Research Article

FATİH EMİRHAN’IN EDEBİ YÖNÜ ÜZERİNE GENEL BİR DEĞERLENDİRME

Volume: 7 Number: 2 December 25, 2025
TR EN RU

FATİH EMİRHAN’IN EDEBİ YÖNÜ ÜZERİNE GENEL BİR DEĞERLENDİRME

Abstract

XX. yüzyıl başı Tatar edebiyatının fikir ve estetik yönünden modernleşmesine ve Tatar edebi dilinin oluşumunda gazeteci, edebiyat eleştirmeni, nesir ve dram yazarı Fatih Emirhan önemli bir yer tutar. Kendi editörlüğünde El-Islah gazetesini yayımlar, Tatar edebiyatının güncel konularını ele alan ve diğer sanatçıların eserlerini değerlendiren eleştirel makalelerinde kendisini ilkeli, talepkâr, edebiyatın estetik kanunlarına hâkim bir uzman olarak kanıtlar. Eleştiri sahasında realist yani gerçekçi eleştirmen adıyla tanınır. Aydınlanma ideolojisi etkisinde oluşmaya başlayan Tatar nesir türünü çeşitli edebi janrlarla (türler) zenginleştirir. Doğu edebiyatının geleneklerini devam ettirmekle birlikte eserlerinde Batı sanatına özgü yeni akımları usta bir şekilde kullanır. Hem realist hem romantik bir yazar olarak değerlendirilen sanatçının nesir ve dram eserleri varoluşçuluk, izlenimcilik, dışavurumculuk, sembolizm vs. gibi modern akımlarla derinleştirilmiş, böylece okuru yaşamın anlamı meselesi üzerine düşünmeye teşvik etmektedir. F. Emirhan, XX. yüzyıl başı Tatar edebiyatını yeni konularla da zenginleştirir. Onun eserlerinde başlıca cehaleti acımasızca eleştiren, kadın özgürlüğünü savunan, aydın gençlerin hayatını canlandıran, millî folklor ve tarih, yaşam ve ölüm mevzuları işlenir. 1910 yılında kaleme aldığı Fethulla Hezret povestiyle Tatar edebiyatı tarihinde ilk kurgu yazarı olarak adını duyurur. Sovyet ideolojisinin azınlık milletlerin üzerinde uyguladığı siyasetin sonuçlarını Şefigulla Amca eserine aktarır. Makalede, 2026 yılının ocak ayında doğumunun 140. yıl dönemi kutlanacak olan Fatih Emirhan’ın Tatar toplumuna ve edebiyatına sağladığı katkılar ve eserlerinin edebi özellikleri ana hatlarıyla tanıtılmaya çalışılacaktır.

Keywords

References

  1. Aksoy, Gulusya, Habutdinova, Milyavşa. (2022). Tatarskiy Teleteatr V Zerkale Obtşestvennogo Mneniya. TATARİCA, No 18, s.97-115.
  2. Beşirov, Ferit. (2002). XX. Yöz Başı Tatar Prozası. Kazan: Fikěr Neşriyatı.
  3. Çakmak, Cihan. (2018). Fatih Kerimî’nin Mirza Kızı Fatıyma, Şakirt İle Student ve Nuretdin Hoca Hikâyelerinde Ele Alınan Sosyal Temalar. Gazi Türkiyat, 22, s. 39-54.
  4. Demirkaya, Alp Eren. (2024). Biyopolitikanın Tatar Edebiyatındaki Görünümü: Kolhoz ve Kamp. Folklor/Edebiyat, 30(118), s.412-417.
  5. Emirhan, Fatih. (1957). Povest’lar. Hikeyeler. İkě Tomda. 1. Tom. Kazan: Tatknigoizdat.
  6. Emirhan, Ravil. (2005). Emirhannar (Tefsillĕ Şecere). Kazan: Megarif Neşriyatı.
  7. Fatih Emirhan Turında İstelĕkler. (1986). Töz. F. İbrahimova, R. Emirhanov. Kazan: Tatar. Kitap Neşriyatı.
  8. Ganiyeva, Rezeda. (2016). Fatih Emirhan / Tatar Edebiyatı Tarihı, Sizgêz Tomda. 4. Tom. Kazan: Tatar. Kitap Neşriyatı, b.93-107.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

North-West (Kipczak) Turkic Dialects and Literatures

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 25, 2025

Submission Date

September 18, 2025

Acceptance Date

November 15, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 7 Number: 2

APA
Yarullina Yıldırım, R. (2025). FATİH EMİRHAN’IN EDEBİ YÖNÜ ÜZERİNE GENEL BİR DEĞERLENDİRME. İdil Ural Araştırmaları Dergisi, 7(2), 167-180. https://doi.org/10.47089/iuad.1786421
AMA
1.Yarullina Yıldırım R. FATİH EMİRHAN’IN EDEBİ YÖNÜ ÜZERİNE GENEL BİR DEĞERLENDİRME. İdil Ural Araştırmaları Dergisi. 2025;7(2):167-180. doi:10.47089/iuad.1786421
Chicago
Yarullina Yıldırım, Ramilya. 2025. “FATİH EMİRHAN’IN EDEBİ YÖNÜ ÜZERİNE GENEL BİR DEĞERLENDİRME”. İdil Ural Araştırmaları Dergisi 7 (2): 167-80. https://doi.org/10.47089/iuad.1786421.
EndNote
Yarullina Yıldırım R (December 1, 2025) FATİH EMİRHAN’IN EDEBİ YÖNÜ ÜZERİNE GENEL BİR DEĞERLENDİRME. İdil Ural Araştırmaları Dergisi 7 2 167–180.
IEEE
[1]R. Yarullina Yıldırım, “FATİH EMİRHAN’IN EDEBİ YÖNÜ ÜZERİNE GENEL BİR DEĞERLENDİRME”, İdil Ural Araştırmaları Dergisi, vol. 7, no. 2, pp. 167–180, Dec. 2025, doi: 10.47089/iuad.1786421.
ISNAD
Yarullina Yıldırım, Ramilya. “FATİH EMİRHAN’IN EDEBİ YÖNÜ ÜZERİNE GENEL BİR DEĞERLENDİRME”. İdil Ural Araştırmaları Dergisi 7/2 (December 1, 2025): 167-180. https://doi.org/10.47089/iuad.1786421.
JAMA
1.Yarullina Yıldırım R. FATİH EMİRHAN’IN EDEBİ YÖNÜ ÜZERİNE GENEL BİR DEĞERLENDİRME. İdil Ural Araştırmaları Dergisi. 2025;7:167–180.
MLA
Yarullina Yıldırım, Ramilya. “FATİH EMİRHAN’IN EDEBİ YÖNÜ ÜZERİNE GENEL BİR DEĞERLENDİRME”. İdil Ural Araştırmaları Dergisi, vol. 7, no. 2, Dec. 2025, pp. 167-80, doi:10.47089/iuad.1786421.
Vancouver
1.Ramilya Yarullina Yıldırım. FATİH EMİRHAN’IN EDEBİ YÖNÜ ÜZERİNE GENEL BİR DEĞERLENDİRME. İdil Ural Araştırmaları Dergisi. 2025 Dec. 1;7(2):167-80. doi:10.47089/iuad.1786421