Research Article

Ebeveynlik Motivasyonu ile Ahlaki Yargı Arasında Meta-İlişkisel Tehdit Hassasiyetinin Aracı Rolü

Volume: 42 Number: 1 April 29, 2022
EN TR

Ebeveynlik Motivasyonu ile Ahlaki Yargı Arasında Meta-İlişkisel Tehdit Hassasiyetinin Aracı Rolü

Abstract

Ebeveynlik motivasyonu ile ahlaki hassasiyetin ilişkili olduğunu gösteren birçok çalışma mevcuttur. Mevcut çalışmalara göre yüksek ebeveynlik motivasyonu, yüksek ahlaki hassasiyet ile ilişkilidir, bunun arka planında bireylerin değerleri koruyan ve sürdüren bir topluma çocuk getirmeyi istemesi yatmaktadır. Alan yazındaki çalışmaları temel alan bu çalışmanın amacı ise Tepe ve Aydınlı-Karakulak’ın (2019) önerdiği meta-ilişkisel tehdit kavramının (bireylerin ahlaki durumları bireysel düzeyde değil, toplumsal düzeyde düşünmeleri), bir kişilik özelliği olarak bu ilişkide aracı rol oynayıp oynamadığını incelemektir. Özellikle aile üyeleri ya da iç grup üyeleriyle kurulan sosyal ilişkiyi bozan (birlik motivasyonu ihlali, örneğin, annenin çocuğu ile ilgilenmemesi ya da iki kardeş arasındaki ensest ilişki) durumlara yönelik ahlaki yargının ebeveynlik motivasyonu yüksek bireylerde, toplumsal düzeyde yüksek meta-ilişkisel tehdit hassasiyeti ile ilişkili olacağı ve bunun da olumsuz ahlaki yargıyı yordayacağı beklenmektedir. Çalışmanın verileri (N =127), İstanbul’da bir vakıf üniversitesindeki öğrencilerden toplanmıştır. Analiz sonuçlarına göre, birlik motivasyonu ihlaline yönelik ahlaki yargı ve ebeveynlik motivasyonu arasında toplumsal düzeyde meta-ilişkisel tehdit yatkınlığının aracı rolü olduğu tespit edilmiş, fakat bu aracılığın sınırda anlamlılık gösterdiği bulunmuştur. Bu çalışma, meta-ilişkisel tehdit algısı kavramını bireysel bir ölçüm olarak ahlak psikolojisi alan yazınına kazandırmanın yanı sıra, ebeveynlik motivasyonunun ahlaki yargıyı, toplumsal düzeyde meta-ilişkisel tehdit eğilimi vasıtasıyla yordayabileceğini önermektedir. Dolayısıyla ebeveyn olma halinin (olunmasa dahi) toplumsal düzeyde ahlak mekanizmasının sürmesindeki rolünü göstererek ahlak ve ebeveynlik ilişkisine yönelik farklı bir bakış açısı kazandırmaktadır. Kısaca kişilerin yüksek ebeveynlik motivasyonuna sahip olmaları, onların ahlaki ihlallerde toplumsal düzeyde meta-ilişkisel tehdit algılamaları ile ilişkilenmekte ve bu durum da katı ahlaki yargı ile ilişkilenmektedir. Bu çalışmanın bulguları, ilişki düzenleme kuramı, ilişki motivasyonları, sosyal muhafazakarlık ve yaşam tarihi stratejisi üzerinden ele alınmış ve tartışılmıştır.

Keywords

Thanks

Araştırmanın yazarları, şimdi mezun öğrencimiz olan Taha Yücel’e lisans öğrencisi iken araştırmanın ilk aşamasında, data toplama ve veri toplama araçlarını oluşturma sürecinde, verdiği destek için teşekkürlerini iletir.

References

  1. Alexander, R. D. (1987). The biology of moral systmes. New York: Aldine de Gruyter. google scholar
  2. Chakroff, A. ve Young, L. (2015). Harmful situations, impure people: An attribution asymmetry across moral domains. Cognition, 136, 30-37. https://dx.doi.org/10.1016/j.cognition.2014.11.034 google scholar
  3. Curry, O. S. (2016). Morality as Cooperation: A problem-centred approach. T.K. Shackelford ve R. D. google scholar
  4. Hansen (Ed.). The evolution of morality (s. 27-51) içinde. Springer International Publishing. google scholar
  5. de Waal, F. B. M. (1996). Good natured: The origins of right and wrong in humans and other animals. Cambridge, MA: Harvard University Press. google scholar
  6. Doğruyol, B., Alper, S. ve Yilmaz, O. (2019). The five-factor model of the moral foundations theory is stable across WEIRD and non-WEIRD cultures. Personality and Individual Differences, 151, 109547. google scholar
  7. Dungan, J. A., Chakroff, A. ve Young, L. (2017). The relevance of moral norms in distinct relational contexts: Purity versus harm norms regulate self-directed actions. PLoS One, 12, e0173405. https:// dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0173405 google scholar
  8. Dunkel, C. S., Gladden, P. R. ve Mathes, E. W. (2016). Sex differences in moral reasoning: The role of intelligence and life history strategy. Hum Ethol Bull, 31, 5-16. google scholar

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Research Article

Publication Date

April 29, 2022

Submission Date

January 2, 2021

Acceptance Date

December 21, 2021

Published in Issue

Year 2022 Volume: 42 Number: 1

APA
Tepe, B., & Cüre Acer, S. (2022). Ebeveynlik Motivasyonu ile Ahlaki Yargı Arasında Meta-İlişkisel Tehdit Hassasiyetinin Aracı Rolü. Studies in Psychology, 42(1), 105-131. https://doi.org/10.26650/SP2021-852548
AMA
1.Tepe B, Cüre Acer S. Ebeveynlik Motivasyonu ile Ahlaki Yargı Arasında Meta-İlişkisel Tehdit Hassasiyetinin Aracı Rolü. Studies in Psychology. 2022;42(1):105-131. doi:10.26650/SP2021-852548
Chicago
Tepe, Beyza, and Sena Cüre Acer. 2022. “Ebeveynlik Motivasyonu Ile Ahlaki Yargı Arasında Meta-İlişkisel Tehdit Hassasiyetinin Aracı Rolü”. Studies in Psychology 42 (1): 105-31. https://doi.org/10.26650/SP2021-852548.
EndNote
Tepe B, Cüre Acer S (April 1, 2022) Ebeveynlik Motivasyonu ile Ahlaki Yargı Arasında Meta-İlişkisel Tehdit Hassasiyetinin Aracı Rolü. Studies in Psychology 42 1 105–131.
IEEE
[1]B. Tepe and S. Cüre Acer, “Ebeveynlik Motivasyonu ile Ahlaki Yargı Arasında Meta-İlişkisel Tehdit Hassasiyetinin Aracı Rolü”, Studies in Psychology, vol. 42, no. 1, pp. 105–131, Apr. 2022, doi: 10.26650/SP2021-852548.
ISNAD
Tepe, Beyza - Cüre Acer, Sena. “Ebeveynlik Motivasyonu Ile Ahlaki Yargı Arasında Meta-İlişkisel Tehdit Hassasiyetinin Aracı Rolü”. Studies in Psychology 42/1 (April 1, 2022): 105-131. https://doi.org/10.26650/SP2021-852548.
JAMA
1.Tepe B, Cüre Acer S. Ebeveynlik Motivasyonu ile Ahlaki Yargı Arasında Meta-İlişkisel Tehdit Hassasiyetinin Aracı Rolü. Studies in Psychology. 2022;42:105–131.
MLA
Tepe, Beyza, and Sena Cüre Acer. “Ebeveynlik Motivasyonu Ile Ahlaki Yargı Arasında Meta-İlişkisel Tehdit Hassasiyetinin Aracı Rolü”. Studies in Psychology, vol. 42, no. 1, Apr. 2022, pp. 105-31, doi:10.26650/SP2021-852548.
Vancouver
1.Beyza Tepe, Sena Cüre Acer. Ebeveynlik Motivasyonu ile Ahlaki Yargı Arasında Meta-İlişkisel Tehdit Hassasiyetinin Aracı Rolü. Studies in Psychology. 2022 Apr. 1;42(1):105-31. doi:10.26650/SP2021-852548