Bellek ve Bilişe Güven Ölçeği ile Frost Kararsızlık Ölçeği’nin Türkçeye Uyarlanması ve Psikometrik Özelliklerinin İncelenmesi
Abstract
Son yıllarda bilişsel yanlılıkların obsesif kompulsif bozukluğun (OKB) etiyolojisindeki rolüne ilişkin pek çok bilişsel model geliştirilmiştir. Bu modellerin bazıları, üstbilişlerin OKB’nin gelişimi ve sürmesindeki rolünü vurgulamaktadır. Üstbilişlere ilişkin yanlılıklar bellek, dikkat ve karar verme süreçleri gibi bilişsel işlevlere yönelik hatalı yorumlamaları içermektedir. Bilişsel güven ve karar verme süreçlerine dair yanlılıkların daha kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesi, OKB'nin etiyolojisini anlamada önemli bir katkı sağlayabilir, çünkü bu faktörler obsesif kompulsif düşünce ve davranışların ortaya çıkmasında rol oynayan bilişsel süreçlerin ve hatalı düşünme biçimlerinin temelini oluşturabilmektedir. Bu araştırma kapsamında, belleğe ve bilişlere güveni çok boyutlu bir biçimde değerlendiren Bellek ve Bilişe Güven Ölçeği (Nedeljkovic ve Kyrios, 2007) ile kararsızlığı değerlendiren Frost Kararsızlık Ölçeği’nin (Frost ve Shows, 1993) Türkçeye uyarlanması ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi hedeflenmiştir. Araştırmanın örneklemini 1866 yaş aralığındaki 410 yetişkin oluşturmuştur. Katılımcılar uyarlaması yapılan ölçeklerin yanı sıra depresyon, kaygı, OKB, obsesif bilişler ve üstbilişleri değerlendiren bir ölçek setini doldurmuştur. Doğrulayıcı faktör analizi, Bellek ve Bilişe Güven Ölçeği ve Frost Kararsızlık Ölçeği’nin Türkçe versiyonlarının faktör yapılarının ölçeklerin orijinal formları ile örtüştüğü görülmüştür. Bellek ve Bilişe Güven Ölçeği; belleğe güven, karar verme becerilerine güven, dikkat ve konsantrasyon becerilerine güven ve bilişsel mükemmeliyetçilik olmak üzere dört alt boyuta sahipken Frost Kararsızlık Ölçeği tek boyutludur. Ayrıca ölçeklerin yakınsak ve artışlı geçerliğine dair kanıtlar elde edilmiştir. İç tutarlılık analizleri Cronbach Alpha formülü ile hesaplanmış, Bellek ve Bilişe Güven Ölçeği için .96 ve Frost Kararsızlık Ölçeği için .92 bulunmuştur. Bu bulgular Bellek ve Bilişe Güven Ölçeği ve Frost Kararsızlık Ölçeği’nin Türkçe formlarının güvenilir ve geçerliğine ilişkin kanıtlar bulunduğuna işaret etmiştir.
Keywords
References
- American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders. American Psychiatric Association. google scholar
- Abramovitch, A., Abramowitz, J. S. ve Mittelman, A. (2013). The neuropsychology of adult obsessive-compulsive disorder: A meta- analysis. Clinical Psychology Review, 33(8), 1163–1171. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2013.09.004 google scholar
- Abramovitch, A. ve Cooperman, A. (2015). The cognitive neuropsychology of obsessive compulsive disorder: A critical review. Journal of Obsessive-Compulsive and Related Disorders, 5, 24–36. https://doi.org/10.1016/j.jocrd.2015.01.002 google scholar
- Banca, P., Vestergaard, M. D., Rankov, V., Baek, K., Mitchell, S., Lapa, T. ve Voon, V. (2015). Evidence acummulation in obsessive-compulsive disorder: The role of uncertainty and monetary reward on perceptual decision-making thresholds. Neuropsychopharmacology, 40(5), 1192-1202. https://doi.org/10.1038/npp.2014.303 google scholar
- Beck, A. T., Epstein, N., Brown, G. ve Steer, R. A. (1988). An inventory for measuring clinical anxiety: Psychometric properties. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 56(6), 893–897. https://doi.org/10.1037/0022-006X.56.6.893 google scholar
- Beck, A. T., Ward, C. H., Mendelson, M., Mock, J. ve Erbaugh, J. (1961). An inventory for measuring depression. Archives of General Psychiatry, 4, 561–571. https://doi.org/10.1001/archpsyc.1961.01710120031004 google scholar
- Boysan, M., Beşiroğlu, L., Çetinkaya, N., Atlı, A. ve Aydın, A. (2010). Obsesif İnanışlar Ölçeği-44'ün (OİÖ-44) Türkçe formunun geçerlik ve güvenirliği. Nöropsikiyatri Arşivi, 47, 216-222. https://doi.org/10.4274/npa.5454 google scholar
- Cartwright-Hatton, S. ve Wells, A. (1997). Beliefs about worry and intrusions: The Meta Cognitions Questionnaire and its correlates. Journal of Anxiety Disorders, 11(3), 279 -296. https://doi.org/10.1016/S0887-6185(97)00011-X google scholar
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Clinical Psychology
Journal Section
Research Article
Authors
Güzide Tülek
*
0000-0003-4238-8966
Türkiye
Ezgi Trak
0000-0001-7868-0403
Türkiye
Mujgan Inozu
0000-0002-2212-7534
Türkiye
Publication Date
April 20, 2026
Submission Date
December 20, 2023
Acceptance Date
August 20, 2025
Published in Issue
Year 2026 Volume: 46 Number: 1