Review

Cinsiyetçiliği Azaltmaya Yönelik Müdahale Çalışmalarına İlişkin Eleştirel Bir Değerlendirme ve Bir Sınıflandırma Önerisi

Volume: 41 Number: 3 December 31, 2021
EN TR

Cinsiyetçiliği Azaltmaya Yönelik Müdahale Çalışmalarına İlişkin Eleştirel Bir Değerlendirme ve Bir Sınıflandırma Önerisi

Abstract

Toplumsal cinsiyet kalıp yargıları ve cinsiyetçilik, politika düzeyinde 60’lardan, sosyal psikoloji alanyazınında ise 70’lerden itibaren mesele haline getirilmiştir. Cinsiyetçiliğin pek çok sosyal psikolojik değişkenle olan ilişkileri ve yaşam doyumu, eğitim imkanları gibi pek çok yaşamsal konudaki etkileri uzun yıllardır çalışılıyor olsa da cinsiyetçiliği azaltmaya yönelik müdahale çalışmalarına bakıldığında alanyazının henüz bir uzlaşıya varamadığı görülmektedir. Bu çalışmanın temel amacı, alanyazında cinsiyetçiliğin etkilerinin halen sürdüğünü gösteren güncel çalışmaları ve müdahale çalışmalarını derlemenin yanı sıra, müdahale çalışmalarında gözlenen yöntemsel ve kuramsal kısıtlılıklara işaret ederek gelecek çalışmalar için yeni bir sınıflandırma modeli önermektir. Sınıflandırma modeline göre cinsiyetçiliği azaltmayı hedefleyen müdahale çalışmaları, (1) cinsiyet belirten bir uyaranın algılanması sürecine müdahale (2) cinsiyet bilgisinin (örtük veya açık bir şekilde) kişilik özellikleriyle (veya rollerle) ilişkilendirilmesi sürecine müdahale (3) (açık, gizil veya örtük) cinsiyetçi tutumlara müdahale ve (4) cinsiyetçi davranışlara müdahale olmak üzere dört temel boyutta ele alınabilir. Bu modelin temel amacı cinsiyetçiliği azaltmayı hedefleyen müdahale çalışmalarında gözlenen kavramsal dağınıklık, bulguların uyuşmazlığı ve düşük karşılaştırılabilirlik gibi sorunları en aza indirgemektir. Müdahale çalışmalarında bu modelin hesaba katılması, modelin öngördüğü boyutların hem tek tek hem de birbirleri ile geçişlilikleri çerçevesinde ele alınıp, elde edilen bulguların karşılaştırılabilirliğine katkı sağlayarak alanyazının birikimli ilerlemesine yardımcı olabilir. Ayrıca kullanılan müdahale tekniklerinin cinsiyetçiliğin farklı boyutlarında farklı örüntülerle etki göstermesine (örn., cinsiyetçiliğin bir boyutunda azalmaya, başka bir boyutunda ise artmaya sebep olması) yol açan potansiyel sebeplerin tespit edilmesi ve cinsiyetçi tutumlar ve davranışlar arasındaki karmaşık ilişkilerin anlaşılması kolaylaşabilir. Son olarak, önerilen dört boyutlu sınıflandırma modeli, cinsiyetçiliği konu alan kuramlar ve müdahale çalışmaları çerçevesinde yapılandırılarak tartışılmıştır.

Keywords

References

  1. Aberson, C. L. ve Haag, S. C. (2007). Contact, perspective taking, and anxiety as predictors of stereotype endorsement, explicit attitudes, and implicit attitudes. Group Processes & Intergroup Relations, 10(2), 179-201. https://doi.org/10.1177/1368430207074726. google scholar
  2. Agerström, J. ve Rooth, D. O. (2011). The role of automatic obesity stereotypes in real hiring discrimination. Journal of Applied Psychology, 96(4), 790-805. https://doi.org/10.1037/a0021594. google scholar
  3. Allport, G. W., Clark, K. ve Pettigrew, T. (1954). The nature of prejudice. Perseus Books. google scholar
  4. Armitage, C. J. ve Christian, J. (2003). From attitudes to behaviour: Basic and applied research on the theory of planned behaviour. Current Psychology, 22(3), 187-195. google scholar
  5. Armitage, C. J. ve Conner, M. (2001). Efficacy of the theory of planned behaviour: A meta-analytic review. British Journal of Social Psychology, 40(4), 471-499. google scholar
  6. Avcil, C. (2020). Kadın bedeni üzerinde denetim aracı olarak namus cinayetleri: Türkiye örneği. International Journal of Social and Humanities Sciences (IJSHS), 4(3), 137-150. google scholar
  7. Ayhan, H. Ö. (2001). Statistics by gender: Measures to reduce gender bias in agricultural surveys. International Statistical Review, 69(3), 447-460. google scholar
  8. Bargh, J. A., Chen, M. ve Burrows, L. (1996). Automaticity of social behavior: Direct effects of trait construct and stereotype activation on action. Journal of Personality and Social Psychology, 71, 230-244. google scholar

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Review

Publication Date

December 31, 2021

Submission Date

September 30, 2020

Acceptance Date

August 26, 2021

Published in Issue

Year 2021 Volume: 41 Number: 3

APA
Soylu-konak, N. S., & Teközel, İ. M. (2021). Cinsiyetçiliği Azaltmaya Yönelik Müdahale Çalışmalarına İlişkin Eleştirel Bir Değerlendirme ve Bir Sınıflandırma Önerisi. Studies in Psychology, 41(3), 817-853. https://doi.org/10.26650/SP2020-802511
AMA
1.Soylu-konak NS, Teközel İM. Cinsiyetçiliği Azaltmaya Yönelik Müdahale Çalışmalarına İlişkin Eleştirel Bir Değerlendirme ve Bir Sınıflandırma Önerisi. Studies in Psychology. 2021;41(3):817-853. doi:10.26650/SP2020-802511
Chicago
Soylu-konak, Nihan Selin, and İ. Mert Teközel. 2021. “Cinsiyetçiliği Azaltmaya Yönelik Müdahale Çalışmalarına İlişkin Eleştirel Bir Değerlendirme Ve Bir Sınıflandırma Önerisi”. Studies in Psychology 41 (3): 817-53. https://doi.org/10.26650/SP2020-802511.
EndNote
Soylu-konak NS, Teközel İM (December 1, 2021) Cinsiyetçiliği Azaltmaya Yönelik Müdahale Çalışmalarına İlişkin Eleştirel Bir Değerlendirme ve Bir Sınıflandırma Önerisi. Studies in Psychology 41 3 817–853.
IEEE
[1]N. S. Soylu-konak and İ. M. Teközel, “Cinsiyetçiliği Azaltmaya Yönelik Müdahale Çalışmalarına İlişkin Eleştirel Bir Değerlendirme ve Bir Sınıflandırma Önerisi”, Studies in Psychology, vol. 41, no. 3, pp. 817–853, Dec. 2021, doi: 10.26650/SP2020-802511.
ISNAD
Soylu-konak, Nihan Selin - Teközel, İ. Mert. “Cinsiyetçiliği Azaltmaya Yönelik Müdahale Çalışmalarına İlişkin Eleştirel Bir Değerlendirme Ve Bir Sınıflandırma Önerisi”. Studies in Psychology 41/3 (December 1, 2021): 817-853. https://doi.org/10.26650/SP2020-802511.
JAMA
1.Soylu-konak NS, Teközel İM. Cinsiyetçiliği Azaltmaya Yönelik Müdahale Çalışmalarına İlişkin Eleştirel Bir Değerlendirme ve Bir Sınıflandırma Önerisi. Studies in Psychology. 2021;41:817–853.
MLA
Soylu-konak, Nihan Selin, and İ. Mert Teközel. “Cinsiyetçiliği Azaltmaya Yönelik Müdahale Çalışmalarına İlişkin Eleştirel Bir Değerlendirme Ve Bir Sınıflandırma Önerisi”. Studies in Psychology, vol. 41, no. 3, Dec. 2021, pp. 817-53, doi:10.26650/SP2020-802511.
Vancouver
1.Nihan Selin Soylu-konak, İ. Mert Teközel. Cinsiyetçiliği Azaltmaya Yönelik Müdahale Çalışmalarına İlişkin Eleştirel Bir Değerlendirme ve Bir Sınıflandırma Önerisi. Studies in Psychology. 2021 Dec. 1;41(3):817-53. doi:10.26650/SP2020-802511