Die türkische Strafrechtsreform aus der Perspektive des Ultima-ratio-Prinzips

Abstract

Das Ultima-ratio-Prinzip ist ein bekanntes und fast allgemein anerkanntes Prinzip. Obwohl das Ultima-ratio-Prinzip im Strafrecht von fast allen Rechtssystemen akzeptiert wird, gibt es unterschiedliche Meinungen über die Bedeutung, den Inhalt und die Reichweite dieses Grundsatzes, und es kann kein Konsens erzielt werden. Unseres Erachtens ist der ultima ratio ein Prinzip, das darauf abzielt, die Einschränkungen des Strafrechts auf die Grundrechte und -frei heiten des Einzelnen aufgrund seines interventionistischen Charakters zu minimieren und das Strafrecht zu diesem Zweck zu begrenzen. In dieser Studie wird unser Verständnis des Ultima-ratio-Prinzips dargelegt und die Reform des türkischen Strafrechts im Jahr 2005 im Lichte dieses Prinzips bewertet. In diesem Zusammenhang werden die wichtigsten Neuerungen und Änderungen, die die Reform gemäß dem Ultima-ratio-Prinzip mit sich brachte, erörtert. In diesem Zusammenhang werden im Bereich des Strafrecht allgemeiner Teils unter dem Gesetzlichkeitsprinzip das Verbot der Schaffung von Straftatbeständen oder Strafen durch Verwaltungsanordnungen, das Analogieverbot, unechte Unterlassungsdelikte; unter dem Verschuldensprinzip, erfolgsqualifizerte Delikte, der Verbotsirrtum; im Bereich des Strafrecht besonderer Teils die Entkriminalisierung von Übertretungen; und im Bereich des Strafver fahrens die Schutzmaßnahmen aufgenommen.

Keywords

• Ultima ratio
• letztes Mittel
• Kriminalisierung
• türkische Strafrechtsreform
• Strafe

The Turkish Criminal Law Reform from the Perspective of the Ultima Ratio Principle

Abstract

The ultima ratio principle is a well-known and almost universally accepted principle. Although the ultima ratio principle is accepted in criminal law by almost all legal systems, there are differing opinions on the meaning, content, and scope of this principle, and no consensus can be reached. In our view, the ultima ratio is a principle that aims to minimize the restrictions of criminal law on the fundamental rights and freedoms of individuals due to its interventionist nature and to limit criminal law for this purpose. This study sets out our understanding of the ultima ratio principle and evaluates the 2005 Turkish criminal law reform in light of this principle. In this context, the most important innovations and changes brought about by the reform in accordance with the ultima ratio principle are discussed. In this context, in the area of criminal law general provisions, under the principle of legality, the prohibition of the creation of criminal offenses or penalties by administrative orders, the prohibition of analogy, and derivative omission offences; under the principle of fault, aggravated offences by their result, and error of prohibition are included. In the area of criminal law special provisions, the decriminalization of misdemeanors; and in the area of criminal procedure, protective measures are discussed.

Keywords

• Ultima ratio
• last resort
• criminalisation
• Turkish criminal law reform
• punishment

References

1. Arslan Ç/Özdemir D, ‘Türk Hukukunda Marka Suçları -Sorunlu Noktalar Üzerine Bir İnceleme’ (2016) (65/4) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1085- 1110.google scholar
2. Baytaz A B, Kanunilik İlkesi Bağlamında Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukukunda Yorum (On İki Levha 2018).google scholar
3. Bekar E, ‘Kabahatler Kanunu’nun Genel Hükümlerinin Değerlendirilmesi’ İÜHFM (L’XIX/ 1-2) 1033-1050.google scholar
4. Cebeci Ş, ‘Ceza Hukukunun Son Çare Olması (Ultima Ratio) İlkesiyle Bağdaşmayan Düzenlemelerin Hak Ve Özgürlükler Bağlamında Değerlendirilmesi’ Cumhuriyet’in Yüzüncü Yılına Kadın Hukukçuların Armağanı: Kamu Hukukunun Temel Sorunları Ve Eleştirel Hukuk Çalışmalarına Bir Katkı, Ed. Zülfiye Yılmaz (On İki Levha 2023) 279- 297. google scholar
5. Dursun S, ‘Markaların Korunması Hakkında KHK’daki Suçların Tasnifi ve Değerlendirilmesi’ Fikri ve Sınai Haklarda Problemler ve Çözüm Yolları (İstanbul Barosu Yayını 2016) 17- 27. google scholar
6. Dursun S, ‘6362 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun Suç ve Kabahat Düzenlemelerindeki Yenilikler’ in: Helvacı/Uzel/Sönmez/Özsoy (Ed.) Türk Ticaret Kanunu Ekseninde Sermaye Piyasası Hukuku Toplantı Serisi (Tebliğler ve Tartışmalar) (On İki Levha 2019) 325- 350.google scholar
7. Erbaş R, Türk Ceza Kanunu’nda Görünüşte İhmali Suçlarda Garantörlük (On İki Levha 2019). google scholar
8. Ergüne E, ‘Çocukların Cinsel İstismarı Suçu’ (2023) (29/1) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 54-97. google scholar

9. Erem F, Türk Ceza Kanunu Şerhi- Genel Hükümler (Seçkin 1993). google scholar
10. von Feuerbach P J A, Lehrbuch des gemeinen in Deutschland geltenden Peinlichen Rechts (Georg Friedrich Heyer 1801). google scholar
11. Husak D, ‘The Criminal Law as Last Resort’ (2004) (24-2) Oxford Journal of Legal Studies 207-235. google scholar
12. İçel K und Donay S, Karşılaştırmalı ve Uygulamalı Ceza Hukuku Genel Kısım 1. Kitap (5. Aufl. Beta 2006).google scholar
13. Jareborg N, ‘Criminalisation as Ultima Ratio ʼ FS für Albin Eser zum 70. Geburtstag, Ed. Jörg Arnold v.d., (C.H. Beck 2005). google scholar
14. Jescheck H H, ‘1989 Türk Ceza Kanunu Öntasarısının Genel Hükümleri Hakkında Karşılaştırmalı Bir İnceleme’ (Adem Sözüer Çev.) Türk Ceza Kanunu Tasarısı İçin Müzakereler (Konya, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayını 1998). google scholar
15. Jung H, ‘Über die Ratio des ultima-ratio-Prinzipsʼ Festschrift für Rudolf Wendt zum 70. Geburtstag, (Duncker&Humblot 2015) 1207-1223. google scholar
16. Kaspar J, Verhältnismäßigkeit und Grundrechtsschutz im Präventionsstrafrecht Band 6 (Nomos 2014).google scholar
17. Kaymaz S, Kasten Yaralama Sonucu Ölüme Neden Olma (Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Yaralama Suçu) (Adalet 2009). google scholar
18. Mahmutoğlu F S, ‘Suç-Kabahat Ayrımı- İdari Ceza Hukukunun Temelleri’ in: İlhan Ulusan/Funda Başaran Yavaşlar (Ed.) İdari Ceza Hukuku Sempozyumu (Seçkin 2009) 27-42. google scholar
19. Meraklı S, Ceza Hukukunda Kusur (Seçkin 2020).google scholar
20. Minkkinen P, ‘If Taken in Earnest: Criminal Law Doctrine and the Last Resort’ (2006) (45-5) The Howard Journal 521-536. google scholar
21. Odman M T und Köroğlu V, ‘Adli Kontrol’ (2005) (2) Sosyal Bilimler Dergisi 17-27. google scholar
22. Özgenç İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (Seçkin 2024). google scholar
23. Özgenç İ, ‘Cinsel Suçlar - Türk Ceza Kanununun Cinsel Suçlara İlişkin Düzenlemelerinin Dayandığı Felsefi Temel Cinsel Suçlara İlişkin Kanun Hükümlerinin Uygulanmasından Kaynaklanan Sorunlar’ (2020) (24/1) Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 257-283. google scholar
24. Prittwitz C, ‘Das deutsche Strafrecht: Fragmentarisch? Subsidiär? Ultima ratio?ʼ Vom unmöglichen Zustand des Strafrechts (Peter Lang 1995) 387-405. google scholar
25. Soyer Güleç S, ‘Türk Ceza Kanununda Haksızlık Yanılgısı (m. 30/4)’ (2008) (10/1) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 59-91. google scholar
26. Sözüer A, ‘Ceza Muhakemesi Kanunu Neler Getiriyor?’ Dünyada ve Türkiye’de Ceza Hukuku Reformları Kongresi (On İki Levha 2013) 2041-2066. google scholar
27. Sözüer A, ‘Prof. Dr. Dr. h. c. mult. Hans-Heinrich Jescheck’in Türk Ceza Hukuku Reformuna Katkıları’ in: Ulrich Sieber/ Feridun Yenisey (Ed.), Criminal Law in the Global Risk Society- Risk Altındaki Global Dünya Toplumu ve Ceza Hukuku (Bahçeşehir Üniversitesi Yayınları 2011) 243-270. google scholar
28. Sözüer A, ‘Türk Ceza Hukuku Reformu: Dünü, Bugünü, Yarını -Türk Ceza Hukuku Reformunun AB Üyesi Kara Avrupası Ülkelerindeki Reformlarla Karşılaştırılmasına İlişkin Notlar’ (2019) (21/Özel Sayı) Dokuz Eylül Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Durmuş Tezcan’a Armağan 3031-3050. google scholar
29. Taşkın O E, ‘Son Çare (Ultima Ratio) Olarak Ceza Hukukuʼ (2016-1) Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 59-91. google scholar
30. Tezcan D/ Erdem M R/ Önok M, Teorik ve Pratik Ceza Özel Hukuku (Seçkin 2024). google scholar
31. Tosun Ö, ‘Yürütme Organının Koyduğu Kaidelere Aykırılığın Cezalandırılması’ (1962) (28/2) İstanbul Üniversitesi Hukuku Fakültesi Mecmuası 349-366.google scholar
32. Trendelenburg C, Ultima Ratio? Subsidiaritätwissenschaftliche Antworten am Beispiel der Strafbarkeit der Insiderhandel und Firmenbestattungen, (Peter Lang 2010). google scholar
33. Ünver Y, Ceza Hukukuyla Korunması Amaçlanan Hukuksal Değer (Seçkin 2003). google scholar
34. Yarsuvat D, ‘Yürütme Organının Koyduğu Kaidelerle Suç İhdası ve 1961 Anayasası’ (1963) (29/3) İstanbul Üniversitesi Hukuku Fakültesi Mecmuası 540-559.google scholar
35. Yavuz H A, ‘Türk Ceza Hukukunda Haksızlık Hatası (TCK m. 30/4) (Teoride Ve Güncel Yargıtay Uygulamasında)’ (2021) (46) TAAD 201-254. google scholar
36. Yeniyetişme Y, Suç Politikasının Ana İlkeleri Açısından Türkiye’de Ceza Hukuku Değişimleri (On İki Levha 2022). google scholar
37. Yeşilırmak İ, Basit Tıbbi Müdahale ile Giderilebilir Yaralama Sonucu Ölüm (Adalet 2023). google scholar
38. Yoon Y C, Strafrecht als Ultima Ratio und Bestrafung von Unternehmen, (Peter Lang, 2001). google scholar