileri ve mütercim motivasyonları açısından ele almaktadır. Araştırmada kavramın "ümm (anne)” yerine "ümmet (topluluk)” köküyle ilişkisinden ve nüzul ortamındaki kullanımından hareketle on iki İngilizce meal, ilgili ayetlerin muhatap kitlelerine göre tasnif edilerek karşılaştırmalı olarak analiz edilmektedir. İnceleme neticesinde, mütercimlerin kavrama sabit bir sözlük karşılığı vermek yerine ayetin bağlamına ve teolojik önceliklerine göre değişken stratejiler izledikleri tespit edilmektedir. Özellikle Âl-i İmrân 3/75 ve Cuma 62/2 ayetlerinde olduğu gibi ümmî kavramının toplumsal bir kategori olarak kullanıldığı ve Ehl-i kitap ile karşıtlık oluşturduğu yerlerde lafzî çevirinin ayetin mantıksal ve hukuki zeminini karşılamada yetersiz kaldığı görülmektedir. Bu bağlamlarda, mütercimlerin kavramın vahiy kültürüne sahip olmama veya dini aidiyet bakımından ötekini tanımlayan çeviri stratejilerini tercih ettikleri saptanmaktadır. Bilhassa bu ayetlerde Yahudi olmayan anlamındaki ifadelerin tercihi, ümmîliği sosyo-kültürel ve dinsel anlamın aktarımında öne çıkarmaktadır. Buna mukabil, çalışmanın en çarpıcı bulgusu olarak ilgili kavramın Hz. Peygamber’in bir sıfatı olarak kullanıldığı A'râf sûresinin 157-158. ayetlerinde toplumsal bağlamda sosyolojik çeviriyi tercih eden mütercimlerin dahi, Kur’an’ın mucizeliği doktrinini koruma refleksiyle keskin bir stratejik dönüş yaparak geleneksel ve literal anlam takdirlerine geri döndükleri tespit edilmektedir. Bu durum, çevirmenlerin filolojik tutarlılıktan ziyade teolojik bir motivasyonla hareket ettiklerini göstermektedir. Bu doğrultuda çalışmamız, ümmî kavramının salt okuma yazmaya dayalı bir formasyonun eksikliğini değil; Ehl-i kitap müktesebatına ve vahiy geleneğine yabancı olma şeklindeki teolojik bir statüyü ifade ettiğini ortaya koymakta ve İngilizce çevirilerin bu bağlamsal bütünlüğü ve anlam zenginliğini gözetmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Keywords

Tefsir , Kur’an , Ümmî , İngilizce Kur’an Mealleri , Çeviri Stratejileri

References

• Abdel Haleem, M. (2016). The Qur’an: A New Translation. New York: Oxford University Press.
• Âlûsî, M. (1994). Rûhu’l-meʿânî fî tefsîr el-Kur’âni’l-azîm ve’s-sebu’l-meŝânî. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye.
• Arberry, A. (1948). The Cambridge School of Arabic. London: University Press.
• Arberry, A. (1964). The Koran Interpreted. New York: Oxford University Press.
• Arslan, İ. (2019). Hz. Peygamber’in Ümmîliğine Farklı Bir Yaklaşım. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9, 474-497.
• Aydın, Z. (2012). Hz. Peygamber’in Ümmîliği Meselesi. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(2), 287-307.
• Bâcî, E. (1983). Tahkîku’l-mezheb. Alemü’l-Kütüb.
• Bell, R. (1937). The Qur’an: Translated, with a Critical Re-arrangement of the Surahs. Edinburgh: T. & T. Clark.
• Beydâvî, E. (t.y.). Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-teʾvîl. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâŝi’l-Arabî.
• Bilgin, A. (2010). Hakikat ve Mecaz Bağlamında İngilizce Meallerle İlgili Analitik Bir İnceleme. Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 30, 119-134.
• Bulut, Y. (2017). Oryantalizmin Kısa Tarihi. İstanbul: Küre Yayınları.
• Câbirî, M. (2010). Kur’an’a Giriş. çev. M. Coşkun. İstanbul: Mana Yayınları.
• Cevherî, E. (1979). es-Sıhâh: Tâcü’l-luğa ve sıhâhu’l-Arabiyye. 7 Cilt. Beyrut: Müssesetü'r-Risale.
• Daniel, N. (2009). Islam and the West: The Making of an Image. Oxford: One World Publications.
• Demir, Z. (2023). "Muhammed Takiyyuddin el-Hilâlî ile Muhammed Muhsin Khân’ın the Noble Qur’ân English Translation of the Meanings and Commentary İsimli İngilizce Meâli ve Bakara Sûresi Örneğinde Kur’ân Terimlerini Çevirme Yöntemi". Kur’ân Meâlleri: Sorunlar, Çözüm Önerileri. ed. M. Serdar & C. Karaalp. 441-455.
• Demir, Z. (2024). İlâhî Nakiller Bağlamında Kur’ân’daki İktibâsların Mâhiyeti. Ankara: Ankara Okulu Yayınları.
• Derveze, İ. (2014). Et-Tefsîru’l-hadis. çev. V. İnce. 7 Cilt. İstanbul: Düşün Yayıncılık.
• Ekiz, N. S. (2023). Oryantalizm ve Kur’an Alman-Yahudi Oryantalizminde Kur’an’a Bakış. İstanbul: Ketebe Yayınevi.
• Elmalılı, M. (1979). Hak Dini Kuran Dili. 10 Cilt. İstanbul: Eser Neşriyat.
• Ezherî, M. (1967). Tehzību’l-luğa. 15 Cilt. Kahire: Müessesetü'l-Mısrıyye.
• Gökkır, N. (2014). Kur’an Dilinin Sosyo-Kültürel Bağlamı. İstanbul. İFAV Yayınları.
• Hilali, M. & Khan, M. (1948). Translation of the Meanings of The Noble Qur’an in the English Language. King Fahd Complex for the Printing of the Holy Qur’an.
• Horovitz, J. (1926). Koranische Untersuchungen. Berlin: Walter de Gruyter.
• İbn Âşur, M. (1984). Et-Tahrîr ve’t-tenvîr. 30 Cilt. Tunus: Dâru’t-Tûnisiyye.
• İbn Kesir, E. (1999). Tefsîru’l-Kur’âni’l-azîm. 8 Cilt. Beyrut: Dâru Tayyibe.
• İbn Manzur, E. (1993). Lisânü’l-Arab. Beyrut: Dâr-u Sâdr.
• Kabakcı, Ersin & Ekiz, N. S., & Çelik, F. (2022). Arapça Aslından Yapılan İlk İngilizce Kur’ân Tercümesi: George Sale’in The Koran’ı. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 21(2), 1161-1192.
• Kahraman, K. (2007). "Pickthall, Marmaduke William". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt. 34, s. 270-271). İstanbul: TDV Yayınları.
• Khattab, M. (2023). The Clear Qur’an. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı.
• Lewis, B. (2016). İslam ve Batı. İstanbul: Akılçelen Kitaplar.
• Loop, J. (2018). Introduction: The Qur’an in Europe-The European Qur’an. Journal of Qur’anic Studies, 20(3), 1-20. https://doi.org/10.3366/jqs.2018.0348
• Mâverdî, E. (1999). En-Nuket ve’l-uyûn. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye.
• Mertoğlu, M. S. (2012). "Ümmî" Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt. 42, s. 199-201). İstanbul: TDV Yayınları.
• Muhammad Ali, M. (1973). The Holy Qur’an: Arabic Text, English Translation and Commentary. 6. Baskı. Lahore: Ahmadiyyah Anjuman Isha‘at Islam.
• Mukâtil b. Süleyman, E. (2002). Tefsîru Mukâtil b. Süleyman. 5 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
• Nesefî, N. (1998). Medâriku’t-tenzîl ve hakâîku’t-teʾvîl. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kelimi’t-Tayyib.
• Newmark, P. (1988). A Textbook of Translation. New York: Prentice Hall.
• Özsoy, A. (2009). "Hz. Peygamber’in Ümmîliği Hakkında Bir Tartışma: Ebü’l-Velîd el-Bâcî Örneği". Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 31, 1-20.
• Palancı, M. (2017). İngilizce Kur’an Çevirilerinde Eşdeğerlik Sorunu: M. A. S. Abdel Haleem ve Tarif Khalidi Örneği. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Palmer, E. H. (2001). The Qur’an. 2 Cilt. London: Routledge.
• Paret, R. (1996). Der Koran: Übersetzung. Stuttgart: Kohlhammer Verlag.
• Pickthall, M. (1930). The Meaning of The Glorious Koran: An Explanatory Translation. New York: Alfred A. Knopf.
• Râgıb İsfahani, E. (1992). Müfredatu elfazi’l-Kur’ân. Dımaşk: Dârü’l-Kalem.
• Râzî, F. (2000). Mefâtîhu’l-Gayb. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye.
• Rodwell, J. M. (2004). The Koran: The Noble Qur’an. Pennsylvania: The Pennsylvania State University.
• Saheeh International. (2004). The Qur’an: English Meanings and Notes. Cidde: Al-Muntada Al-Islami.
• Sale, G. (1734). The Koran: Commonly Called the Alcoran of Mohammed. London: C. Ackers in St. John’s Street.
• Soysaldı, M., & Şimşek, S. (2003). "Kur’an’da Ümmî Kavramının Semantik Analizi ve Bu Bağlamda Hz. Peygamber’in Ümmîliği Meselesi". EKEV Akademi Dergisi, 7(16), 85-102.
• Suyûtî, C. (1993). El-İtkân fî ulûmi’l-Kur’an. 2 Cilt. Beyrut: Dâru İbn Kesir.
• Suyûtî, C. (2011). Ed-Dürru’l-mensûr fi’t-tefsîr bi’l-me’sûr. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr.
• Şen, Z. (2006). "Kur’an’da Ümmî Kavramı ve Hz. Peygamber’in Ümmîliği". İslami İlimler Dergisi, 1(2), 203-218.
• Taberî, M. (2001). Câmiʿu’l-beyân ʿan teʾvîli âyi’l-Kurʾân. Kahire: Dâru Hicr.
• Temel, Y. (2023). "Oryantalist Şüphe ve Mucize İddiası Arasında Ümmîlik Kavramı". Erciyes Akademi, 37(3), 904-918.
• Topuzoğlu, T. R. (t.y.). "Arberry, Arthur John". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. (Erişim: 01 Kasım 2025), https://islamansiklopedisi.org.tr/arberry-arthur-john.
• Watt, W. M. (1989). İslam Avrupa’da. İstanbul: İFAV Yayınları.
• Yaşar, H. (2020). Avrupa ve Kur’an Avrupa’da Kur’an Araştırmaları ve Çevirileri Üzerine Bir İnceleme. İstanbul: İz Yayıncılık.
• Yusuf Ali, A. (ty.). The Holy Qur’an English Translation of the Meanings and Commentary. Suudi Arabistan: King Fahd Holy Qur'an.
• Zeccâc, E. (1988). Meʿâni’l-Kur’ân ve i’râbuhu. 5 Cilt. Beyrut: Âlemu’l-Kutub.
• Zemahşerî, C. (1998). Esâsü’l-Belâğa. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
• Zemahşerî, C. (2016). El-Keşşâf ‘an hakâ’ikı gavâmidi’t-tenzîl ve uy’uni’l-ekâvil fî vucûhi’t-te’vîl Çev. M. Sülün vd. 6 Cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.