Müslüman Dindarlık Tipolojileri ile Diğerkâmlık Arası İlişkilerin İncelemesi: Ültimatom ve Diktatör Oyunu Uygulaması

Batı kökenli iktisat teorisi Homoeconomicus birey varsayımını merkeze koyarak ilerlemiştir. Rasyonel bireyler fayda ve karlarını maksimize etmeye yönelik davranarak iktisadi kararlarını vermektedirler. Herkesin kendi çıkarını düşündüğü bir ekonomide dışsal müdahaleye gerek kalmadan iktisadi denge ortaya çıkmaktadır. Ancak İslamiyet insanlara iktisadi kararlarını verirken daha diğerkâm davranmalarını tavsiye etmektedir. Kuran-ı Kerim ve sünnete göre insanlar sadece kendi çıkarlarını değil çevrelerindeki insanları da düşünmeli, paylaşımcı olmalıdırlar. Bu durum ise İslam ekonomisi ile Batı kökenli iktisat teorilerinin aralarındaki temel farklardan birini ortaya çıkarmaktadır. Diğer yandan geleneksel dindarların iktisadi kararlarını verirken daha diğerkâm davranmaları beklentisi de ortaya çıkmaktadır. Davranışsal iktisat üzerine yapılan araştırmalar 1970’lerin sonundan itibaren artış kaydetmiştir. Ultimatom, Diktatör ve Kamu malı oyunları ile gerçekleştirilen akademik araştırmalar insanların karar verme süreçleri hakkında var olan belirsizliği ortadan kaldırmayı amaçlamaktadır. Bu tür oyunlar aynı zamanda insanların ne kadar paylaşımcı olduklarını da ortaya çıkarmak amacıyla akademik araştırmalarda kullanılmışlardır. Diğer bir deyişle bu oyunlar insanların diğerkâm davranıp davranmadıklarını araştırmıştır. Bu çalışmanın amacı insanların iktisadi kararlarının dindarlık tipolojilerine (geleneksel, seküler, popüler) göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemektir. Bu amaçla Türkiye’de bulunan insanlar üzerine 01.10.2020 ile 31.12.2020 tarihleri arasında internet üzerinden bir anket uygulanmıştır. Bu ankette ultimatom ve diktatör oyunlarıyla ilgili literatürde sorulan sorular kullanılmıştır. Bu anket sonuçlarına göre insanlar adil olmadığını düşündükleri teklifleri genelde reddetmekte, geleneksel dindarlar daha paylaşımcı davranmaktadırlar. Geleneksel dindarlar iktisadi kararlarını verirken daha diğerkâm davranmaktadırlar. Dindarlık tipolojileri ve İslamiyet’in insan davranışlarını etkilediği ortaya çıkmıştır. Bu sonuçlar Avrupa ve Müslüman topluluklarda verilen iktisadi kararların birbirinden farklı olabileceğini ortaya çıkarmaktadır. Buna ilaveten sonuçlar, dindarlık ve fedakârlık konularında yapılabilecek yeni çalışmalar için ilham vermektedir.

The Western-based economic theory developed by putting Homoeconomicus individual assumption into the center of theory. Rational individuals make their economic decisions by acting to maximize their profits and utilities. In an economy in which everyone behaves according to their own interests, economic equilibrium arises without the need for external interventions. However, Islam advises people to behave more altruistic while making their economic decisions. According to Holy Qur’an and Sunnah, people should not only think about their own interests but also the interests of others in their environment. Because of this reason, one of the most important differences between Islamic economics and Western-based economic theories are revealed. On the other hand, there is an expectation that traditional piety people should behave more altruistic while making their economic decisions. Research on behavioral economics has increased since the end of the 1970s. Academic researches conducted with ultimatum, dictator and public goods game aim to eliminate the uncertainty about people’s decision-making processes. Such games are also used in academic researches to reveal how they share their resources with others. In other words, these games query whether individuals are altruistic. The aim of this research is to examine whether people’s economic decisions differ according to piety typologies (traditional, secular and popular). For that purpose, we conducted a survey on the internet between 10.01.2020 and 31.12.2020. In this survey, we used questions, which are asked in the literature about the ultimatum and dictator games. According to the results of this survey, it is revealed that people generally reject unfair offers and traditional pious people behave more altruistic. Traditional pious people are more altruistic in making their economic decisions. It is revealed that Piety typologies and Islam affect human behavior. These results show that economic decisions made in Europe and Muslim societies may differ from each other. In addition to this, results inspire new researches to be done on this subject.