Ergenlerde Yalnızlık ve Öfke Arasındaki İlişkide Ahlaki Uzaklaşmanın Aracı Rolü

Abdulkadir M. M. Fakirullahoğlu

doi:10.15869/itobiad.1842154

EN TR

The Mediating Role of Moral Disengagement in the Relationship Between Loneliness and Anger in Adolescents

Abstract

Adolescence is a critical developmental period characterized by significant changes in cognitive processes, behavioral tendencies, and social relationships. As the importance of social interactions increases during this phase, adolescents may experience various negative issues. Consequently, adolescents may feel lonely due to the insufficiency of social relations. Some studies in the literature suggest that loneliness experienced during adolescence may be associated with moral judgment processes and anger experiences. In this context, the aim of this study is to examine the mediating role of moral disengagement in the relationship between loneliness and anger among adolescents. The study utilized the relational survey model, one of the quantitative research methods. The study was conducted during the first semester of the 2025–2026 academic year with students attending three different public high schools in the Avcılar district of Istanbul. The study group consisted of 343 adolescents, with a mean age of 15.9 years. Of the participants, 50.1% were female (n = 172) and 49.9% were male (n = 171). Data were collected using a Personal Information Form, the UCLA Loneliness Scale Short Form, the Moral Disengagement Scale, and the Trait Anger and Anger Expression Style Scale. Descriptive statistics and correlation analysis were used for data analysis. Mediation analyses were conducted using the Hayes’ PROCESS Macro (Model 4) for SPSS 25. The results revealed significant positive correlations between loneliness, moral disengagement, and anger. Furthermore, mediation analysis indicated that moral disengagement plays a partial mediating role in the relationship between loneliness and anger. These findings highlight the importance of interventions aimed at strengthening adolescents' social relationships and supporting their emotional regulation skills. Furthermore, it shows that moral distancing plays an important cognitive mechanism role in the relationship between loneliness and anger. The results were discussed in light of the relevant literature, and various suggestions are provided.

Keywords

Adolescence, Loneliness, Moral Disengagement, Anger, Mediation.

Ergenlerde Yalnızlık ve Öfke Arasındaki İlişkide Ahlaki Uzaklaşmanın Aracı Rolü

Abstract

Ergenlik; bilişsel süreçler, davranışsal eğilimler ve sosyal ilişkilerde önemli değişimlerin yaşandığı kritik bir gelişim dönemidir. Bu dönemde sosyal ilişkilerin öneminin artmasıyla birlikte ergenler çeşitli sorunlar yaşayabilmektedir. Bu süreçte sosyal ilişkilerin yetersizliği sonucunda ergenler kendilerini yalnız hissedebilmektedir. Alanyazında yer alan bazı çalışmalar, ergenlik döneminde yaşanan yalnızlığın ahlaki değerlendirme süreçleri ve öfke deneyimleriyle ilişkili olabileceğini ileri sürmektedir. Bu bağlamda araştırmanın amacı ergenlerde yalnızlık ve öfke arasındaki ilişkide ahlaki uzaklaşmanın aracı rolünü incelemektir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma 2025-2026 eğitim-öğretim yılının 1. döneminde İstanbul ilinin Avcılar ilçesindeki üç farklı devlet lisesinde öğrenim gören öğrencilerle yürütülmüştür. Çalışma grubu 343 ergenden oluşmakta olup, yaş ortalaması 15.9’dur. Katılımcıların %50.1’i kız (n = 172) ve %49.9’u erkektir (n = 171). Veri toplama sürecinde Kişisel Bilgi Formu, UCLA Yalnızlık Ölçeği Kısa Formu, Ahlaki Kayıtsızlık Ölçeği ve Sürekli Öfke ve Öfke İfade Tarz Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler ve korelasyon analizi kullanılmıştır. Aracılık analizleri ise SPSS 25 Hayes' PROCESS Makrosu (Model 4) kullanılarak yürütülmüştür. Yapılan analizler sonucunda yalnızlık ile ahlaki uzaklaşma ve öfke arasında pozitif yönde anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Yapılan aracılık analizi sonucunda ise yalnızlık ve öfke arasındaki ilişkide ahlaki uzaklaşmanın kısmi aracı rolü bulunmuştur. Bu bulgular ergenlerin sosyal ilişkilerini güçlendirmeye ve duygusal düzenleme becerilerini desteklemeye yönelik müdahalelerin önemini göstermektedir. Ayrıca ahlaki uzaklaşmanın yalnızlık ile öfke arasındaki ilişkide önemli bir bilişsel mekanizma olarak rol oynadığını göstermektedir. Sonuçlar ilgili literatür doğrultusunda tartışılmış ve çeşitli öneriler sunulmuştur.

Keywords

Ergenlik, Yalnızlık, Ahlaki Uzaklaşma, Öfke, Aracılık

Abstract

References

Altınsoy, F., & Özyer, K. K. (2018). Liseli ergenlerde okula aidiyet duygusu: Umutsuzluk ve yalnızlık ile ilişkileri. İlköğretim Online, 17(3), 1751-1764. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2018.466429
Averill, J. R. (1984). Anger and aggression: An essay on emotion. Springer Science & Business Media.
Ayan, A. (2017). Yalnızlık ve utangaçlık düzeyinin özyeterlik ve öfke kontrolü üzerine etkisi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(1), 87-108. https://doi.org/10.18037/ausbd.415657
Baker, Ö. E., Özgülük, S. B., Turan, N., & Danışık, N. D. (2009). Ergenlerde görülen psikolojik belirtilerin yordayıcıları olarak ruminasyon ve öfke/öfke ifade tarzları. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 4(32), 45–53. https://doi.org/10.17066/pdrd.38090
Bandura, A. (1999). Moral disengagement in the perpetration of inhumanities. Personality and Social Psychology Review, 3[Special Issue on Evil and Violence], 193–209.
Bandura, A. (2002). Selective moral disengagement in the exercise of moral agency. Journal of Moral Education, 31(2), 101–119. https://doi.org/10.1080/0305724022014322
Bandura, A., Barbaranelli, C., Caprara, G. V., & Pastorelli, C. (1996). Mechanisms of moral disengagement in the exercise of moral agency. Journal of Personality and Social Psychology, 71(2), 364–374.
Bingül, F., & Çelik, E. (2021). Yalnızlığın bağlanma stilleri, beğenilme arzusu ve olumsuz değerlendirilme korkusu açısından incelenmesi. EKEV Akademi Dergisi, 85, 187-202. https://izlik.org/JA38CB39XT
Cacioppo, J. T., & Hawkley, L. C. (2009). Perceived social isolation and cognition. Trends in Cognitive Sciences, 13(10), 447–454. https://doi.org/10.1016/j.tics.2009.06.005
Cole, A., Bond, C., Qualter, P., & Maes, M. (2021). A systematic review of the development and psychometric properties of loneliness measures for children and adolescents. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(6), 3285. https://doi.org/10.3390/ijerph18063285

Coşgun, M. M. Y., & Kağan, M. (2023). Riskli davranışlar, ahlaki uzaklaşma ve algılanan sosyal destek arasındaki ilişkinin incelenmesi. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 402–419. https://doi.org/10.38151/akef.2023.61
Detert, J. R., Treviño, L. K., & Sweitzer, V. L. (2008). Moral disengagement in ethical decision making: A study of antecedents and outcomes. Journal of Applied Psychology, 93(2), 374–391. https://doi.org/10.1037/0021-9010.93.2.374
Duran, Ö., & Eldeleklioğlu, J. (2005). Öfke kontrol programının 15 ve 18 yaş arası ergenler üzerindeki etkililiğinin araştırılması. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(3), 267–280. https://izlik.org/JA32HY38KD
Erik, S., Aykaç, S., Dertli, Ö., Şafak, S., Sulak Akyüz, B., & Sulak, S. (2022). Üniversite Öğrencilerinin Apati Özelliğinin Ahlaki Uzaklaşma Davranışlarına Etkisi. Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8(1), 267-280. https://izlik.org/JA76BF38EH
Erişen, F., Gökkaya, F., & Yurdalan, F. (2022). Ergenlerde öfke, duygusal zekâ ve öz duyarlılık arasındaki ilişkinin incelenmesi. Gençlik Araştırmaları Dergisi, 10(27), 39–62. https://doi.org/10.52528/genclikarastirmalari.1017635
Falla, D., Ortega-Ruiz, R., & Romera, E. M. (2023). Minimizing responsibility in the aggressive dynamics of bullying and its impact on other strategies of moral disengagement: A longitudinal study. Current Psychology, 42(36), 32512–32523. https://doi.org/10.1007/s12144-022-04229-x
Favotto, L., Michaelson, V., Pickett, W., & Davison, C. (2019). The role of family and computer-mediated communication in adolescent loneliness. PLOS ONE, 14(6), e0214617. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0214617
Folkman, S., & Lazarus, R. S. (1984). Stress, appraisal, and coping. Springer.
Hayes, A. F. (2018). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach. New York, NY: Guilford Press.
Hayırcı, B., & Sarı, E. (2020). Lise öğrencilerinin akıllı telefon bağımlılık düzeyleri ile sosyal kaygı ve yalnızlık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 7(1), 61–79. https://izlik.org/JA25SF67GD
Hays, R. D., & DiMatteo, M. R. (1987). A short-form measure of loneliness. Journal of Personality Assessment, 51(1), 69–81.
Heinrich, L. M., & Gullone, E. (2006). The clinical significance of loneliness: A literature review. Clinical Psychology Review, 26(6), 695–718. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2006.04.002
Heu, L. C., Hansen, N., van Zomeren, M., Levy, A., Ivanova, T. T., Gangadhar, A., & Radwan, M. (2021). Loneliness across cultures with different levels of social embeddedness: A qualitative study. Personal Relationships, 28(2), 379–405. https://doi.org/10.1111/pere.12367
Hymel, S., & Bonanno, R. A. (2014). Moral disengagement processes in bullying. Theory into Practice, 53(4), 278–285. https://doi.org/10.1080/00405841.2014.947219
Igami, K., Hosozawa, M., Ikeda, A., Bann, D., Shimizu, T., & Iso, H. (2023). Adolescent loneliness in 70 countries across Africa, America, and Asia: A comparison of prevalence and correlates. Journal of Adolescent Health, 72(6), 906–913. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2022.12.029
Karababa, A. (2020). The relationship between trait anger and loneliness among early adolescents: The moderating role of emotion regulation. Personality and Individual Differences, 159, 109856. https://doi.org/10.1016/j.paid.2020.109856
Karakuş, Ö. (2012). Ergenlerde bağlanma stilleri ve yalnızlık arasındaki ilişki. Toplum ve Sosyal Hizmet, 23(2), 33-46. https://izlik.org/JA42TT95CP
Kaya, N., Kaya, H., Atar, N., Turan, N., Eskimez, Z., Palloş, A., & Aktaş, A. (2012). Hemşirelik ve ebelik öğrencilerinin öfke ve yalnızlık özellikleri. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi, 9(2), 18–26.
Kiuru, N., Salmela-Aro, K., Laursen, B., Vasalampi, K., Beattie, M., Tunkkari, M., & Junttila, N. (2024). Profiles of loneliness and ostracism during adolescence: Consequences, antecedents, and protective factors. Child Psychiatry & Human Development, 1-21. https://doi.org/10.1007/s10578-024-01664-8
Kocatürk M, Kurtça T.T. (2021). Akran zorbalığı ve mağduriyeti, siber zorbalık, ahlaki uzaklaşma ve empatik ilgi arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 20:1123-1136. https://doi.org/10.17755/esosder.834590
Li, Y., & Hu, W. (2025). Moral disengagement, preference for solitude, and demographic factors as predictors of aggressive behavior categorized by latent profile analysis in Chinese rural boarding junior high school students. International Journal of Mental Health Promotion, 27(9), 1383–1398. https://doi.org/10.32604/ijmhp.2025.066974
Liuzzi, L., Pine, D. S., Fox, N. A., & Averbeck, B. B. (2023). Changes in behavior and neural dynamics across adolescent development. Journal of Neuroscience, 43(50), 8723–8732. https://doi.org/10.1523/JNEUROSCI.0462-23.2023
Lyyra, N., Junttila, N., Tynjälä, J., Villberg, J., & Välimaa, R. (2022). Loneliness, subjective health complaints, and medicine use among Finnish adolescents 2006–2018. Scandinavian Journal of Public Health, 50(8), 1097–1104. https://doi.org/10.1177/14034948221117970
Maalouf, E., Salameh, P., Haddad, C., Sacre, H., Hallit, S., & Obeid, S. (2022). Attachment styles and their association with aggression, hostility, and anger in Lebanese adolescents: A national study. BMC Psychology, 10(1), 104. https://doi.org/10.1186/s40359-022-00813-9
Moore, C. (2008). Moral disengagement in processes of organizational corruption. Journal of Business Ethics, 80(1), 129–139. https://doi.org/10.1007/s10551-007-9447-8
Nyqvist, F., Victor, C. R., Forsman, A. K., & Cattan, M. (2016). The association between social capital and loneliness in different age groups: A population-based study in Western Finland. BMC Public Health, 16(1), 1–8. https://doi.org/10.1186/s12889-016-3248-x
Okan, M., & Şarlak, D. (2022). Genç erişkinlerde çocukluk çağı travmaları, yalnızlık ve öfke ifade tarzları arasındaki ilişki. Ege Tıp Dergisi, 61(4), 530–540.
Önder, F. C., & Bölükbaşı, A. (2019). Ergenlerde intihar olasılığı: Benlik saygısı ve öfke açısından incelenmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 10(17), 1522–1543. https://doi.org/10.26466/opus.528723
Özer, A. K. (1994). Sürekli öfke ve öfke ifadesi tarzı ölçekleri ön çalışması. Türk Psikoloji Dergisi, 9(31), 26–35. https://izlik.org/JA48GN62HS
Peplau, L. A., & Perlman, D. (1982). Perspectives on loneliness. In L. A. Peplau & D.
Perlman (Eds.), Loneliness: A sourcebook of current theory, research and therapy (pp. 1–18). New York, NY: Wiley.
Rubio‐Garay, F., Carrasco, M. A., & Amor, P. J. (2016). Aggression, anger and hostility: Evaluation of moral disengagement as a mediational process. Scandinavian Journal of Psychology, 57(2), 129–135. https://doi.org/10.1111/sjop.12270
Sahi, R. S., Eisenberger, N. I., & Silvers, J. A. (2023). Peer facilitation of emotion regulation in adolescence. Developmental Cognitive Neuroscience, 62, 101262. https://doi.org/10.1016/j.dcn.2023.101262
Sarman, A., & Tuncay, S. (2023). The relationship of Facebook, Instagram, Twitter, TikTok and WhatsApp/Telegram with loneliness and anger of adolescents living in Turkey: A structural equality model. Journal of Pediatric Nursing, 72, 16–25. https://doi.org/10.1016/j.pedn.2023.03.017
Say, G., & Batigun, A. D. (2016). The assessment of the relationship between problematic internet use and parent-adolescent relationship quality, loneliness, anger, and problem solving skills. Dusunen Adam: The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences, 29(4), 324–334. 10.5350/DAJPN2016290404
Shen, Y., Sun, X., & Xin, T. (2019). How social support affects moral disengagement: The role of anger and hostility. Social Behavior and Personality: An International Journal, 47(3), 1–9. 10.2224/sbp.7720
Spielberger, C. D., Krasner, S. S., & Solomon, E. P. (1988). The experience, expression, and control of anger. In M. P. Janisse (Ed.), Individual differences, stress, and health psychology (pp. 89–108). New York, NY: Springer.
Surkalim, D. L., Luo, M., Eres, R., Gebel, K., van Buskirk, J., Bauman, A., & Ding, D. (2022). The prevalence of loneliness across 113 countries: Systematic review and meta-analysis. BMJ, 376, e067068. https://doi.org/10.1136/bmj-2021-067068
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2012). Using multivariate statistics. Boston, MA: Pearson.
Theeke, L., Carpenter, R. D., Mallow, J., & Theeke, E. (2019). Gender differences in loneliness, anger, depression, self-management ability and biomarkers of chronic illness in chronically ill mid-life adults in Appalachia. Applied Nursing Research, 45, 55–62.
Türkel, Z., & Dilmaç, B. (2019). Ergenlerde sosyal medya kullanımı, yalnızlık ve yaşam doyumu arasındaki yordayıcı ilişkiler. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(1), 57–70. https://izlik.org/JA82AX64YE
Verity, L., Yang, K., Nowland, R., Shankar, A., Turnbull, M., & Qualter, P. (2024). Loneliness from the adolescent perspective: A qualitative analysis of conversations about loneliness between adolescents and Childline counselors. Journal of Adolescent Research, 39(5), 1413–1443. https://doi.org/10.1177/07435584221111121
Weiss, R. S. (1973). Loneliness: The experience of emotional and social isolation. Boston, MA: The MIT Press.
Xie, J., Yang, H., Zhao, M., Magnussen, C. G., & Xi, B. (2025). Parental smoking is associated with adolescent loneliness: Evidence from 71 low- and middle-income countries. Frontiers in Public Health, 13, 1497136. https://doi.org/10.3389/fpubh.2025.1497136
Yavuz-Birben, F., & Bacanlı, H. (2017). Ahlaki kayıtsızlık ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Yıldız Journal of Educational Research, 2(2), 1–25. https://izlik.org/JA97YW36ZS
Yıldız, M. A., & Duy, B. (2014). Adaptation of the short-form of the UCLA loneliness scale (ULS-8) to Turkish for the adolescents. Dusunen Adam: Journal of Psychiatry & Neurological Sciences, 27(3). 10.5350/DAJPN2014270302

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Behaviour-Personality Assessment in Psychology

Journal Section

Research Article

Authors

Abdulkadir M. M. Fakirullahoğlu ^*
0000-0001-6941-199X
Türkiye

Publication Date

June 30, 2026

Submission Date

December 14, 2025

Acceptance Date

June 5, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 15 Number: 2

DOI

https://doi.org/10.15869/itobiad.1842154

IZ

https://izlik.org/JA65RZ93KU

APA

Fakirullahoğlu, A. M. M. (2026). Ergenlerde Yalnızlık ve Öfke Arasındaki İlişkide Ahlaki Uzaklaşmanın Aracı Rolü. İnsan Ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 15(2), 1296-1311. https://doi.org/10.15869/itobiad.1842154

AMA

1.Fakirullahoğlu AMM. Ergenlerde Yalnızlık ve Öfke Arasındaki İlişkide Ahlaki Uzaklaşmanın Aracı Rolü. itobiad. 2026;15(2):1296-1311. doi:10.15869/itobiad.1842154

Chicago

Fakirullahoğlu, Abdulkadir M. M. 2026. “Ergenlerde Yalnızlık Ve Öfke Arasındaki İlişkide Ahlaki Uzaklaşmanın Aracı Rolü”. İnsan Ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 15 (2): 1296-1311. https://doi.org/10.15869/itobiad.1842154.

EndNote

Fakirullahoğlu AMM (June 1, 2026) Ergenlerde Yalnızlık ve Öfke Arasındaki İlişkide Ahlaki Uzaklaşmanın Aracı Rolü. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 15 2 1296–1311.

IEEE

[1]A. M. M. Fakirullahoğlu, “Ergenlerde Yalnızlık ve Öfke Arasındaki İlişkide Ahlaki Uzaklaşmanın Aracı Rolü”, itobiad, vol. 15, no. 2, pp. 1296–1311, June 2026, doi: 10.15869/itobiad.1842154.

ISNAD

Fakirullahoğlu, Abdulkadir M. M. “Ergenlerde Yalnızlık Ve Öfke Arasındaki İlişkide Ahlaki Uzaklaşmanın Aracı Rolü”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 15/2 (June 1, 2026): 1296-1311. https://doi.org/10.15869/itobiad.1842154.

JAMA

1.Fakirullahoğlu AMM. Ergenlerde Yalnızlık ve Öfke Arasındaki İlişkide Ahlaki Uzaklaşmanın Aracı Rolü. itobiad. 2026;15:1296–1311.

MLA

Fakirullahoğlu, Abdulkadir M. M. “Ergenlerde Yalnızlık Ve Öfke Arasındaki İlişkide Ahlaki Uzaklaşmanın Aracı Rolü”. İnsan Ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, vol. 15, no. 2, June 2026, pp. 1296-11, doi:10.15869/itobiad.1842154.

Vancouver

1.Abdulkadir M. M. Fakirullahoğlu. Ergenlerde Yalnızlık ve Öfke Arasındaki İlişkide Ahlaki Uzaklaşmanın Aracı Rolü. itobiad. 2026 Jun. 1;15(2):1296-311. doi:10.15869/itobiad.1842154

Journal of the Human and Social Science Researches is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License (CC BY NC).

The Mediating Role of Moral Disengagement in the Relationship Between Loneliness and Anger in Adolescents

Abstract

Keywords

Ergenlerde Yalnızlık ve Öfke Arasındaki İlişkide Ahlaki Uzaklaşmanın Aracı Rolü

Abstract

Keywords

Abstract

Abstract

Abstract

References

Details

Primary Language

Subjects

Journal Section

Authors

Publication Date

Submission Date

Acceptance Date

Published in Issue

DOI

IZ

Cite