AR-GE YATIRIMLARI VE ENTELEKTÜEL SERMAYE: BİST’TE BİR UYGULAMA

Abstract

Amaç - Bu çalışmanın amacı Ar-Ge yatırımları ile entelektüel sermaye (Entelektüel Sermaye Katma Değer Katsayısı (VAIC ) yöntemi ile hesaplanan) arasındaki ilişkiyi panel veri analizi metodu ile araştırmaktır.
Metot – Borsa İstanbul’da işlem gören ve 4 farklı sektörlerde faaliyet gösteren 20 firma için 2010-2018 dönemine ilişkin VAIC katsayısı ve bileşenleri hesaplanmıştır. Ar-Ge ve VAIC arasındaki ilişki panel veri analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Analizler tüm veri ve sektör bazında yapılmıştır.
Bulgular- Ar-Ge yatırımları ile VAIC ve bileşenleri arasında genel olarak pozitif yönlü ve istatistiksel anlamlı ilişki tespit edilmiştir. Söz konusu ilişkinin sektörler bazında değiştiği görülmüştür.
Sonuç- Ar-Ge yatırımlarının yüksek olduğu sektörlerde entelektüel sermaye birikimi olduğu ve Ar-Ge yatırımlarına ayrılan kaynakların işlemelere pozitif değer yaratacağı sonucuna ulaşılmıştır.

Keywords

• Ar-Ge yatırımları
• entelektüel sermaye
• entelektüel sermaye katma değer katsayısı
• panel veri

R&D INVESTMENST AND INTELLECTUAL CAPITAL: AN APPLICATION IN BIST

Abstract

Purpose - The purpose of this study is to analyze the relationship between R&D investments and the intellectual capital, which is measured by Intellectual Value Added Coefficient (VAIC) method, by panel data analysis. Methodology – VAIC coefficient and its components calculated for 20 firms, which are traded in Borsa Istanbul, from 4 different sectors for 2010-2018 period. The relationship between R&D and VAIC for those firms analyzed by the use of panel analysis. Analysis has been carried out for each sector and whole sample.. Findings- It is found that the relation between R&D investments and VAIC and its components is positive and statistically significant in most of the cases. However, such relation is subject to change under different sectors. Conclusion- The sectors, which have high levels of R&D investments, have intellectual capital accumulation; and the resources, which are utilized for R&D investments, will eventually create positive value for companies.

Keywords

• R&D investments
• intellectual capital
• value added intellectual coefficient (VAIC)
• panel data

References

1. Adaçay, F. R. (2007). Bilgi ekonomisine ilişkin temel göstergeler açısından avrupa birliği ve Türkiye'nin karşılaştırılması. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19, 185-204.
2. Ağır, H. (2010). Türkiye ile Güney Kore’de bilim ve teknoloji politikalarının karşılaştırması. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, 5(2): 43-55.
3. AHM Ariff, A Islam, T van Zijl (2016) - Intellectual capital and market performance: The case of multinational R&D firms in the U.S. The Journal of Developing Areas, 50(5): 487-495
4. Akdoğan, N., & Tenker, N. (2003). Finansal tablolar ve mali analiz teknikleri. Ankara: Gazi Kitabevi.
5. Akıncı, M., Yüce, G., & Yılmaz , Ö. (2014). Ekonomik özgürlüklerin iktisadi büyüme üzerindeki etkileri: Bir panel veri analizi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 87.
6. Alçın, S., & Güner, B. (2015). Orta gelir tuzaği: Türkiye üzerine bir değerlendirme. Marmara Üniversitesi İ.İ.B. Dergisi, 37(1): 27-45.
7. Amin, S., & Aslam, S. (2017). Intellectual capital, ınnovation and firm performance of pharmaceuticals: a study of the London stock exchange. Journal of Information & Knowledge Managment, 16(2):1-20.
8. Archibugi, D., & Simona Iammarino. ( 2002). The globalization of technological. Review of International Political Economy, 99.

9. Avcı, E., & Nassar, S. (2017). Intellectual Capital and its impact on firm performance of the Turkish financial sector before and after financial crisis. PressAcademia Procedia , 3(1): 916-924.
10. Bae, S. C., & Kim, D. (2003). The effect of R&D investment on market value of firms: evidence from the US, Germany and Japan. The Multinational Business Review, 11(3):51-75.
11. Boyar, S. (2014, Nisan). Proje kavramina genel bakış. Nisan 16, 2020 tarihinde https://docplayer.biz.tr/242027-Proje-kavramina-genel-bakis.html adresinden alındı
12. BTYK. (2006). Ulusal bilim, teknoloji ve yenilik stratejisi. Mayıs 2, 2020 tarihinde www.tubitak.gov.tr:https://tubitak.gov.tr/sites/default/files/ek_9_ubtys_2015_eylem_plani.pdf adresinden alındı
13. Chan, K. H. (2009). Impact of intellectual capital on organisational performance. The Learning Organization, (16-1): 4-21.
14. Çağlıyan, V. (2002). Küresel rekabet ortamında tedarik zinciri. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, S.34. Konya.
15. Çapar, B. (2002). www.bigiyonetim.org. Nisan 16, 2020 tarihinde http://strateji.deu.edu.tr/wp-content/uploads/2014/09/Bilgi-Y%C3%B6netimi_Nas%C4%B1l-Bir %C4%B0nsang%C3%BCc%C3%BC.pdf adresinden alındı
16. Çelebi, K., & Kahriman, H. (2011, Temmuz-Aralık). Avrupa Birliği Ülkeleri ve Türkiye’de Ar-Ge faaliyetlerine yönelik vergi teşvikleri ve bunların karşılaştırmalı analizi. Maliye Dergisi, (161), 33-63.
17. Çelik, A. E., & Perçin, S. (2000, Ekim). Entelektüel sermayenin işletme bazında ölçülmesi ve değerlendirilmesi. Muhasebe ve Denetime Bakış Dergisi, 1(2): 111-118.
18. Çelikkol, H., & Yıldız, F. (2003). Piayasa değerinin oluşumunda entelektüel sermayenin sektörel açıdan karşılaştırılması ve İMKB uygulaması. Kocaeli Üniversitesi 2. Ulusal Bilgi, Ekonomi ve Yönetim Bildirgeleri, (615). Kocaeli.
19. Drucker, P. F. (1995). The information executives truly need. Harward Business Rewiev, 59-60.
20. DTP. (1963). Birinci beş yıllık kalkınma planı. Ankara.
21. Efeoğlu, R., & Topçuoğlu, Ö. (2018). Ar-GE pantent ve ekonomik büyüme ilişkisi, Registericpess. Nisan 17, 2020 tarihinde http://www.registericpess.org/index.php/ICPESS/article/view/2570 adresinden alındı.
22. Ekren N., (2000), “Bilgi ve Ekonomik Etkinlik”, Activeline Bankacılık ve Finans, No: 6, Eylül.
23. Ercan, M. K., Öztürk, M. B. Demirgüneş, K. (2003). Değere dayalı yönetim ve entelektüel sermaye, Gazi Kitabevi, Ankara
24. Erat, V., & Arap, İ. (2016). Bilimin Devlet İçin Önemi: Bilim-Devlet İlişkisi Üzerine Bir Çözümleme. Eğitim Bilim Toplum Dergisi, 14(53):10-45.
25. Ersoy, B. A., & Muter ŞengüL, C. (2008). Yenilikçiliğe Yönelik Devlet Uygulamaları ve AB Karşılaştırması. Yönetim ve Ekonomi, 15(1):59-74.
26. Ghaffar, A., & Khan, W. (2014). Impact of research and development on firm performance. İnternational Journal of Accounting and Financial Reporting, 4, 357-367.
27. Gigante, G. (2013). Intellectual Capital and Bank Performance in Europe. Accounting and Finance Research, 2(4):120-129.
28. Göker, A. (1998). "Küreselleşme” sürecinde niçin bilim ve teknoloji politikası; niçin ulusal? Ağustos 13, 2020 tarihinde www.inovasyon.gen.tr: https://www.inovasyon.gen.tr/images/makaleler/ayk/AYK.M.Ge-lecek98.pdf adresinden alındı
29. Gökovali, U., & Bozkurt, K. (2006). Fikri ve sinaî mülkiyet hakkı olarak patentler. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17, 135-146.
30. Guo, W. C. (2012). A study on ıntellectual capital and firm performance ın biotech companies. Applied Economics Letters, 19(16): 1603–1608.
31. Hand, J., & Lev, B. (2003). Intangible assets, values, measures and risk. New York: Oxford University Press.
32. Jurczak, J. (2008). Intellectual capital measurement methods. Economics and Organization of Enterprise, 1(1): 37-45.
33. Kannan, G., & Aulbur, W. (2004). Intellectual capital: Measurement effectiveness. Journal of Intellectual Capital, 5(3): 389-413.
34. Kayalı, C. A., Yereli, A., & Ada, Ş. (2007). Entelektüel katma değer katsayısı yöntemi kullanılarak entelektüel sermayenin firma değeri üzerindeki etkisinin belirlenmesine yönelik bir araştırma. Yönetim ve Ekonomi, 14(1): 69.
35. Kerimov, R. (2011). Entelektüel sermayenin ölçülmesi raporlanmasi ve işletme performansina etkisi. Yüksek Lisans Tezi, 12. Anakara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dali.
36. Kiper, M. (2004). Teknoloji transfer mekanizmaları ve bu kapsamda üniversite. TMMOB 50.Yıl Yayınları.
37. Kiracı, M., & Arsoy, F. (2014). Arastirma gelistirme giderlerinin isletmelerin karliligi üzerindeki etkisinin incelenmesi. Muhasebe ve Denetime Bakış Dergisi, 33.
38. Küçük, Ş. (2016, Şubat). Türkiye Ar-Ge liginin neresinde? Mayıs 10, 2020 tarihinde www.amfiweb.net: https://www.amfiweb.net/turkiye-ar-ge-liginin-neresinde/ adresinden alındı
39. Liao, T.-S., & Rice, J. (2010). Innovation investments, market engagement and financial performance: a study among Australian manufacturing SME. Research Policy, 39(1): 117-125.
40. Marqués, D. P., José, F., & Simon, G. (2006). The effect of innovation on intellectual capital: an empirical evaluation in the biotechnology and telecommunications ındustries. International Journal of Innovation Managment. 10(1): 89-112.
41. Nassar, S. (2018). Intellectual capital and its impact on financial performance of firms listed ıin Borsa Istanbul. Doktora Tezi, 19. İstanbul: Marmara Ünİversİtesİ Sosyal Bİlİmler Enstİtüsü İşletme (İngİlİzce) Ana Bilim Dali.
42. OECD. (2002). Frascati Kılavuzu. Nisan 14, 2020 tarihinde tubitak.gov.tr: ttps://www.tubitak.gov.tr/tubitak_content_files/BTYPD/kilavuzlar/frascati_tr.pdf adresinden alındı
43. OECD. (2004). Innovation in the knowledge economy. Paris: OECD.
44. Öge, S. (2002), “Entelektüel Sermaye: İşletmeler İçin Yeni Bir Değer”, Atatürk Üniversitesi İİBF Dergisi, Cilt 16, Sayı 5-6, ss.175-200.
45. Özbaşar, Ş. (2006, Nisan). Aile Şirketlerinde entelektüel (finans dışı) sermayenin yönetimi. 2. Aile İşletmeleri Kongresi Kongre Kitabı, İstanbul.
46. Özcan, M., Armağan, E., & Yılmaz, Ö. (2014). Ar-Ge Yatırımlarının hisse senedi getirisi üzerine etkisi: BİST teknoloji ve bilişim firmaları üzerine bir uygulama. Maliye Dergisi, 166, 139-158.
47. Özenç, M. (1998). Türkiye'de Ar-Ge çalışmaları ve ar-ge'nin Türkiye ekonomisine etkisi. Yüksek Lisans Tezi. Ekişehir.
48. Peng, J., & Jing Quan. (2019). R&D, intellectual capital, organizational learning, and firm performance: a study of Chinese software companies. Proceeding Of International Conference On Information Resources Management. https://aisel.aisnet.org/cgi/viewcontent.cgi?article=1006&context=confirm2019
49. Petty, R., & Guthrie, J. (2000). Intellectual capital literature review. Journal of Intellectual Capital, 1(2): 155-176.
50. Pike, S., Roos, G., & Marr, B. (2005). Strategic management of intangible assets and value drivers in R&D organizations. R&D Management, 35(2):111-124.
51. Pirtini, S. (2004). Pazarlama yönetimi açısından entelektüel sermaye. İstanbul: Türkmen Kitabevi.
52. Polat, M. (2016). Ar-Ge yatırımlarının firmalarin finansal performansina etkisi: BİST’te işlem gören imalat şirketleri üzerine bir uygulama. Doktora Tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
53. Pulic, A. (1998). Measuring the performance of ıntellectual potential in knowledge economy. Haziran 8, 2020 tarihinde semanticscholar.org: https://pdfs.semanticscholar.org/708b/ebbe69caebcd281c5e18425cc645cee9816d.pdf adresinden alındı
54. Pulic, A. (2004). Intellectual capital – does it create or destroy value? Measuring Business Exelence, 8(1): 62-68.
55. Rashkin, M. D. (2007 ). Practical guide to research and development tax incentives. Nisan 15, 2020 tarihinde books.google.com.tr: https://books.google.com.tr/books?id=uKLPa7uo3GgC&dq=Michael+D.+Rashkin,+Practical+Guide+to&hl=tr&source=gbs_navlinks_s adresinden alındı
56. Shih, K.-H., Chang, C.-J., & Lin, B. (2010). Assessing knowledge creation and intellectual capital in banking ındustry. Jounal of Intellectual Capital, 11(1):74-89.
57. Stewart, T. A. (1997). Entelektüel sermaye kuruluşların yeni zenginliği. (N. Elhüseynİ, Çev.) İstanbul: MESS Yayın.
58. Subramaniam, M., & Youndt, M. (2005). The influence of intellectual capital on the types of innovative capabilities. Academy of Management Journal, 48 (3):450-463.
59. Şamiloğlu, F. (2002). Entelektüel sermaye. Ankara: Gazi Kitabevi.
60. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanılığı. (2019). 2019 Faaliyet Raporu. Ankara.
61. Tağraf, H. (2002). Küreselleşme süreci ve çokuluslu işletmelerin küreselleşme sürecine etkisi. Ç.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 3(2): 33-47.
62. Taşgit, Y. E., Çömlekçi, İ. ve Öncü, M. A. (2015). Beş yıldızlı otel işletmelerinde entelektüel sermayenin belirleyicileri: yöneticilerin bakış açısına dayanan bir değerlendirme. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 26(2): 238-250.
63. Tiryakioğlu, M. (2006). Araştırma geliştirme-ekonomik büyüme ilişkisi: Seçilmiş OECD ülkeleri üzerine uygulama, Yüksek Lisans Tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyon.
64. Türk Patent Enstitüsü. (2005). Faydalı model klavuzu. Nisan 17, 2020 tarihinde Türk Patent: https://www.turkpatent.gov.tr/TURKPATENT/resources/temp/522B990B-E529-4378-8287-66E77494B4FA.pdf; adresinden alındı
65. Ulf, J. (1997). Mobilising change: charateristics of intangibles proposed by 11 Swedish firms. OECD International Symposium, Measuring and Reporting IC, Amsterdam.
66. Van de Ven, A. (1986). Central problems ın the management of innovation. Management Science, 32(5): 590-607.
67. Williams, S. M. (2004). Downsizing- intellectual capital performance anorexia or enhencement? Learning Organization, 11(4/5): 368-379.
68. Yıldız, S. (2010). Entellektüel sermayenin işletme performansına etkisi: Bankacılık sektöründe bir araştırma. Doktoro Tezi, 85. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
69. Zeghal, D., & Maaloul, A. (2010). Analysing value added as an indicator of intellectual capital and its consequences on company performance. Journal of Intellectual Capital, 11(1), 39–60. https://doi.org/10.1108/14691931011013325
70. Zerenler, M., Türker, N., & Şahin, E. (2007). Küresel teknoloji, araştirma-geliştirme. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(17): 653-667