Araştırma Makalesi

Derebaşı (Kaçkar Dağı) Kaya Buzulunun Jeomorfolojisi Ve Kinematik Özellikleri

Sayı: 14 15 Nisan 2025
PDF İndir
EN TR

Derebaşı (Kaçkar Dağı) Kaya Buzulunun Jeomorfolojisi Ve Kinematik Özellikleri

Öz

Kaya buzulları, yüksek dağlık ortamlarda önemli periglasyal yer şekilleri olup, permafrost dağılımının ve iklim değişikliğinin etkilerinin belirlenmesinde kritik göstergelerden biridir. Bu çalışma, Türkiye’nin en geniş periglasyal alanlarından biri olan Kaçkar Dağları’ndaki Derebaşı Kaya Buzulu’nun jeomorfolojik özelliklerini ve kinematik davranışlarını incelemektedir. GNSS destekli İHA fotogrametrisi kullanılarak yüksek çözünürlüklü Sayısal Yüzey Modelleri (SYM) ve ortofotolar üretilmiş ve 2023-2024 yılları arasındaki yıllık hareket, yüzey deformasyonu ve aktivite durumu analiz edilmiştir. Bulgular, Derebaşı Kaya Buzulu’nun aktif, inaktif ve relikt bölümler içeren karmaşık bir morfolojiye sahip olduğunu ve hem glasyal (buz çekirdekli) hem de periglasyal (permafrost) süreçler tarafından şekillendiğini göstermektedir. Kaya buzulunun 3. lobu (LB3), yıllık maksimum 60 cm yatay hareket hızıyla en aktif bölüm olarak belirlenirken, LB1’in cephe kısmı bitki örtüsü ve durağan topoğrafyası ile relikt kaya buzulu karakteri sergilemektedir. LB1’in orta bölümü, derin sırt-oluk yapılarıyla permafrost hareketinin izlerini taşırken, LB3’ün dışbükey gövde yapısı ve düzgün yüzeyi buz çekirdeğinin varlığına işaret etmektedir. Kinematik analizler, topoğrafik kısıtlamalar ve döküntü beslenmesi ile şekillenen heterojen hareket paternlerini ortaya koymuştur. LB1’de sıkıştırmalı akışa bağlı deformasyon yapıları gözlenirken, LB3’te gerilmeli deformasyon desenleri belirlenmiştir. Çalışmada ayrıca bölgedeki dağ permafrostunun güncel alt sınırının yaklaşık 2900 m olduğu hesaplanmıştır. Tespit edilen hareketler permafrost istikrarsızlığına işaret etse de, tek yıllık gözlem periyodu uzun vadeli eğilimler hakkında kesin sonuçlar çıkarmaya yetmemektedir. Bu araştırma, Derebaşı Kaya Buzulu’nun yüksek çözünürlüklü kinematik değerlendirmesini sağlayarak, jeomorfolojik evrimi ve iklim değişikliğine duyarlılığı konusunda önemli bilgiler sunmaktadır. Gelecekte yapılacak çalışmaların uzun vadeli izleme programları, jeofizik araştırmalar ve sondaj incelemelerini içermesi, döküntü altı buz içeriğinin, permafrost kararlılığının ve kaya buzullarının iklim değişikliğine uzun vadeli tepkisinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

Buz Çekirdeği , Cephe Dikliği , Dağ Permafrostu , İHA Fotogrametrisi , Periglasyal

Kaynakça

  1. Akçar, N., Schlüchter, C. (2005). Paleoglaciation in Anatolia: a schematic review and first results. Eiszeitalter und Gegenwart, 55, 102–121. https://boris.unibe.ch/47000/1/Akcar_and_Schluchter_2005.pdf
  2. Akçar, N., Yavuz, V. S., Ivy-Ochs, S., Kubik, P. W., Vardar, M., Schlüchter, C. (2007). Paleoglacial records from Kavron Valley, NE Turkey: Field and cosmogenic exposure dating evidence. Quaternary International, 164-165, 170-183. https://doi.org/10.1016/j.quaint.2006.12.020
  3. Alcalá-Reygosa, J. (2019). Rock glaciers of the mountains of Mexico; a review of current knowledge and paleoclimatic implications. Journal of South American Earth Sciences, 96, 102321.https://doi.org/10.1016/j.jsames.2019.102321.
  4. Baroni, C., Carton, A., Seppi, R. (2004). Distribution and behaviour of rock glaciers in the Adamello–Presanella Massif (Italian Alps). Permafr. Periglac. Process. 15 (3), 243–259. https://doi.org/10.1002/ppp.497
  5. Barsch, D. (1996). Rockglaciers: Indicators for the Present and Former Geoecology in High Mountain Environments. Springer-Verlag, Berlin, Germany, pp. 331. ISBN: 3-540-60742-0.
  6. Barsch, D. (1978). Active rock glaciers as indicators for discontingnuous alpine permafrost. An example from the Swiss Alps. Third International Conference on Permafrost, Edmonton, Alberta, Canada, I, 348-353.
  7. Barsch, D. (1988). Rock glaciers, In: Clark MJ (ed) Advances in periglacial geomorphology. Wiley, Chichester, pp 69-90.
  8. Barsch, D., King, L. (1975). An attempt to date fossil rock glaciers in Grison, Swiss Alps. Questiones Geographicae (Poznan), 2, 5-14.
  9. Benedict, J.B., Benedict, R.J., Sanville, D. (1986). Arapaho rock glacier, Front Range, Colorado, USA: A 25-Year Resurvey. Arctic and Alpine Research, 18(3), 349-352.
  10. Buckel, J., Reinosch, E., Voigtländer, A., Dietze, M., Bücker, M., Krebs, N., Schroeckh, R., Mäusbacher, R., Hördt, A. (2022). Rock glacier characteristics under semiarid climate conditions in the Western Nyainqêntanglha Range, Tibetan Plateau. Journal of Geophysical Research: Earth Surface, 127(1), e2021JF006256. https://doi.org/10.1029/2021jf006256.

Kaynak Göster

APA
Yeşilyurt, S. (2025). Derebaşı (Kaçkar Dağı) Kaya Buzulunun Jeomorfolojisi Ve Kinematik Özellikleri. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, 14, 74-96. https://doi.org/10.46453/jader.1633480