Maddi Duran Varlıkların Yeniden Değerlemesi Üzerine Borsa İstanbul Gıda ve İçecek Endeksi'nde Bir Uygulama

The aim of this study is to examine the effects of revaluation practices on tangible fixed assets on companies' financial statement structure and to reveal the relative weight of revaluation increases within the balance sheet. Especially during inflationary periods, historical-cost accounting practices lead to significant discrepancies between the book value and market value of tangible fixed assets. This can hinder the fair presentation of financial statements. This weakens the presentation of information and can negatively impact the decision-making processes of those who use the financial statements. In this context, the revaluation of tangible fixed assets is an important accounting practice that allows assets to be reported in financial statements closer to their fair value. In this study, the financial statements of companies traded on the Borsa Istanbul Food and Beverage Index (BIST XGIDA) were examined, and the share of revaluation increases in tangible fixed assets within the balance sheet was evaluated using the vertical analysis method. Within the scope of the analysis, the ratios of revaluation increases within tangible fixed assets, total fixed assets, and total assets were calculated. According to the findings, a revaluation increase in tangible fixed assets was observed in 72 of the 128 observations examined (56.25%). According to the analysis results, the average share of tangible fixed asset revaluation in total assets was 6.53%, in total fixed assets 11.83%, and in tangible fixed assets 13.92%. The findings showed that revaluation practices remained limited in some businesses, while in others they significantly affected balance sheet sizes. It was found that revaluation practices had a more pronounced impact on the financial statement structure, especially in businesses with high tangible fixed asset intensity. In conclusion, the study showed that revaluing tangible fixed assets helps prepare financial statements closer to fair value, especially during inflationary periods. However, it is understood that revaluation practices can significantly affect the size of financial statements; therefore, this should be carefully considered in financial analysis and decision-making.

Bu çalışmanın amacı, maddi duran varlıklarda yeniden değerleme uygulamalarının işletmelerin finansal tablo yapısı üzerindeki etkilerini incelemek ve yeniden değerleme artışlarının bilanço içerisindeki göreli ağırlığını ortaya koymaktır. Özellikle enflasyonist dönemlerde, tarihi maliyet esasına dayalı muhasebe uygulamaları maddi duran varlıkların defter değeri ile piyasa değeri arasında önemli farklılıkların ortaya çıkmasına neden olur. Finansal tabloların gerçeğe uygun olarak sunulmasını engelleyebilir. Bu durum bilgi sunumunu zayıflatmakta ve finansal tablolardan yararlananların karar alma süreçlerini olumsuz etkileyebilmektedir. Bu bağlamda, maddi duran varlıkların yeniden değerlemesi, varlıkların finansal tablolarda gerçeğe uygun değerlerine daha yakın şekilde raporlanmasını sağlayan önemli bir muhasebe uygulamasıdır. Çalışmada, Borsa İstanbul Gıda ve İçecek Endeksi'nde (BIST XGIDA) işlem gören işletmelerin finansal tabloları incelenmiş ve maddi duran varlıkların yeniden değerleme artışlarının bilanço içerisindeki payı, dikey analiz yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. Analiz kapsamında yeniden değerleme artışlarının maddi duran varlıklar, toplam duran varlıklar ve toplam aktifler içindeki oranları hesaplanmıştır. Elde edilen bulgulara göre, incelenen 128 gözlemin 72’sinde (%56,25) maddi duran varlıkların yeniden değerleme artışının olduğu belirlenmiştir. Analiz sonuçlarına göre maddi duran varlık yeniden değerleme artışlarının toplam aktifler içerisindeki ortalama payı %6,53, toplam duran varlıklar içerisindeki payı %11,83 ve maddi duran varlıklar içerisindeki payı ise %13,92 olarak hesaplanmıştır. Bulgular, yeniden değerleme uygulamalarının bazı işletmelerde sınırlı düzeyde kaldığını, bazı işletmelerde ise bilanço büyüklüklerini önemli ölçüde etkilediğini göstermiştir. Özellikle maddi duran varlık yoğunluğu yüksek işletmelerde yeniden değerleme uygulamalarının finansal tablo yapısı üzerinde daha belirgin etkiler oluşturduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, bu çalışma, maddi duran varlıkların yeniden değerlemesinin, özellikle enflasyonist dönemlerde işletmelerin finansal tablolarının gerçeğe uygun değerine daha yakın şekilde hazırlanmasına katkı sağladığını göstermiştir. Bununla birlikte, yeniden değerleme uygulamalarının finansal tablo büyüklüklerini önemli ölçüde etkileyebileceği; bu nedenle finansal analiz ve karar alma süreçlerinde bu durumun dikkatle değerlendirilmesi gerektiği de anlaşılmaktadır.