Research Article

İSMAİL GASPIRALI’NIN ALP KADIN TİPİ: ARSLAN KIZ

Volume: 4 Number: 2 December 26, 2022

İSMAİL GASPIRALI’NIN ALP KADIN TİPİ: ARSLAN KIZ

Abstract

Eski Türk destan ve hikâyeleri modern edebiyatın birçok edebî eserine gerek konu gerek tema gerekse tip bağlamında kaynaklık etmiştir. Türk boylarının dağıldığı coğrafyada göçebe yaşam tarzları, çevresindekilerle veya tabiatla mücadeleleri noktasında alp tipini gerekli kılan unsurların başında gelir. Bu yaşam biçiminde mücadele eden erkeklerin yanında kadınların da kahramanlıkları destan ve hikayelere konu olmuştur. Birçok edebî eserde halk edebiyatı ürünlerinden ilham almayan veya yararlanmayan, Rusya Türklerinin 19. yy.daki en önemli düşünürlerinden biri olan İsmail Gaspıralı, Arslan Kız adlı modern hikâyesinde gerek eserin dilinde kullandığı epik anlatımıyla gerekse yarattığı alp kadın tipiyle eski Türk kültürünü çağdaş bir süzgeçten geçirerek modern edebiyata yansıtmıştır. Onun alp kadın tipi olan Arslan Kız (Gülcemal); vatan ve istiklal sevgisiyle büyümüş, eğitimli, bilgili ve gerektiğinde vatan söz konusu olduğunda erkeklerden daha fazla cesur, idealize edilmiş bir tiptir. Onun edebî eserlerinde idealize edilmiş iki önemli kadın tipini görmekteyiz. Biri olması gereken Türk-İslâm kadın tipini yarattığı Darürrahat Müslümanlarındaki Feride Banu ve epik unsurlarla donattığı ama aynı zamanda modernize ettiği alp kadın tipi olan Gülcemal’dir. Bu makalede Rusya Müslümanlarının ilk hikâyelerinden biri olan Arslan Kız’ın epik Türk destanlarından modern zamanın hikâyesine uzanan idealize edilmiş alp kadının tipinin tahlili yapılacak ve Gaspıralı’nın kadınlara bakışı değerlendirilecektir.

Keywords

References

  1. Ergin, Muharrem. (1997). Dede Korkut Kitabı. Ankara: TDK Yayınları.
  2. Kaplan, Mehmet. (1951). Dede Korkut Kitabında Kadın, Türkiyat Mecmuası. Cilt: 9, ss. 99-112.
  3. Kaplan, Mehmet. (1999). Türk Destanında Alp Tipi, Türk Edebiyatı Üzerinde Araştırmalar I, İstanbul, Dergah Yayınları.
  4. Kaplan, Mehmet. (1996). Türk Edebiyatı Üzerinde Araştırmalar 3 Tip Tahlilleri, İstanbul, Dergah Yayınları.
  5. İsmail Gaspıralı. (2020), Roman ve Hikayeleri, Haz: Yavuz Akpınar, Bayram Orak, Nazım Muradov, İstanbul, Ötüken Yayınları.
  6. İsmail Gaspıralı. (2017), Dil Edebiyat Seyahat Yazıları, Haz: Yavuz Akpınar, İstanbul, Ötüken Yayınları.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Literary Studies

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 26, 2022

Submission Date

September 7, 2022

Acceptance Date

September 26, 2022

Published in Issue

Year 2022 Volume: 4 Number: 2

APA
Özkaya, Y. (2022). İSMAİL GASPIRALI’NIN ALP KADIN TİPİ: ARSLAN KIZ. İdil Ural Araştırmaları Dergisi, 4(2), 293-303. https://doi.org/10.47089/iuad.1172065
AMA
1.Özkaya Y. İSMAİL GASPIRALI’NIN ALP KADIN TİPİ: ARSLAN KIZ. İdil Ural Araştırmaları Dergisi. 2022;4(2):293-303. doi:10.47089/iuad.1172065
Chicago
Özkaya, Yılmaz. 2022. “İSMAİL GASPIRALI’NIN ALP KADIN TİPİ: ARSLAN KIZ”. İdil Ural Araştırmaları Dergisi 4 (2): 293-303. https://doi.org/10.47089/iuad.1172065.
EndNote
Özkaya Y (December 1, 2022) İSMAİL GASPIRALI’NIN ALP KADIN TİPİ: ARSLAN KIZ. İdil Ural Araştırmaları Dergisi 4 2 293–303.
IEEE
[1]Y. Özkaya, “İSMAİL GASPIRALI’NIN ALP KADIN TİPİ: ARSLAN KIZ”, İdil Ural Araştırmaları Dergisi, vol. 4, no. 2, pp. 293–303, Dec. 2022, doi: 10.47089/iuad.1172065.
ISNAD
Özkaya, Yılmaz. “İSMAİL GASPIRALI’NIN ALP KADIN TİPİ: ARSLAN KIZ”. İdil Ural Araştırmaları Dergisi 4/2 (December 1, 2022): 293-303. https://doi.org/10.47089/iuad.1172065.
JAMA
1.Özkaya Y. İSMAİL GASPIRALI’NIN ALP KADIN TİPİ: ARSLAN KIZ. İdil Ural Araştırmaları Dergisi. 2022;4:293–303.
MLA
Özkaya, Yılmaz. “İSMAİL GASPIRALI’NIN ALP KADIN TİPİ: ARSLAN KIZ”. İdil Ural Araştırmaları Dergisi, vol. 4, no. 2, Dec. 2022, pp. 293-0, doi:10.47089/iuad.1172065.
Vancouver
1.Yılmaz Özkaya. İSMAİL GASPIRALI’NIN ALP KADIN TİPİ: ARSLAN KIZ. İdil Ural Araştırmaları Dergisi. 2022 Dec. 1;4(2):293-30. doi:10.47089/iuad.1172065