Review

İleri Yetişkinlerde Bellek Performansı: Kalıp Yargı Tehdidinin ve Pozitif Duygu Değerine Sahip Bilginin Etkisi

Volume: 45 Number: 1 May 7, 2025
EN TR

İleri Yetişkinlerde Bellek Performansı: Kalıp Yargı Tehdidinin ve Pozitif Duygu Değerine Sahip Bilginin Etkisi

Abstract

Yaşlanmanın bilimsel olarak çalışılması uzun süre göz ardı edilmiş olsa da dünya nüfusunun yaşlanmasıyla birlikte artık yaşlanma sürecini tüm boyutları ile anlamak önem kazanmıştır. Yaşlanma çok boyutlu bir değişim sürecidir. Bu makalede bilişsel yaşlanma boyutuna odaklanılmış, bellek performansı ölçümlerinde kalıp yargı tehdidinin ve bilginin duygu değerinin etkisi vurgulanmıştır. Yaşa bağlı ayrımcılık olarak nitelendirilen toplumun yaşlanmaya karşı önyargılı ve ayrımcı tutumu, ileri yetişkinlerin öz yeterliklerinin düşmesine ve bellek performanslarının olabileceğinden daha düşük olarak ölçülmesine sebep olmaktadır. Bilimsel bulgular, ileri yetişkinlerin bellek performansının, ölçüm esnasında sosyal açıdan tehditkâr bir ortamın yaratıldığı koşullarda, tehdidin azaltıldığı koşullara kıyasla daha düşük olduğunu göstermiştir. Kalıp yargı tehdidinin bellek performansı üzerindeki olumsuz etkisi, nöral bozulma tanısı koymakta sıkça kullanılan testlerde dahi görülmektedir. Testlerin yaş farkı göstermediğinin vurgulanarak tehdidin azaltılması, ileri yetişkinlerin predemans tanısı alma olasılığını ve test sonuçlarında gözlemlenen yaş farklarını azaltmaktadır. Kalıp yargı tehdidinin yanında, ölçüm araçlarının duygu değeri de ileri yetişkinlerin bellek performansını etkilemektedir. İleri yetişkinlerin dikkati pozitif duygu değeri olan bilgiye doğru yönelmektedir. Yaşlanmaya bağlı performans düşüşlerinin beklenebileceği bellek ölçümlerinde pozitif duygu değeri olan bilgilerin kullanılması, nötr veya negatif duygu değeri olan bilgilerin kullanıldığı koşullara kıyasla ileri yetişkinlerin bellek performansını artırmaktadır. Bellek performansının bir durumdan diğerine sosyal ve duygusal faktörlerin kontrolü ile değişebiliyor olması, bellek ölçümlerinin sadece nöral temeldeki değişimleri yansıtmadığını ortaya koymaktadır. Yaşlanma ile gerçekleşen sosyal, duygusal, biyolojik ve fiziksel değişimler dikkate alınmadığında, bilişsel yaşlanma bulguları yanlı olmaya açıktır. Yaşa bağlı ayrımcılığa sebebiyet verebilen bilişsel yaşlanma ile ilgili yanlı bakış açılarının üstesinden gelmek, yansız bilimsel bulguların topluma aktarılması ve bu aktarımlarda önyargıyı tetiklemeyen dil kullanımı ile sağlanabilir.

Keywords

References

  1. Armstrong, B., Gallant, S. N., Li, L., Patel, K. ve Wong, B. I. (2017). StereotYpe threat effects on older adults’ episodic and working memorY: A meta-analYsis. The Gerontologist, 57, 193-205. https://doi.org/10.1093/geront/gnx056 google scholar
  2. AYalon, L. (2013). Feelings towards older vs. Younger adults: Results from the European Social SurveY. Educational Gerontology, 39(12), 888-901. https://psYcnet.apa.org/doi/l0.1080/03601277.2013.767620 google scholar
  3. Balota, D. A., Dolan, P. O. ve Duchek, J. M. (2000). MemorY changes in healthY older adults. E. Tulving ve F. I. M. Craik (Ed.), The Oxford handbooK of memory içinde (s. 395-409). Oxford UniversitY Press. google scholar
  4. Barber, S. J. ve Kim, H. (2021). The positivitY effect. G. Sedek, T. M. Hess ve D. R. Touron (Ed.), Multiple pathways of cognitive aging: Motivational and contextual influences içinde (s. 84-104). Oxford UniversitY Press. google scholar
  5. Barber, S. J., Opitz, P. C., Martins, B., Sakaki, M. ve Mather, M. (2016). Thinking about a limited future enhances the positivitY of Younger and older adults’ recall: Support for socioemotional selectivitY theoıy Memory & Cognition, 44(6), 869-882. https://doi.org/10. 3758/s13421-016-0612-0 google scholar
  6. Blair, I. V., Ma, J. E. ve Lenton, A. P. (2001). Imagining stereotYpes away: The moderation of implicit stereotYpes through mental imagerY. Journal of Personality and Social Psychology, 81(5), 828-841. https://psYcnet.apa.Org/doi/l0.1037/0022-3514.81.5.828 google scholar
  7. Boğa, M., GünaY, B. ve Kapucu, A. (2021). The influence of discrete negative and positive stimuli on recognition memorY of Younger vs. older adults. Experimental Aging Research, 47(i), 21-39. https://doi.org/l0.1080/0361073X.2020.1843894 google scholar
  8. Bowman, C. R., Chamberlain, J. D. ve Dennis, N. A. (2019). Sensory representations supporting memorY specificitY: Age effects on behavioral and neural discriminabilitY. Journal of Neuroscience, 39(12), 2265-2275. https://doi.org/10.1523/jneurosci.2022-18.2019 google scholar

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Cognitive and Computational Psychology (Other)

Journal Section

Review

Publication Date

May 7, 2025

Submission Date

January 12, 2024

Acceptance Date

January 8, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 45 Number: 1

APA
İkier, S. (2025). İleri Yetişkinlerde Bellek Performansı: Kalıp Yargı Tehdidinin ve Pozitif Duygu Değerine Sahip Bilginin Etkisi. Studies in Psychology, 45(1), 1-13. https://doi.org/10.26650/SP2024-1418585
AMA
1.İkier S. İleri Yetişkinlerde Bellek Performansı: Kalıp Yargı Tehdidinin ve Pozitif Duygu Değerine Sahip Bilginin Etkisi. Studies in Psychology. 2025;45(1):1-13. doi:10.26650/SP2024-1418585
Chicago
İkier, Simay. 2025. “İleri Yetişkinlerde Bellek Performansı: Kalıp Yargı Tehdidinin Ve Pozitif Duygu Değerine Sahip Bilginin Etkisi”. Studies in Psychology 45 (1): 1-13. https://doi.org/10.26650/SP2024-1418585.
EndNote
İkier S (May 1, 2025) İleri Yetişkinlerde Bellek Performansı: Kalıp Yargı Tehdidinin ve Pozitif Duygu Değerine Sahip Bilginin Etkisi. Studies in Psychology 45 1 1–13.
IEEE
[1]S. İkier, “İleri Yetişkinlerde Bellek Performansı: Kalıp Yargı Tehdidinin ve Pozitif Duygu Değerine Sahip Bilginin Etkisi”, Studies in Psychology, vol. 45, no. 1, pp. 1–13, May 2025, doi: 10.26650/SP2024-1418585.
ISNAD
İkier, Simay. “İleri Yetişkinlerde Bellek Performansı: Kalıp Yargı Tehdidinin Ve Pozitif Duygu Değerine Sahip Bilginin Etkisi”. Studies in Psychology 45/1 (May 1, 2025): 1-13. https://doi.org/10.26650/SP2024-1418585.
JAMA
1.İkier S. İleri Yetişkinlerde Bellek Performansı: Kalıp Yargı Tehdidinin ve Pozitif Duygu Değerine Sahip Bilginin Etkisi. Studies in Psychology. 2025;45:1–13.
MLA
İkier, Simay. “İleri Yetişkinlerde Bellek Performansı: Kalıp Yargı Tehdidinin Ve Pozitif Duygu Değerine Sahip Bilginin Etkisi”. Studies in Psychology, vol. 45, no. 1, May 2025, pp. 1-13, doi:10.26650/SP2024-1418585.
Vancouver
1.Simay İkier. İleri Yetişkinlerde Bellek Performansı: Kalıp Yargı Tehdidinin ve Pozitif Duygu Değerine Sahip Bilginin Etkisi. Studies in Psychology. 2025 May 1;45(1):1-13. doi:10.26650/SP2024-1418585