TÜRK EĞİTİM TARİHİNDE MEKTEB-İ SULTANİ

Abstract

Tanzimat Dönemi’nden sonra Osmanlı Devleti’nde batı modeli esas alınarak çeşitli ıslahatlar yapılmaya başlanmış, bu doğrultuda yeni kurumlar açılmıştır. Avrupa’nın gelişmişlik seviyesine ulaşma hedefiyle, ülkede çağdaş, sistemli ve yaygın bir eğitim sistemi oluşturulması yönünde planlamalar yapılmıştır. Ancak Osmanlı Devleti’nin bu ıslahat programlarını uygulamada gecikmesi, ülkede reform problemlerini gündeme getirmiş ve Avrupalı devletlerin çeşitli öneriler sunmasına zemin hazırlamıştır. Bu süreçte Türk eğitim sisteminin gelişimine yönelik kurumsal yenilikler gerçekleştirilmiş ve bu çerçevede Mekteb-i Sultani’nin açılmasına karar verilmiştir. Cumhuriyet’in ilanından sonra “Galatasaray Lisesi” adını alan Mekteb-i Sultani, kurulduğu dönemdeki kültürel yapısını koruyarak Atatürkçü bir düşünce yapısıyla günümüze kadar varlığını sürdürmüştür. Lise, devletin çeşitli kademelerinde görev almış birçok önemli ismi yetiştirmiştir. Osmanlılık prensibi doğrultusunda farklı milletleri bir araya getirme amacı taşıyan bu kurum, bu yönüyle dünyada da örnek teşkil etmiştir. Bu çalışmada, Mekteb-i Sultani’nin kurulduğu dönemden Cumhuriyet dönemine kadar olan süreçte genel eğitim durumu ile mektebin Türk eğitim tarihindeki yeri ve önemi ele alınmıştır. Araştırma sonuçları, Galatasaray Lisesi’nin hem modern eğitimin ülkede yerleşmesi ve yaygınlaşmasında hem de Türkiye’de yabancı dil eğitimi ve kültürel bütünleşmeye büyük katkılar sağladığını ortaya koymaktadır.

Keywords

• Mekteb-İ Sultani
• Galatasaray Lisesi
• Türk Eğitim Tarihi
• Tarih Eğitimi
• Eğitim

References

1. Ağırakça, G. P. (2012). Tanzimat’tan cumhuriyet’e mekteplerde ahlâk eğitim ve öğretimi (Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
2. Akyüz, Y. (1982). Galatasaray Lisesi’nin ıslahına ilişkin Ali Suavi’nin girişimlerini gösteren bir belge. Belleten, 46(181), 121-132. https://doi.org/10.37879 ttkbelleten.1137207
3. Aray, S. (1959). Bir galatasaraylının hatıraları, İzmir Yayınları.
4. Aydın, N. (1999). İmparatorluğun cumhuriyet kapısı. Eray Basım Hizmetleri.
5. Aydın, A. (2000). Batılılaşma döneminde Şinasi ve Fransız etkisi. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 17(2), 34.
6. Baş, G. (2014). Lise öğrencilerinde yabancı dil öğrenme kaygısı: nitel bir araştırma. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36(36), 101-119.
7. Berkes, N. (2002). Türkiye’de çağdaşlaşma. Yapı Kredi Yayınları.
8. Bilim, C. Y. (1999). Osmanlılarda eğitimin çağdaşlaşması askeri okullar. Ankara Yayınları.

9. Binbaşıoğlu, C. (2005). Türk eğitim düşüncesi tarihi:” araştırmalar”; eğitim kavram ve uygulamalarının tarihsel gelişimi. Anı Yayıncılık.
10. Budak, H. ve Küçükşen, K. (2018). Türkiye’nin sosyal transformasyon sürecinde y kuşağının “toplumsal cinsiyet rolü” tutumları. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 17(66), 561-576. https://doi.org/10.17755/esosder.335865
11. Caner, H. A. ve Bayhan, S. (2020). Yüksek riskli sınav politikaları ve Türk eğitim sisteminin dönüşümü. Uluslararası Eğitim Gelişimi Dergisi, 79(2), 102.
12. Coşkun, Y. ve Altay, C. (2009). Lise öğrencilerinde yabancılaşma ve benlik algısıyla ilişkisi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 29(29), 41-56.
13. Çalışlar, İ. (2005). Ali Sami Yen’in rüyası 100 yaşında. Sultani, 25(1), 32–33.
14. Çelikkol, Ö. ve Avcı, N. (2017). Aile gelir düzeyi bağlamında liselere erişimde eğitimsel eşitsizlik alanlarının araştırılması (Isparta il merkezi örneği). Bilge Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1(2), 165-183.
15. Demirel, D. (2007). Osmanlı devletinde sultaniler ve idadiler (Yüksek Lisans Tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Samsun.
16. Demirkan, C. (2008). Yabancı dil öğreniminin bireylerin sosyal yaşamına etkisi: Ispartada öğretmenler üzerine bir araştırma (Yüksek Lisans Tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta.
17. De Salve (1874). L’Enseignemet En Turquie Le Lycée Impérial de Galata-Sérai, Revue des deux Mondes.
18. Dilaver, H. (2011). Türk eğitim sistemi ve sorunları. K. Keskinkılıç (Ed.), Türk eğitim sistemi ve sorunları (s.2968). Pegem Akademi.
19. Doğan, İ. (1991). Tanzimatın iki ucu Münif Paşa ve Ali Suavi. İz Yayıncılık.
20. Durakbaşa, A. ve Karapehlivan, F. (2018). Progress and pitfalls in women’s education in Turkey. Encounters in Theory and History of Education, 19(1), 70-89.
21. Düzenli, G. (1996). Mekteb-i Sultani’den bugüne Galatasaray Lisesi. Toplumsal Tarih, 26(1), 22.
22. Ebüzziya, Z. ve Kozikoğlu, S. (1921). 1933 Galatasaray’ın tarihçesi-1932/33 mezunları ve 50. yılları.
23. Engelhardt, E. (1999). Tanzimat ve Türkiye (Çev: Ali Reşad). İstanbul Yayınları.
24. Engin, E. (2012). Mekteb-i Sultani’den Galatasaray Lisesi’ne. Giza Yayıncılık.
25. Engin, V. (2016). Mekteb-i Sultani. Yeditepe Yayınları.
26. Ergün, M. (2006). Cumhuriyet döneminde Türkiye’de eğitim tarihi. M. Hesapçıoğlu ve A. Durmuş (Ed.), Türkiye’de eğitim bilimleri: bir bilanço denemesi (s.55-81). Nobel Yayıncılık.
27. Erkuş, A. (2005). Bilimsel araştırma sarmalı. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
28. Fethi, İ. (1954). Galatasaray tarihi. İstanbul Yayınları.Galatasaray Lisesi Yıllığı, (2005).
29. Gedikoğlu, İ. S. (2014). Online shopping: as a coping mechanism with work to life conflict [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Bahçeşehir Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
30. Gök, F. (2007). The history and development of Turkish education. Education in Multicultural Societies—Turkish and Swedish Perspectives, 1(3), 247-255.
31. Gök, R. (2019). Türk eğitim faaliyeti liyakat (liyakat demokrasisi) esaslı eğitim yöneticiliği. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(52), 39-64. https://doi.org/10.21764/maeuefd.543883
32. İsfendiyaroğlu, F. (1954). Galatasaray tarihi. İstanbul Yayınları.
33. İslam Ansiklopedisi (1996). Türkiye Diyanet Vakfı. İstanbul Yayınları.
34. İstanbul Ansiklopedisi (1971). Koçu yayınları. İstanbul Yayınları.
35. İstanbulluoğlu, A. (2003). Türk futbol tarihi. İstanbul Yayınları.
36. Karaboğa, M. T. (2019). Dijital medya okuryazarlığında anne ve baba eğitimi. OPUS International Journal of Society Researches, 14(20), 2040-2073. https://doi.org/10.26466/opus.601942
37. Kara, A. ve Çavdaroğlu, M. (2021). 20. Yüzyılda Osmanlı toprakları üzerinde kurulan Nişantaşı İngiliz Erkek Mektebi üzerine bir değerlendirme. Asia Minor Studies, 9(2), 814-827. https://doi.org/10.17067/asm.952365
38. Karal, E. Z. (1981). Osmanlı tarihi. Ankara Yayınları.
39. Kaştan, Y. (2015). Türkiye’de göç yaşamış çocukların eğitim sürecinde karşılaşılan problemler. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(4), 216-229.
40. Kazancıgil, A. ve Berküren, T. (1997). Galatasaray lisesi mezunları. İstanbul Yayınları.
41. Kenan, S. (2013). Türk eğitim düşüncesi ve deneyiminin dönüm noktaları üzerine bir çözümleme. Osmanlı Araştırmaları, 6(1), 1-31.
42. Kızılçelik, S. (2015). An evaluation of the Turkish education system outside the conflict between old and new. Eurasian Journal of Educational Research, 15(59), 149-164.
43. Kocamanoğlu, E. (2003). Yabancı okullarda din eğitimi, robert kolej-mekteb-i sultani Galatasaray Lisesi örneği (Doktora Tezi). Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
44. Koçer, H. A. (1991). Türkiye’de modern eğitimin doğuşu ve gelişimi (1773–1923), İstanbul Yayınları.
45. Köseoğlu, A. (2007). Medrese eğitiminden modern eğitime geçişte halka yöneliş [Yüksek Lisans Tezi). Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
46. Küken, G. (2006). Türkiye’de Eğitim Felsefesi. Hesapçıoğlu, M. ve A. Durmuş (Ed.), Türkiye’de Eğitim Bilimleri: Bir Bilanço Denemesi (s. 389-404). Ankara: Nobel Yayıncılık. La Turquie, 16 Février 1866 (gazete).
47. Onur, B. (1994). Türk eğitim sisteminin özellikleri. Eğitim ve Bilim, 18(93), 9-17.
48. Öner, G. ve Gedikoğlu, T. (2007). Ortaöğretim öğrencilerinin İngilizce öğrenimlerini etkileyen yabancı dil kaygısı. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 67-78.
49. Özdemir, E. A. (2006). Türkiye›de İngilizce üretmenin yaygınlaşmasının nedenleri. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(1), 24.
50. Özdemir, C. (2016). Türk eğitim sisteminde eşitlik: 15 yaşındaki öğrencilerin matematik performansı üzerinde sosyal geçmişin etkilerinin çok düzeyli analizi. Avrupa Eğitim Araştırmaları Dergisi, 15(2), 193-217.
51. Özodaşık, M. (1999). Cumhuriyet dönemi yeni bir nesil yetiştirme çalışmaları 1923-1950. Çizgi Kitapevi Yayınları.
52. Öztürk, C. (2000). Selim Sabit Efendi’nin yetiştiği yıllarda Osmanlı eğitimi / Türkiye’de modern eğitimin doğuşu. I. Uluslararası Vize Tarih ve Kültürü Sempozyumu: Türkiye’nin İlk Modern Pedagogu Vizeli Selim
53. Sabit Efendi (1829 – 1910), Vize Yayınları.
54. Güngör, N. (2007). Cumhuriyetin İlk Yıllarından Günümüze Dil Kültür Eğitim (s. 245-255). Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesi Basımevi.
55. Sarıahmetoğlu, H. ve Kamer, S. T. (2020). Yabancı uyruklu ortaokul öğrencilerinin eğitim sürecinde karşılaştıkları sorunlara ilişkin görüşleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 19(76), 1611-1630. https://doi.org/10.17755/esosder.709695
56. Semenderoğlu, V. ve Tamburacı, O. (1998). Dünden bugüne Galatasaray, İstanbul Yayınları.
57. Semiz, A. (2008). Türk ortaöğretim sisteminde Galatasaray lisesi, Mekteb-i Sultani, yeri ve tarihsel gelişimi (Yüksek Lisans Tezi). Yeditepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
58. Sinanlar, U. S. (2018). 1916-56 yılları arasında İstanbul’un gözde kültür mekanı: Galatasaray Lisesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7(3), 1759-1778. https://doi.org/10.15869/itobiad.446074
59. Sirmen, A. ve Öktem, E. (1997). Çok konuşulan az bilinen bir kurum: Galatasaray. Milliyet Yayınları.
60. Somel, S. A. (2012). Kırım savaşı, ıslahat fermanı ve Osmanlı eğitim düzeninde dönüşümler. Savaştan Barışa, 15(2), 1853-1856.
61. Soydan, T. (2013). Osmanlı’dan Cumhuriyet dönemine Türkiye’de temel eğitimin gelişmesi ve finansmanı sorunu. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 5(8), 53-71.
62. Summak, A. E. G. (2000). Gençler burada, gelecek nerede? lise gençliğinin 2020 yılına ilişkin gelecek algıları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 22(22), 291-311.
63. Sungu, İ. (1943). Galatasaray lisesinin kuruluşu. Belleten, 7(28), 315 -347.
64. Şişman, A. (1986). Mekteb-i Osmani (1857-1864). Osmanlı Araştırmaları, 5(5), 43.
65. Şişman, A. (1989). Galatasaray Mekteb-i Sultanisi’nin kuruluşu ve ilk eğitim yılları (1868-1871). İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi.
66. Taş, H. İ. (2005). Cumhuriyetin kuruluşundan günümüze ilköğretim II. kademe ve liselerde coğrafya dersi ve müfredatının değişimi. Doğu Coğrafya Dergisi, 10(14), 311-330.
67. Türkoğlu, A. ve Sarı, M. (2006). Cumhuriyetten günümüze Türkiye’de program geliştirme çalışmaları döneminde Türkiye’de eğitim tarihi. M. Hesapçıoğlu ve A. Durmuş (Ed.), Türkiye’de eğitim bilimleri: bir bilanço denemesi(s. 328-366). Ankara: Nobel Yayıncılık.
68. Uyanık, E. (2006). Modernleşme döneminde Türk aydınının eğitime bakışı (Doktora Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
69. Yedekcioğlu, Ö. (1996). Use of computers at high schools in Turkey. T.H.E. Journal, 23(6), 64-69.