Havza ve Arazi Karakteristiklerinin Coğrafi Bilgi Sitemleri (CBS) Yardımıyla Değerlendirilmesi: Pazar Hemşin Deresi Havzası Örneği
Abstract
Doğal kaynaklar sürekli etkileşim halinde olan ekosistemlerdir. Bu ekosistemlerin planlanması bütünleşik havza planlanma ilkelerine göre yapılmalıdır. Ancak Rize il ölçeğindeki doğal kaynak planlama ve altyapı çalışmalarında bu hususun layıkıyla dikkate alındığı pek söylenemez. Bu çalışmanın amacı Pazar Hemşin havzası bazı havza karakteristikleri ile arazilerin yükselti kademeleri, eğim, bakı ve jeolojik yapıya göre dağılımlarının Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) yardımıyla ortaya konulmasıdır. Araştırma sonucuna göre Pazar Hemşin havzasının drenaj alanı 21216 hektar ve ortalama eğimi % 30.97’dir. Yükselti kademelerine göre en geniş arazi varlığı 4153.35 hektar (%19.58) ile 901-1200 m yükseltiler arasında ve en az arazi varlığı 633.26 hektar (%2.98) ile 2100-2400 m yükseltileri arasında olduğu belirlenmiştir. Eğim ve bakı faktörlerine göre arazilerin % 63.14’ü gölgeli bakılar üzerinde ve % 36.86’sı güneşli bakılar üzerindedir. Eğime göre en geniş ziraat alanı % 38.35 ile % 11-20 eğim gurubunda yer almaktadır. Orman arazilerinin % 30.44’ü asidik kayaçlar, % 69.43’ü nötr kayaçlar ve % 0.13 ile alüvyon alanlar üzerindedir. Kayaç türlerine göre en geniş orman varlığı % 30.33 ile granit kayaçlar üzerindedir. Yerleşim yerlerinin % 44.55’i asidik kayaçlar, % 54.37’si nötr kayaçlar ve % 1.08’i ile alüviyon alanlar üzerindedir. Mevcut yerleşim yerlerinin % 63.99’u gölgeli bakılar üzerinde, % 36.01’i güneşli bakılar üzerindedir. Havza genelinde yerleşim yeri kullanımlarında gölgeli bakılar baskın durumdadır. Yerleşim alanları ile eğim gurupları arasında R² = 0,831 ve y = -2,1523x2 + 9,6437x + 15,559 şeklinde polinomvari bir ilişki belirlenmiştir. Yerleşim yerlerinin seçimi, yol ve alt yapı çalışmaları ile tarım arazilerinin kullanılmasında yukarıda ortaya konulan havza özelliklerinin dikkate alınması hem sorunlarınların çözümlenmesi hemde sürdürülebilir havza yönetimi için faydalı olabilir.
Keywords
References
- Anonim, (2017). https://www.munichre.com/en/risks/natural-disasters-losses-are-trending-upwards.html#-1624621007 (21 Aralık 2020).
- Akkaya Aslan, Ş.T., Gündoğdu, K. S. & Demir, A. O. (2004). Sayısal Yükseklik Modelinden Yararlanılarak Bazı Havza Karakteristiklerinin Belirlenmesi: Bursa Karacabey İnkaya Göleti Havzası Örneği. Ulud. Üniv. Zir. Fak. Derg., 18(1), 167-180.
- Atasoy, A. & Özşahin, E. (2013). Yükseltiye Bağlı Olarak Nüfus Değişir mi? Hatay Örneği. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(26), 92-108.
- Bağdatlı, C. & Öztürk, B. (2014). Havza Morfolojik Özelliklerinin Belirlenmesinde Coğrafi Bilgi Sistemlerinin (CBS) Etkin Rolü. SAÜ Fen Bil. Der., 18(1), 11-19.
- Boyraz, Z. & Budak, E. (2017). Doğal Afetlerin Ayvalı (Darende / Malatya) Yerleşmesi Üzerindeki Etkileri. ZfWT, 9(3), 7-23.
- Çepel, N. (1978). Orman Ekolojisi. İ.Ü. Orman Fakültesi Yayın No: 257, İstanbul, 534s.
- Dengiz, O. & Göl, C. (2008). Effects of Physiographic Factors and Some Soil Hydro-Physical Soil Properties On River Follow in Uludere Catchment. Water Observation and Information System For Decision Support, (BALWOIS), Ohrid. Republic of Macedonia, 47-48.
- Dindaroğlu, T., Özgül, M. & Canpolat, M. Y. (2012). Sayısal Yükseklik Modeli Kullanılarak Bazı Havza Karakteristiklerinin Saptanması ve Arazi Kullanımı. KSÜ Mühendislik Bilimleri Dergisi Özel Sayı, 197-205.
- Dutal, H. & Reis, M., (2020). Determining The Effects of Land Use on Soil Erodibility in The Mediterranean Highland Regions of Turkey: A Case Study of The Korsulu Stream Watershed. Environ Monit Assess,192, 1-15. Doi: 10.1007/s10661-020-8155-z
- Elibüyük, M. & Yılmaz, E. (2010). Türkiye’nin Coğrafi Bölge ve Bölümlerine Göre Yükselti Basamakları ve Eğim Grupları. Coğrafi Bilimler Dergisi, 8(1), 27-55.
