Muhasebenin Tarihsel Süreci ile Finans Sektöründeki Yeri ve Önemi

Süleyman Elçi; Rüstem Çurku

doi:10.15869/itobiad.1864356

TR EN

Muhasebenin Tarihsel Süreci ile Finans Sektöründeki Yeri ve Önemi

Abstract

Finansal muhasebe ekonomik kararların tam merkezinde duruyor. İşletmelerin mali tablolarını açık, dürüst ve anlaşılır bir biçimde raporlamakla kalmayıp paydaşlar arasında güven köprüsü kurmada da belirleyici bir rol üstleniyor. Yani, şirkete yatırım yapanlar, yöneticiler, devlet kurumları ve toplumun diğer aktörleri finansal bilgiyi güvenilir bir kaynaktan almak istiyor. Bu yüzden finansal muhasebe herkesin hemfikir olabileceği ortak bir dile dönüşmüş durumdadır. Bu çalışmada muhasebenin Mezopotamya'daki ilk kayıt sistemlerinden başlayıp bugünkü dijital ve otomasyon destekli yapısına kadar nasıl değiştiği incelenmiştir. Hangi temel ilkeler üzerine oturduğu ve finans sistemindeki stratejik rolü sistematik bir doküman incelemesiyle ele alınmaktadır. Mevcut yazın tarandığında, tarihsel gelişimi ile finans sektöründeki işlevleri bir arada değerlendiren çalışmaların oldukça sınırlı kaldığı kolayca görülmektedir. İşte bu eksikliği gidermek amacıyla tasarlanan araştırma: Mezopotamya'daki kil tabletlerden Luca Pacioli'nin çığır açan çift taraflı kayıt sistemine, Sanayi Devrimi'yle ortaya çıkan maliyet muhasebesinden günümüzdeki dijitalleşme ve yapay zekâ uygulamalarına kadar uzanan geniş bir zaman dilimini kapsıyor. Elde edilen bulgular, muhasebenin antik çağlardan bu yana adım adım sistematik bir yapıya kavuştuğunu, uluslararası standartlar aracılığıyla evrensel bir dile dönüştüğünü ve blokzincir ile yapay zekâ gibi yenilikçi teknolojilerle birlikte finans sektöründe giderek daha önemli bir konuma yerleştiğini ortaya koymaktadır.

Keywords

Muhasebe, Muhasebe Tarihi, Finansal Muhasebe, Finansal Raporlama, Finansal Sistem

Supporting Institution

YOK

Ethical Statement

YOK

Thanks

YOK

The Historical Development of Accounting and Its Place and Importance in The Financial Sector

Abstract

Financial accounting stands at the heart of economic decision-making. Beyond enabling transparent reporting of firms' financial positions, it serves as a vital mechanism for building trust among stakeholders — investors, managers, public authorities, and society at large all rely on it as a shared and reliable language. This study examines the historical development of financial accounting, its foundational principles, and its strategic role within the financial system through a systematic documentary review. A survey of existing literature reveals that studies integrating both the historical dimension and the functional position of accounting within the financial sector remain scarce. Addressing this gap, the research traces a broad timeline from the earliest clay tablet records in Mesopotamia through Luca Pacioli's double-entry bookkeeping, the cost accounting practices shaped by the Industrial Revolution, and contemporary digital transformation driven by artificial intelligence and blockchain technologies. The findings demonstrate that accounting has evolved into a systematic structure since antiquity, has become a global language through international standards such as IFRS, and is increasingly occupying a more strategic position within modern financial architectures.

Keywords

Accounting, Accounting History, Financial Accounting, Financial Reporting, Financial System

Abstract

References

Akgün, A. İ., & Kılıç, S. (2013). Muhasebe bilgi sisteminin işletme yönetiminin etkinliği üzerindeki etkisi. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 20(2), 21-36.
Akpınar, S., & Yıldız, Ş. (2020). Muhasebe bilim dalında özgün eserler: Türk yazını incelemesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(1), 97-120.
Altıntaş, N. (2011). Türkiye'de muhasebe hukukunun çerçevesi. Sosyal Bilimler Dergisi, 1, 162-174.
Aras, G., & Sarıoğlu, G. U. (2015). Kurumsal raporlamada yeni dönem: Entegre raporlama (TÜSİAD Yayın No: T/2015-10-567). TÜSİAD.
Ayanoğlu, Y., Sultankhanova, G., & Yanık, S. S. (2019). Rusya'da muhasebenin tarihsel gelişimi. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 21(2), 508-529. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/752549
Axtell, J., Smith, L. M., & Tervo, W. (2017). The advent of accounting in business governance: From ancient scribes to modern practitioners. International Journal of Business Governance and Ethics, 12(1), 21-46. https://doi.org/10.1504/IJBGE.2017.085239
Aydın, N., Şen, M., & Berk, N. (2012). Finansal yönetim I (T.C. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları No: 1547-2577). Anadolu Üniversitesi.
Bakır, A. M. (2013). The importance of revealing social responsibility in the generation of high-quality financial reports. European Journal of Business and Management, 5(17), 111-119.
Bakır, M., & Erserim, A. (2022). Muhasebenin tarihsel gelişimi: Toplumsal-kamusal-kurumsal dönüşüm üzerine bir değerlendirme. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 24(1), 35-59. https://doi.org/10.31460/mbdd.913809
Carnegie, G. D., & Napier, C. J. (2012). Accounting's past, present and future: The unifying power of history. Accounting, Auditing & Accountability Journal, 25(2), 328-369. https://doi.org/10.1108/09513571211198782

Cemalcılar, Ö. (1972). Muhasebenin temel kavramları. Eskişehir İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi Dergisi, 8(1), 126-134. https://izlik.org/JA53DB26UP
Cingöz, A., & Akdoğan, A. (2011). İşletmelerin kurumsal sosyal sorumluluk faaliyetleri: Kayseri ilinde bir uygulama. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(3), 331-349. https://izlik.org/JA46FR45ZH
Cong, W. (2013). An analysis of the attribute of accounting discipline from the historical process of accounting development. Ibusiness, 5(3), 128-132.
Coşkun, A. (2022). Genel muhasebe I uygulamaları. İksad Kitapevi.
Çaldağ, Y. (2001). Şirketler ve muhasebesi. Gazi Kitabevi.
Çetin, A. C., & Bıtırak, İ. A. (2009). Antalya ili küçük ve orta ölçekli işletmelerinde finansal yönetim, işletme sermayesi ve yatırım bütçelemesi uygulamaları. Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 1(1), 119-137. https://izlik.org/JA24YT75RK
Dahlsrud, A. (2008). How corporate social responsibility is defined: An analysis of 37 definitions. Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 15(1), 1-13. https://doi.org/10.1002/csr.132
Demir, M., Ülker, Y., & Şenol, M. M. (2020). Muhasebe temel kavramları açısından muhasebe uygulamalarının değerlendirilmesi: Sivas ilinde bir araştırma. İşletme Araştırmaları Dergisi, 12(2), 1358-1372.
Demir, Ö., & Gül, M. (2021). Blok zincir teknolojisinin muhasebe ve finans sektörüne etkisi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, Özel Sayı, 119-134.
Dinç, E., & Abdioğlu, H. (2009). İşletmelerde kurumsal yönetim anlayışı ve muhasebe bilgi sistemi ilişkisi: İMKB-100 şirketleri üzerine ampirik bir araştırma. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(21), 157-184. https://izlik.org/JA43GH86NT
Dinç, E., & Atasel, O. Y. (2016). Türkiye'deki muhasebe anlayışının gelişim süreci ve mevcut durumun incelenmesi. KTÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 6(12), 267-283. https://www.ktu.edu.tr/dosyalar/sbedergisi_ed4e9.pdf
Fontgalland, I. (2022). A nova contabilidade da pegada ecológica à antiga contabilidade social: As novas formas de contagem do PIB. İçinde Nova contabilidade social (ss. 107-132). AMPLLA. https://doi.org/10.51859/amplla.ncs655.1122-6
Giroux, G. (2017). Accounting history and the rise of civilization (Vol. II). Business Expert Press.
Gültekin, E. (2024). Mısır medeniyetinde bulunan arşiv türleri: Arşiv belge örnekleri üzerinden değerlendirme. Library Archive and Museum Research Journal, 5(1), 77-95. https://doi.org/10.59116/lamre.1407586
Hackett, W., & Mobley, S. C. (1976). Auditing perspective of the historical development of internal control (ss. 2-9). American Institute of CPAs.
Harnani, S. (2022). Examining the evolution of management accounting: A qualitative review. Atestasi: Jurnal Ilmiah Akuntansi, 5(2), 755-772. https://doi.org/10.57178/atestasi.v5i2.786
Hopwood, A. G. (1987). The archeology of accounting systems. Accounting, Organizations and Society, 12(3), 207-234. https://doi.org/10.1016/0361-3682(87)90038-9
Ihenyen, C. J., & Robert, S. A. (2023). A review of the historical developments of accounting and its relevance to contemporary societies. Journal of Global Social Sciences, 4(15), 114-141. https://doi.org/10.58934/jgss.v4i15.189
Karapınar, A. (2006). Uluslararası finansal raporlama standartlarına (IFRS Taslak 3) göre işletme birleşmeleri. Gazi Kitabevi.
Kargın, S., Aracı, H., & Aktaş, H. (2013). Entegre raporlama: Yeni bir raporlama perspektifi. Journal of Accounting and Taxation Studies, 6(1), 27-46. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1525854
Kaygusuz, S. Y., Alan, Ü., & Kepçe, N. (2018). Genel muhasebe I (T.C. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları No: 1520-2645). Anadolu Üniversitesi.
Kütük, Y., & Zor, Ü. (2020). Muhasebe alanında geliştirilen uzman sistemler. Muhasebe ve Denetime Bakış, 20(61), 193-208. https://izlik.org/JA99AD85EX
Limeng, S. (2012). Luca Pacioli zamanında Çin'de muhasebe. Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, 2, 179-197.
Matten, D., & Moon, J. (2008). "Implicit" and "explicit" CSR: A conceptual framework for a comparative understanding of corporate social responsibility. Academy of Management Review, 33(2), 404-424. https://doi.org/10.5465/amr.2008.31193458
Melo, K. R. (2022). A relação entre ESG, sustentabilidade e disclosure: Uma revisão sistemática de literatura. İçinde Nova contabilidade social (ss. 77-90). AMPLLA. http://doi.org/10.51859/amplla.ncs655.1122-4
Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (3. bs., S. Turan, Çev.). Nobel Yayıncılık. (Eserin orijinali 2009 yılında yayımlanmıştır)
Munteanu, V., & Cantemir, D. (2015). The dynamics of the accounting models and their impact upon the financial risk evaluation. Academic Journal of Economic Studies, 1(1), 105-117.
Neto, L. (2022). Aspectos motivadores da evidenciação contábil socioambiental no Brasil. İçinde Nova contabilidade social (ss. 91-106). AMPLLA. https://doi.org/10.51859/amplla.ncs655.1122-5 Neuman, W. L. (2017). Toplumsal araştırma yöntemleri. Siyasal Kitabevi Yayınları.
Okka, O. (2015). Analitik finansal yönetim: Teori ve problemler. Nobel.
Oliveira, H. M. S. de, & Castro, E. da F. e. (2004). A teoria da agência e a lei Sarbanes-Oxley [Yayımlanmamış çalışma]. http://hdl.handle.net/10400.21/1643
Otar, İ., & Küçük, İ. (2012). XIV. yüzyılda Ortadoğu'da yazılmış muhasebe kitabı Risale-i Felekiyye'nin ilk bölümleri. Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, 2, 198-220. https://izlik.org/JA86XH97ZE
Owota, P. G. P., Ihenyen, C. J. P., & Otobo. (2025). Historical development of accounting: Its definitions and relevance to modern societies. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.15180617
Özdemir, N. (2023). Serbest muhasebeci mali müşavirlerin muhasebenin temel kavramlarına ilişkin farkındalık düzeylerinin değerlendirilmesi: Yozgat ili örneği. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, 16(2), 400-425.
Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. Pegem Akademi Yayıncılık.
Pehlivan, A., & Gerekan, B. (2009). Yeni kamu yönetimi anlayışı ve muhasebe. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(2), 53-62. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/30239
Ruiz, N., Acevedo, B. M., Matamoros, W. M., & Agreda, H. J. S. (2023). Breves notas sobre la historia contable: Puntos a considerar. Revista Oeconomicus UNH, 3(2), 108-110. https://doi.org/10.54943/revoec.v3i2.299
Sağlam, N. (1990). Avrupa topluluğunda muhasebe hizmetleri. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(1), 187-195. https://izlik.org/JA32CC77EM
Sanya, O. S., & Adegbie, F. F. (2026). The history of accounting and the revolution of accounting activities: Literature review. International Journal of Research and Innovation in Social Science, 9(12), 3093-3115. https://doi.org/10.47772/IJRISS.2025.91200238
Scott, W. R. (2015). Financial accounting theory. Pearson.
Smith, M. (2013). Luca Pacioli: The father of accounting. SSRN Electronic Journal, 1-12. https://www.academia.edu/85944235/Luca_Pacioli_The_Father_of_Accounting
Srinivasan, S. (2025). The evolving role of CMAs in AI implementation and auditing. IFC 2025 Conference Proceedings, SDMIMD, 1-7. https://www.sdmimd.ac.in/conferenceproceedings/ifc2025papers/IFC2581.pdf
Subach, T. (2025). The formation of accounting through historical stages. Teoretičeskaâ Èkonomika, 6, 83-94. https://doi.org/10.52957/2221-3260-2025-6-83-94
Şengel, S., Selimoğlu, S., Beyazıtlı, E., Gürdal, K., & Alagöz, A. (2019). Şirketler muhasebesi (T.C. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları No: 1844-2887). Anadolu Üniversitesi. Tanış, V. N. (2011). Genel muhasebe: İlkeler ve uygulamalar. Karahan Kitabevi.
Tek, I., & Öztürk, E. (2023). Muhasebenin tarihsel gelişimi: Türkiye finansal raporlama standartlarının fayda düzeyinin değerlendirilmesi. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 101-121. https://izlik.org/JA45PJ45TJ
Tetik, N. (1997). Muhasebenin temel kavramları ve mali tablolar ilkelerinin yönetim muhasebesi açısından değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(2), 147-160.
Tetik, N., & Karaca, H. (2021). İç kontrol kavramı ve uygulamalarının tarihsel gelişimi. Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, 2021(Özel Sayı), 189-204. https://izlik.org/JA78GN42PK
TFRS 1, Türkiye Finansal Raporlama Standartlarının İlk Uygulaması, 30656 (Mükerrer) (2019).
Tsatsis, C. (2022). Lessons from the evolution of the accounting tool: From the genesis up to the Roman period. İçinde [Kitap Başlığı] (ss. 121-153). World Scientific. https://doi.org/10.1142/9789811258756_0005
Vokshi, N. B., Ahmeti, S., Dermaku, A., & Ujkani, S. (2013). Historical review of accounting developments in Kosovo and its standardization. Academic Journal of Economic Studies, 5, 196-210.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (9. bs.). Seçkin Yayıncılık.
Zeff, S. A. (1978). The rise of economic consequences. Journal of Accountancy, 146(6), 56-63.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Financial Economy

Journal Section

Research Article

Authors

Süleyman Elçi ^*
0000-0002-0124-4950
Türkiye

Rüstem Çurku
0000-0003-0280-8989
Türkiye

Publication Date

September 30, 2026

Submission Date

January 15, 2026

Acceptance Date

August 18, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 15 Number: 3

DOI

https://doi.org/10.15869/itobiad.1864356

IZ

https://izlik.org/JA99KX47FA

APA

Elçi, S., & Çurku, R. (2026). Muhasebenin Tarihsel Süreci ile Finans Sektöründeki Yeri ve Önemi. İnsan Ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 15(3), 2038-2054. https://doi.org/10.15869/itobiad.1864356

AMA

1.Elçi S, Çurku R. Muhasebenin Tarihsel Süreci ile Finans Sektöründeki Yeri ve Önemi. itobiad. 2026;15(3):2038-2054. doi:10.15869/itobiad.1864356

Chicago

Elçi, Süleyman, and Rüstem Çurku. 2026. “Muhasebenin Tarihsel Süreci Ile Finans Sektöründeki Yeri Ve Önemi”. İnsan Ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 15 (3): 2038-54. https://doi.org/10.15869/itobiad.1864356.

EndNote

Elçi S, Çurku R (September 1, 2026) Muhasebenin Tarihsel Süreci ile Finans Sektöründeki Yeri ve Önemi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 15 3 2038–2054.

IEEE

[1]S. Elçi and R. Çurku, “Muhasebenin Tarihsel Süreci ile Finans Sektöründeki Yeri ve Önemi”, itobiad, vol. 15, no. 3, pp. 2038–2054, Sept. 2026, doi: 10.15869/itobiad.1864356.

ISNAD

Elçi, Süleyman - Çurku, Rüstem. “Muhasebenin Tarihsel Süreci Ile Finans Sektöründeki Yeri Ve Önemi”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 15/3 (September 1, 2026): 2038-2054. https://doi.org/10.15869/itobiad.1864356.

JAMA

1.Elçi S, Çurku R. Muhasebenin Tarihsel Süreci ile Finans Sektöründeki Yeri ve Önemi. itobiad. 2026;15:2038–2054.

MLA

Elçi, Süleyman, and Rüstem Çurku. “Muhasebenin Tarihsel Süreci Ile Finans Sektöründeki Yeri Ve Önemi”. İnsan Ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, vol. 15, no. 3, Sept. 2026, pp. 2038-54, doi:10.15869/itobiad.1864356.

Vancouver

1.Süleyman Elçi, Rüstem Çurku. Muhasebenin Tarihsel Süreci ile Finans Sektöründeki Yeri ve Önemi. itobiad. 2026 Sep. 1;15(3):2038-54. doi:10.15869/itobiad.1864356

Journal of the Human and Social Science Researches is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License (CC BY NC).

Muhasebenin Tarihsel Süreci ile Finans Sektöründeki Yeri ve Önemi

Abstract

Keywords

Supporting Institution

Ethical Statement

Thanks

The Historical Development of Accounting and Its Place and Importance in The Financial Sector

Abstract

Keywords

Abstract

Abstract

Abstract

References

Details

Primary Language

Subjects

Journal Section

Authors

Publication Date

Submission Date

Acceptance Date

Published in Issue

DOI

IZ

Cite