Bir Din Eleştirmeni Olarak Platon’un Teolojik-Politik Devleti

Plato, one of the most important philosophers in the history of political thought, does not propose a religious state with his theory of the ideal state (kallipolis). However, Plato's failure to propose a religious state does not mean that he ignores the crucial issue of religion in his theory of the kallipolis. First, Plato criticizes the traditional, absolute, and unquestioned religious belief accepted as orthodox among the people. Plato makes comprehensive statements arguing that this belief, bearing the stamp of Homer and Hesiod, should not be taught in the ideal state. Plato proposes a rational religious doctrine in place of the traditional belief, which is constructed with fabrications and lies and thus becomes orthodox. The discourse and content of this new religious doctrine, proposed by Plato and even dictated for the citizens of the kallipolis, are constructed under the guidance of philosophy. Through philosophy, which he formulates as a religious discourse, Plato challenges the theses of orthodox belief regarding religion, piety, and God. In this respect, for Plato, philosophy is both an instrument enabling reckoning with traditional belief and the fundamental key to constructing a new religious discourse. The subject of this study is the relationship established between theology and the state, or in other words, religion and politics, by Plato, considered the first system-building philosopher in the history of thought. Although Plato does not write a single dialogue on the relationship between religion and politics, he writes dialogues that offer important insights into the relationship in some of his works. In this context, this study aims to evaluate Plato's approach to the relationship between religion and politics within a philosophical-theological framework, based on his works entitled Republic, Laws, Euthyphron, and Apology of Socrates. In other words, this study argues that Plato not only criticized traditional Greek religion but also established a new theological discourse centered on Logos, making this discourse a constitutive element of his ideal state concept. Text-centered theoretical interpretation and comparative argumentation is the preferred method in this study. This method is chosen to instructively reveal the theological character of Plato's ideal state.

Siyasal düşünce tarihinin en önemli filozoflarının başında gelen Platon, ideal devlet teorisiyle (kallipolis), bir din devleti önerisinde bulunmaz. Platon’un bir din devleti önerisinde bulunmaması, kallipolis teorisi açısından önem arz eden din konusunu göz ardı ettiği anlamına gelmez. İlk olarak Platon, halk arasında geleneksel inanç olarak kabul gören mutlak ve sorgulanmamış dinsel inancı eleştirir. Platon, Homeros ve Hesiodos mührü taşıyan bu inancın ideal devlette öğretilememesi gerektiğine yönelik kapsamlı açıklamalar yapar. Platon, uydurma ve yalanlarla kurgulandığını iddia ettiği geleneksel inanç yerine rasyonel bir dinsel öğreti önerir. Platon tarafından önerilen ve hatta kallipolis’in yurttaşları için dikte edilen bu yeni dinsel öğretinin söylem ve içeriği felsefenin kılavuzluğunda inşa edilir. Platon, dinsel bir söylem olarak formüle ettiği felsefe aracılığıyla geleneksel inancın din, dindarlık ve tanrı hakkındaki tezlerine meydan okur. Platon için felsefe hem geleneksel inançla hesaplaşılmasını sağlayan bir enstrüman hem de yeni bir dinsel söylem inşa edilmesi için başvurulacak temel anahtardır. Bu çalışmanın konusunu Platon’un teoloji ve devlet, başka bir deyişle din ve siyaset arasında kurduğu ilişki oluşturmaktadır. Her ne kadar Platon din ve siyaset arasındaki ilişkiye dair müstakil bir diyalog yazmamış olsa bile, din ve siyaset ilişkisine dair önemli ipuçları sunan diyaloglar kaleme almıştır. Bu bağlamda bu çalışma, Platon’un Devlet, Yasalar, Euthyphron ve Sokrates’in Savunması başlığını taşıyan eserlerinden hareketle Platon’un din-siyaset ilişkisine yaklaşımını felsefi-teolojik bir çerçevede değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Başka bir deyişle bu çalışmada, Platon’un geleneksel Yunan dinini eleştirmekle kalmayıp, Logos merkezli yeni bir teolojik söylem kurduğu ve bu söylemi ideal devlet anlayışının kurucu unsuru haline getirdiği ileri sürülmektedir. Bu çalışmada metin-merkezli kuramsal yorumlama ve karşılaştırmalı argümantasyon yöntemi tercih edilmektedir. Bu yöntem, Platon’un ideal devletinin teolojik karakterini öğretici bir şekilde ortaya koyma maksadıyla tercih edilmiştir.