Eşrefoğlu Rûmî'nin “Müzekki'n-Nüfûs” İsimli Eseri Bağlamında Tevekkül Anlayışı
Öz
Tevekkül, Kur’an-ı Kerim’de her mü’minin mükellef olduğu bir farz şeklinde geçmektedir. Tasavvuf ilminde ise, her mü’mine farziyetinin yanı sıra tasavvuf ehlinin ulaşması beklenen önemli bir makamdır. Dinî ve tasavvufî boyutuyla tevekkül, kulun kendini Allah’a teslim etmesi, rızkında ve işlerinde Allah’ı kefil bilmesi ve O’na güvenmesidir. İşte bu çalışma genel itibariyle tevekkülün Kur’an ve Sünnet’teki önemi üzerinde dururken özelde ise, Kadîriyye tarikatının kollarından biri olan Eşrefiyye’nin kurucusu Eşrefoğlu Rûmî’nin konuya yaklaşımını “Müzekki’n-Nüfus” isimli eseri bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Eserinde müride İslâm ahlakını, tarîkat âdâbını ve nefisle mücadele yollarını öğreten müellifin, tevekküle yaklaşımını ayet, hadis ve menkıbelerden referanslarla kaleme aldığını görüyoruz. Tevekkül yaklaşımında kişinin iman, ibadet, rızık ve sabır konusundaki durumu büyük önem arzetmektedir. Ehl-i tevekkül olabilmek için güçlü bir iman gerekir. Zira imanın aslı tevekküldür. Makalede Allah ile insan arasındaki mevcut olan tevekkülün mahiyetinin daha iyi anlaşılabilmesi için onun bu dört kavramlarla bağlantısı izah edilmeye çalışılacaktır.
Anahtar Kelimeler
References
- Abdülbâkî, Muhammed Fuad, (2010). Mu’cemü’l-Müfehres li-Elfâzı’l-Kur’âni’l-Kerim, Beyrut: Daru’l-Marife.Akto, Akif, (2016). “Allah-İnsan Arasında Ontolojik, Epistemolojik ve Varoluşsal Bir İlişki Biçimi: Tevekkül”, Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi, 8 (2), 878-902.Bayramoğlu, Fuat, (1989). Hacı Bayram-ı Veli, Cilt 1, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.Buhârî, Ebû Abdullah Muhammed b. İsmail, (1999). Sahîhu’l-Buhârî, Riyad: Daru’s-Selam.Bursevî, İsmail Hakkı, (1330). Rûhu’l-Beyân, Cilt 2.Bursevî, İsmail Hakkı, (2005). Rûhu’l-Beyân, (Çev. Murad Sülün-Yusuf Akgün-Cafer Durmuş), Cilt 4, İstanbul: Erkam Yayınları.Cebecioğlu, Ethem, (1994). Hacı Bayram Velî ve Tasavvuf Anlayışı, Ankara: Muradiye Kültür Vakfı Yayınları.Cebecioğlu, Ethem, (2014). Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü, Ankara: Otto Yayınları.Cürcânî, Ebü’l-Hasan Seyyid Şerif Ali b. Muhammed b. Ali, (ty.). Mu’cemü’t-Ta’rîfât, tahk: Muhammed Sıddîk el-Münşâvî, Kahire: Dâru’l-Fâzîlet. Çağrıcı, Mustafa, (1989). İslam Düşüncesinde Ahlak, İstanbul.Çağrıcı, Mustafa, (2008). “Sabır”, DİA., Cilt 35, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 337-339.Çağrıcı, Mustafa, (2012). “Tevekkül”, DİA., Cilt 41, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 1-2.Çamdibi, H. Mahmut, (1994). Şahsiyet Terbiyesi ve Gazâlî, İstanbul: İFAV Yayınları.Çetintaş, İbrahim, (1999). Eşrefoğlu Rûmî’de Ahlak, (Yüksek Lisans Tezi), Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara. el-Cevziyye, Şemsüddîn Muhammed b. Ebî Bekr İbn Kayyım, (2005). Medâricu’s-Sâlikîn, tahk.: Imad Âmir, Cilt 1, Kahire: 2005, Daru’l-Hadis.el-Isfehânî, Râgıb, (1996). Müfredâtu Elfâzi’l-Kur’âni’l-Kerîm, Dımeşk: Daru’l-Kalem.el-Kelâbâzî, Ebû Bekr Muhammed b. İshak, (1413/1993). et-Taarruf li-Mezhebi Ehli’t-Tasavvuf, haz: Ahmed Şemsüddin, Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye.Eşrefoğlu Rûmî, (1288/1872). Müzekki’n-Nüfûs, İstanbul: İBB. Atatürk Kitaplığı, no:0.03488.Eşrefoğlu Rûmî, (1967). Divanı, İstanbul: Cağaloğlu Yayınları.Eşrefoğlu Rûmî, (1967). Menâkıb-ı Eşrefzâde, Hayatı-Menkıbeleri-Şiirleri, haz.: Abdullah Uçman-Önder Akıncı, İstanbnul: Bedir Yayınları.Eşrefoğlu Rûmî, (2007). Müzekki’n-Nüfûs, haz.: Abdullah Uçman, İstanbul: İnsan Yayınları.Gazâlî, Ebû Hamîd Muhammed b. Muhammed, (ty.). İhyâ’u Ulûm’id-Din, Aldullah el-Halidî, Cilt 4, Beyrut: Daru’l-Erkam.Güneş, Mustafa, (1999). Eşrefoğlu Rûmî Hayatı, Eserleri ve Dîvânı’ndan Seçmeler, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.İbn Manzûr, Ebu’l-Fazl Muhammed b. Mukerrem, (2005) Lisânu’l-Arab, Beyrut: Daru’l-Kutübi’l-İlmiyye, (2) 659-667, Cilt (3) 409-414, (6) 796-798. Kara, Mustafa, (1995). Eşrefoğlu Rumi, Ankara: Diyanet Vakfı Yayınları.Karaman, Fikret, (1996). “Tevekkül İnancı Üzerine Bir İnceleme”, Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Elazığ: (1) 67-92.Kuşeyrî, Ebü’l-Kâsım Abdülkerîm b. Hevâzin, (1989). er-Risâletü’l-Kuşeyriyye, tahk.: Abdulhalim Mahmud, Kahire.Kuşeyrî, Ebü’l-Kâsım Abdülkerîm b. Hevâzin, Letâifu’l-İşârât, haz.: Abdulhalim Mahmud, Cilt (1) 21, (2) 104-15. Pekolcay-Uçman, Necla-Abdullah, (1995). “Eşrefoğlu Rûmî”, DİA., Cilt 11, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 480-482.Sinanoğlu, Mustafa, (1999). “İbadet”, DİA., Cilt 19, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 233-235.Tarhan, Nevzat, (2013). İnanç Psikolojisi, İstanbul: Timaş Yayınları.Tehânevî, Muhammed Ali b. Ali, (1862). Keşşâfü Istılâhâti’l-Fünûn.Tirmizî, Ebû İsa Muhammed b. İsa, (1992). Sünenü Tirmizi, İstanbul.Tûsî, Ebû Nasr Serrâc, (1960). el-Lüma’, tahk.: Abdulhalim Mahmud, Mısır: Daru’l-Kutübi’l-Hadise.Uludağ, Süleyman, (2005) Tasavvuf Terimleri Sözlüğü, İstanbul: Kabalcı Yayınları.Vassâf, Osmanzâde Hüseyin, Sefîne-i Evliyâ, Cilt 1, Süleymaniye Ktp., Yazma Bağışlar Bölümü, no:2