Çuvaş Edebiyatında Usta Bir Hikâyeci, Sivri Dilli Bir Eleştirmen: Hvetĩr Uyar (1914 -2000)

Year 2019, Volume: 1 Issue: 1, 83 - 108, 30.06.2019

Özgür Yıldırım

Abstract

XIX. yüzyıla kadar sözlü olarak gelişimini sürdüren Çuvaş edebiyatı,
Yakovlev, N. İ. Zolotnitskiy, N. İ. Aşmarin, G. Timofey gibi şair, yazar ve
araştırmacıların çalışmalarıyla bir yazılı edebiyat geleneğine kavuşmuş,
sonraki dönemlerde yetişen yetenekli şair ve yazarların çalışmalarıyla da
modern ve özgün kimlik kazanarak atılıma geçmiştir. Gerçekleştirdiği
çalışmalarla Çuvaş edebiyatının gelişimine yön veren yazarlardan biri de Hvetĩr
Uyar’dır. Ünlü şair İlle Tĭhti ile İvan Muçi’nin yönlendirmesi ve teşvikiyle
1930’lu yıllardan itibaren yazım faaliyetlerine başlayan Uyar, Çuvaş
edebiyatında ustaca kurgulanmış hikâyeleriyle tanınmış, Çuvaş sosyal hayatının
temel meselelerine yönelen ve  dili
oldukça sivrilen eleştiri eserleriyle geniş kitlelere ulaşmıştır. Millî bir
şuurla hareket edip halkı merkeze alan bir yaklaşım benimseyerek eserlerini
biçimlendiren yazar, kaleme aldığı deneme, roman ve hikâyeleriyle halkın bilgi
birikimini artırmaya çalışmıştır. Bu çerçevede söz konusu eserlerini derin
bilgilerle süslemiştir. Eserlerinin konusunu tamamen Çuvaş sosyal hayatından
seçen Uyar, kahramanlarını da Çuvaşların sosyal yaşamına ve dünya görüşüne
uygun bir şekilde biçimlendirmiştir. Ayrıca, yazar, roman ve hikâyelerinde
oldukça başarılı, resmedici betimlemeler ve psikolojik tahliler
gerçekleştirmiş, Çuvaş edebiyatında psikolojik tahlil yöntemini kullanarak
insanın iç dünyasına yönelen ilk yazarlardan biri olmuştur. Bu yazıda, Çuvaş
edebiyatının gelişmi üzerinde kaleme aldığı eserleriyle büyük bir rol sahibi
olan Hvetĩr Uyar tanıtılmaya çalışılacak ve böylece Çuvaş edebiyatı üzerine
Türkiye’de gerçekleştirilen çalışmlara bir katkı yapılmaya çalışılacaktır.

Keywords

Hvetir Uyar , Çuvaş Edebiyatı , Eleştiri Edebiyatı , Tanata , Fedor Ermiloviç Afanas'yev

References

• Artem’yev, Yuriy Mihayloviç. (1991). Tĭvan Halĭha Yuratsa. İrĩk Şuhĭşsem, 13, s. 192 – 201. Arlonova, Yelena. (2004). Sĭmahĩsem Un Tĩrĩs Sĩteklĩ te İlemlĩ Hvetĩr Uyar uralnĭranpa 90 ul itrĩ. Hĭpar, 21 Aka.Afanas’yev, Porfiriy. (2006). Pisitali Çuvaşii Biobibliogrefiçeskiy Spravoçnik. Çebosarı: Knicnoe İzdatel’stvo.Osipov, Nikolay. (2004b). Ĭsta Starik: [Hvetĩr Uyar ıravĭn Pultarulĭhĩnçi Kulĭş Temine Tişkerni]. Tĭvan Atĭl, No 7, s. 70–71.