Akarsuların Yatak Yeri Seçiminde Fay Belirleyiciliğinin Uzaktan Algılama Tabanlı Analizi: Aras Vadisi Örneği (Karakurt - Kağızman Arası)
Öz
Bu çalışma, Türkiye’nin doğusundaki Aras Nehri’nin Karakurt Köyü (Sarıkamış) ile Kağızman ilçe merkezi arasında kalan kesiminde vadi gelişimi ile faylanma arasındaki ilişkileri açıklamaya çalışmaktadır. Bu amaca ulaşılabilmesi için çalışmada uzaktan algılama yöntem ve teknikleri kullanılmıştır. Öncelikle Landsat 8 uydu görüntüsünden elde edilen 15 m çözünürlüklü pankromatik bantlar sayısallaştırılmış ve ilgili data üzerinden Geomatica programı kullanılarak çizgisellik analizi uygulanmıştır. Ayrıca ArcMap 10.5 paket programı kullanılarak çizgiselliklerin yoğunluğu belirlenmiştir. Çalışma süresince farklı kaynaklardan derlenen verilerin (çizgisellikler, fay ve akarsular) üst üste bindirilmesiyle çakıştırma analizi yapılmıştır. Analiz sonucunda çizgisellik, fay ve akarsuların büyük oranda örtüştüğü anlaşılmıştır. Bu uyum çizilen gül diyagramlarında da net olarak görülmüştür. Bulgular, çalışma alanında önemli bir tektonik etmen olan Kağızman Fay Zonu ile çizgiselliklerin büyük oranda örtüştüğünü, dolayısıyla çizgiselliklerin gelişiminde temel belirleyicinin faylanma olduğunu göstermektedir. Ayrıca Aras Nehri ana yatağının da fay-çizgisellik çakışma alanlarında kurulmuş olması, vadi gelişiminde faylanmaya bağlı zayıf dislokasyonel hatların etkili olduğunu kanıtlamaktadır. Sonuç olarak çalışma alanında vadi kuruluşu ve gelişimiyle faylanmalar arasında morfojenetik bir uyum söz konusudur.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdullah, A., Nassr, S. & Ghaleeb, A. (2013). Remote Sensing and Geographic Information System for Fault Segments Mapping a Study from Taiz Area, Yemen, Journal of Geological Research, 1-16.
- Abdullah, S. J., Kubaisi, M. S. & Othman, A. A. (2020). Remote Sensing Based Analysis of Interactions Between Tectonics and Landscapes in Rawanduz River, Northeastern Iraq. Journal of University of Babylon for Pure and Applied Sciences, 28 (1), 70-100.
- Aldharab, H. S., Ali, S. A., Ikbal, J. & Ghareb, S. A. (2018). Spatial Analysis of Lineaments and Their Tectonic Significance Using Landsat Imagery in Alarasah Area-Southeastern Central Yemen, Journal of Geography, Environment and Earth Science International, 18 (2), 1-13.
- Alparslan, E. (2007). Yalova İl Merkezi ve Yakın Çevresindeki Jeolojik Özelliklerin Landsat TM, ASTER ve ERS-1 Uydu Görüntüleri ile Analizi. Türkiye Kuvaterner Sempozyumu (16-18 Mayıs) Bildiriler Kitabı, 97-105.
- Alshayef, M. S., Mohammed, A. M., Javed, A. & Albaroot, M. A. (2017). Manual and Automatic Extraction of Lineaments From Multispectral Image in Part of Al-Rawdah, Shabwah, Yemen by Using Remote Sensing and GIS Technology, International Journal of New Technology and Research (IJNTR), 3 (2), 67-73.
- Arslan, O. & Akyürek, Ö. (2015). Landsat 7 Etm+ Görüntüleri Üzerinden Çizgiselliklerin Otomatik Çıkarımı ve Analizi: Van Depremi Örneği, 5. Uluslararası Deprem Sempozyumu (10-12 Haziran), Kocaeli.
- Atalay, İ. (1982). Oltu Çayı Havzası’nın Fiziki Coğrafyası ve Amenajmanı, Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Fakültesi Yayınları, No:11.
- Avcı, V. & Günek, H. (2015). Karlıova Havzası ve Çevresinde (Bingöl) Kuzey Anadolu Fayı (KAF) ve Doğu Anadolu Fayı’na (DAF) Bağlı Olarak Gelişmiş Yerşekilleri, Bingöl Araştırmaları Dergisi, 2 (1), 75-93.
- Bayram, S. (2017). Yukarı Peri Suyu Havzası’nın Jeolojisi, EKEV Akademi Dergisi, 21 (72), 309-336.
- Bozkuş, C. (1999). Karakurt (Kars) Yöresinin Jeomorfolojik Evriminde Volkanizma ve Tektoniğin Etkisi, Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 5 (1), 993-1000.