Research Article

İSTANBUL'DA KENTSEL ARKA PLANDA ATMOSFERIK SIYAH KARBON KONSANTRASYON DEĞIŞIMININ DEĞERLENDIRILMESI

Volume: 9 Number: 4 December 31, 2024
EN TR

İSTANBUL'DA KENTSEL ARKA PLANDA ATMOSFERIK SIYAH KARBON KONSANTRASYON DEĞIŞIMININ DEĞERLENDIRILMESI

Öz

Siyah karbon (Black Carbon, BC), eksik bir yanma ürünüdür ve ince partikül madde bileşeni olup solunduğunda insan sağlığı için zararlıdır. Ayrıca BC iklim değişikliğinde kısa ömürlü iklim zorlayıcısı (short lived climate force) olarak tanımlanmakta ve CO2’den sonra önemli bir ısı tutma etkisine sahiptir. Dünyanın diğer kentlerinde atmosferik BC konsantrasyon değişimi oldukça yaygın çalışılmışken, Türkiye’de sadece İstanbul’da kısıtlı sayıda trafik alanlarında çalışma bulunmaktadır. Bu çalışmada, İstanbul’da ilk kez kent arkaplanda BC’nin değişimleri ve diğer parametrelerle ilişkisi mevsimsel olarak incelenmiştir. BC ölçümleri tek dalga boyunda (880 nm) tek kanallı AE51 aethalometre ile yapılmıştır. Mevsimsel ortalama BC konsantrasyon değişimleri yaz, sonbahar, kış ve ilkbahar dönemlerinde sırasıyla 1,97 ± 3,10 µg/m3, 1,77 ± 2,36 µg/m3, 3,33 ± 4,29 µg/m3, 3,22 ± 3,25 µg/m3 olarak ölçüldü. En yüksek konsantrasyon kışın gözlendi. BC ile partikül madde ve trafikle ilgili kirleticiler (NOX gibi) arasında pozitif yüksek korelasyonlar olduğu tespit edildi. BC’nin gün içi saatlik değişimleri incelendiğinde trafiğin yoğun olduğu sabah ve akşam saatlerinde İstanbul trafiğinin bölgesel emisyonlara katkısı olduğu görüldü. Rüzgâr hızı, PBLH gibi meteorolojik parametrelerin ve mevsimsel konsantrasyon üzerinde önemli bir etkisi olduğu ve trafik kaynağının kentsel arka plan bölgesinde her mevsim önemli bir BC kaynağı olduğu söylenebilir. Kentsel ortamlarda BC’nin mekânsal dağılımının anlaşılması için uzun süreli mevsimsel farklar ortaya konulmasını ve hem sabit hem mobil ölçümlerle izlenmesini tavsiye ediyoruz.

Anahtar Kelimeler

Siyah karbon , İstanbul , kentsel arka plan

References

  1. Abdillah, S.F.I. & Wang, Y.F. (2023). Ambient ultrafine particle (PM0.1): Sources, characteristics, measurements and exposure implications on human health. Içinde Environmental Research (C. 218). DOI: 10.1016/j.envres.2022.115061
  2. Ahmed, T., Dutkiewicz, V.A., Shareef, A., Tuncel, G., Tuncel, S. & Husain, L. (2009). Measurement of black carbon (BC) by an optical method and a thermal-optical method: intercomparison for four sites. Atmos. Environ., 43, 6305-6311.
  3. Barrett, T.E., Ponette-González, A.G., Rindy, J.E. & Weathers, K.C. (2019). Wet deposition of black carbon: A synthesis. Içinde Atmospheric Environment (C. 213). DOI: 10.1016/j.atmosenv.2019.06.033
  4. Beres, N.D., Lapuerta, M., Cereceda-Balic, F. & Moosmüller, H. (2020). Snow surface albedo sensitivity to black carbon: Radiative transfer modelling. Atmosphere, 11(10). DOI: 10.3390/atmos11101077
  5. Bond, T.C., Doherty, S. J., Fahey, D.W., Forster, P.M., Berntsen, T., Deangelo, B.J., Flanner, M.G., Ghan, S., Kärcher, B., Koch, D., Kinne, S., Kondo, Y., Quinn, P.K., Sarofim, M.C., Schultz, M.G., Schulz, M., Venkataraman, C., Zhang, H., Zhang, S., … & Zender, C.S. (2013). Bounding the role of black carbon in the climate system: A scientific assessment. Journal of Geophysical Research Atmospheres, 118(11). DOI: 10.1002/jgrd.50171
  6. Cape, J.N., Coyle, M. & Dumitrean, P. (2012). The atmospheric lifetime of black carbon. Atmospheric Environment, 59. DOI: 10.1016/j.atmosenv.2012.05.030
  7. Dumka, U. C., Kaskaoutis, D. G., Devara, P. C. S., Kumar, R., Kumar, S., Tiwari, S., Gerasopoulos, E. & Mihalopoulos, N. (2019). Year-long variability of the fossil fuel and wood burning black carbon components at a rural site in southern Delhi outskirts. Atmospheric Research, 216. DOI:10.1016/j.atmosres.2018.09.016
  8. Ezber, Y. & Sen, O. L. (2022). WRF sensitivity simulations of a dense advection fog event in Istanbul. Theoretical and Applied Climatology, 148(1-2). DOI: 10.1007/s00704-022-03966-0
  9. Glojek, K., Močnik, G., Alas, H. D. C., Cuesta- Mosquera, A., Drinovec, L., Gregorič, A., Ogrin, M., Weinhold, K., Ježek, I., Müller, T., Rigler, M., Remškar, M., Van Pinxteren, D., Herrmann, H., Ristorini, M., Merkel, M., Markelj, M. & Wiedensohler, A. (2022). The impact of temperature inversions on black carbon and particle mass concentrations in a mountainous area. Atmospheric Chemistry and Physics, 22(8). DOI: 10.5194/acp-22-5577-2022
  10. Gu, Y., Zhang, W., Yang, Y., Wang, C., Streets, D.G. & Yim, S.H.L. (2020). Assessing outdoor air quality and public health impact attributable to residential black carbon emissions in rural China. Resources, Conservation and Recycling, 159. DOI: 10.1016/j.resconrec.2020.104812
APA
Çolak, Z., Onat, B., Coşgun, M. S., Uzun Ayvaz, B., Ayvaz, C., Kuzu, S. L., Yavuz, E., Çetin, H., Fidan, Z., & Alver Şahin, Ü. (2024). İSTANBUL’DA KENTSEL ARKA PLANDA ATMOSFERIK SIYAH KARBON KONSANTRASYON DEĞIŞIMININ DEĞERLENDIRILMESI. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, 9(4), 648-659. https://doi.org/10.35229/jaes.1561066