Dijital Ayak İzi Farkındalığı ve Dijital Ayak İzi Yaşantıları Arasındaki İlişki: Kuşaklar Arası Bir Karşılaştırma

Year 2025, Volume: 5 Issue: 2, 89 - 111, 31.12.2025

Aynur Kavak , Ebru Ertürk

Abstract

Dijital ayak izi dijital yaşamın temel gerçeklerinden biridir. Dijital ayak izleri, bir kişinin çevrimiçi paylaşımı veya çevrimdışı eylemlerinin izlenmesi sonucunda elektronik veri tabanlarında kalan bir varlığı temsil eden veri koleksiyonlarıdır. İlgili literatür incelendiğinde çalışmaların kullanıcılara fayda sağlamaya yönelik olduğu, kullanıcıların veri koruma yasalarından yararlanamadığı, dijital ayak izi farkındalığının ölçüldüğü görülmektedir. Dijital ayak izi farkındalığı, yüksek teknolojiye maruz kalma, siber zorbalık, internet veya oyun bağımlılığı, pornografiye maruz kalma ve çevrimiçi sohbet yoluyla yabancılarla tanışma gibi riskli çevrimiçi etkinliklere karşı korunmak için önemlidir. Dijital ayak izi farkındalığı ve yaşantıları, sanal ortamlarda karşılaşılan risklerin azaltılması, bireylerin kariyer yaşamlarında ve ikili ilişkilerinde bireylerin profilini çizme ve çevrimiçi itibarlarının oluşturulması açısından önemlidir.
Bu çalışma, dijital ayak izi farkındalığı ve dijital ayak izi yaşantılarını dikkate alarak dijital yerlilik, dijital melezlik ve dijital göçmenlik üzerinden analiz ederek literatüre katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda çalışmanın amacı, dijital ayak izi farkındalığı ile dijital ayak izi deneyimleri arasındaki ilişkiyi incelemek ve dijital ayak izi farkındalığı ile dijital ayak izi deneyimlerinin kuşaklar arasında farklılık gösterip göstermediğini tespit etmektir. Araştırmada veri toplamak amacıyla nicel araştırma yöntemlerinden biri olan anket yöntemi kullanılmıştır. Veriler kolayda örnekleme, çevrimiçi anket ve Konya'nın merkez ilçelerinde yaşayan bireylerle yüz yüze anket dağıtımı yoluyla 420 kişiden toplanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 22 ve AMOS 24 programları kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; dijital ayak izi farkındalığı ile dijital ayak izi yaşantısı arasında düşük düzeyde, negatif ve istatistiksel bakımdan anlamlı ilişki tespit edilmiştir. Ayrıca dijital melezlerin dijital ayak izi farkındalıklarının, dijital yerlilere göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir.

Keywords

Dijital Ayak İzi , Dijital Ayak İzi Farkındalığı , Dijital Ayak İzi Yaşantıları , Dijital Göçmenler , Dijital Yerliler , Dijital Melezler

Ethical Statement

“Dijital Ayak İzi Farkındalığı ve Dijital Ayak İzi Yaşantıları Arasındaki İlişki: Kuşaklararası Bir Karşılaştırma” başlıklı yüksek lisans tez çalışmasında bilimsel araştırma ve yayın etiğine uyulmuştur. Çalışma için Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırma Etik Kurulu Başkanlığı’ndan 09/06/2023 tarih ve 2023/259 sayı ile etik kurul izni alınmıştır.

The Relationship Between Digital Footprint Awareness and Digital Footprint Experiences: An Intergenerational Comparison

Abstract

Digital footprint is one of the basic facts of digital life. Digital footprints are collections of data representing an entity that remains in electronic databases as a result of a person's online sharing or offline actions being monitored. When the relevant literature is examined, it is seen that the studies are aimed at providing benefits to users, users cannot benefit from data protection laws, and digital footprint awareness is measured. Digital footprint awareness is important for protection against risky online activities such as exposure to high technology, cyberbullying, internet or gaming addiction, exposure to pornography, and meeting strangers through online chat. Digital footprint awareness and experiences are important in terms of reducing the risks encountered in virtual environments, profiling individuals in their career lives and bilateral relations, and establishing their online reputations.
This study aims to contribute to the literature by analyzing digital footprint awareness and digital footprint experiences through digital nativeness, digital hybridity and digital immigration. In this context, the aim of the study is to examine the relationship between digital footprint awareness and digital footprint experiences and to determine whether digital footprint awareness and digital footprint experiences differ between generations. In the study, the survey method, which is one of the quantitative research methods, was used to collect data. Data were collected from 420 people through convenience sampling, online survey and face-to-face survey distribution to individuals living in the central districts of Konya. SPSS 22 and AMOS 24 programs were used in the analysis of the data. According to the research results; a low-level, negative and statistically significant relationship was found between digital footprint awareness and digital footprint experiences. In addition, it was determined that digital hybrids had higher digital footprint awareness than digital natives.

Keywords

Digital Footprint , Digital Footprint Awareness , Digital Footprint Experiences , Digital Natives , Digital Hybrids , Digital Immigrants

Ethical Statement

The study titled "The Relationship Between Digital Footprint Awareness and Digital Footprint Experiences: An Intergenerational Comparison" adhered to scientific research and publication ethics. Ethics committee approval for the study was obtained from the Necmettin Erbakan University Social and Human Sciences Scientific Research Ethics Committee Presidency with the date 09/06/2023 and number 2023/259.

Supporting Institution

This research received no external funding.

Thanks

The author/authors do not wish to acknowledge any individual or institution.

References

• Afyon, N. (2022). Yükseköğretim öğrencilerinin dijital ayak izi farkındalıkları ve yaşantıları üzerine bir araştırma (Sakarya Üniversitesi İletişim Fakültesi örneği) [Unpublished Master's Thesis]. Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Akkoyunlu, B. (2016). Sayısal ayak izim. http://www.bilimiletisimi.com/show.
• Akyıl, L. (2021). Avrupa Birliği’nin dijital toplum oluşturma sürecindeki strateji belgeleri ve bölgesel politikaları [Unpublished Doctoral Thesis]. İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Alay, H. K., & Taksi Deveciyan, M. (2023). Dijital ayak izi yönetimi: Dijital defin. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 13(3), 1446–1456.
• Almeida, F., Duarte Santos, J., & Augusto Monteiro, J. (2020). The challenges and opportunities in the digitalization of companies in a post-COVID-19 world. IEEE Engineering Management Review, 48(3), 97–103. ttps://doi.org/10.1109/EMR.2020.3013206
• Arya, V., Sethi, D., & Paul, J. (2019). Does digital footprint act as a digital asset? – Enhancing brand experience through remarketing. International Journal of Information Management, 49, 142–156. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2019.03.013
• Autry, A. J., & Berge, Z. (2011). Digital natives and digital immigrants: Getting to know each other. Industrial and Commercial Training, 43(7), 460–466. https://doi.org/10.1108/00197851111171890
• Avansas. (2021). Dijital Ayak İzi Nedir? https://www.avansas.com/blog/dijital-ayak-izi-nedir
• Azucar, D., Marengo, D., & Settanni, M. (2018). Predicting the Big 5 personality traits from digital footprints on social media: A meta-analysis. Personality and Individual Differences, 124, 150–159. https://doi.org/10.1016/j.paid.2017.12.018
• Başarmak, U. (2021). Dijital çağda öğretme ve öğrenme. In S. Yılmaz Özelçi ve Y. Yılmaz (Eds.), Dijital çağda öğretme ve öğrenme, Pegem Akademi. https://doi.org/10.14527/9786257582247
• Bennett, S., Maton, K., & Kervin, L. (2008). The “digital natives” debate: A critical review of the evidence. British Journal Of Educational Technology, 39(5), 775–786. https://doi.org/10.1111/j.1467-8535.2007.00793.x
• Bozkurt, A. (2017). Açık ve uzaktan öğrenme kapsamında dijital bölünme. In T. V. Yüzer (Ed.), Açık ve uzaktan öğrenmede bireysel farklılıklar (pp. 23–46). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
• Brennen, J. S., & Kreiss, D. (2016). Digitalization. In K. B. Jensen, E. W. Rothenbuhler, J. D. Pooley, & R. T. Craig (Eds.), The International Encyclopedia of Communication Theory and Philosophy (pp. 556–566). Wiley-Blackwell. https://doi.org/10.1002/9781118766804.wbiect111
• Buchanan, R., Southgate, E., Scevak, J., & Smith, S. P. (2019). Expert insights into education for positive digital footprint development. The Journal For Education, 37(2), 1-13.
• Büdün Aydın, E. (2023). Kuşakların teknoloji kullanımının mahremiyet kapsamında karşılaştırılması: Dijital melezler ve dijital yerliler. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 11(2), 1679–1702.
• Büyüköztürk, Ş. (2002). Sosyal bilimler için veri analiz el kitabı. Pegem Yayıncılık.
• Camacho, M., Minelli, J., & Grosseck, G. (2012). Self and Identity: Raising undergraduate students’ awareness on their digital footprints. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 46, 3176–3181. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.06.032
• Cornu, B. (2011). Digital natives: how do they learn? how to teach them? In Pancanaka, 1(1).
• Çalışkan, N., & Aktın, K. (2022). Ortaokul öğrencilerinin dijital ayak izi kavramına yönelik metaforları. Eğitim & Bilim 2022-II, 167-184.
• David, H. (2022). Digital immigrants, digital natives and digital learners: Where are we now? Journal for the Education of Gifted Young Scientists, 10(2), 159–172.
• De Carlo, L. T. (1997). On the meaning and use of kurtosis, Psychological Methods, 2, 292-307.
• DeVaney, S. A. (2015). Understanding the millennial generation. Journal of Financial Service Professionals, 69(6), 11–14.
• Feher, K. (2021). Digital identity and the online self: Footprint strategies – An exploratory and comparative research study. Journal of Information Science, 47(2), 192–205. https://doi.org/10.1177/0165551519879702
• Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39-50.
• Furini, M. (2014). Users behavior in location-aware services: Digital natives versus digital immigrants. Advances in Human-Computer Interaction, 2014, Article 678165. https://doi.org/10.1155/2014/678165
• Giddens, A. (2012). Sosyoloji (Trans. H. Özel). Kırmızı Yayınevi.
• Girardin, F., Calabrese, F., Fiore, D. F., Ratti, C., & Blat, J. (2008). Digital footprints. ProInflow, 5(1), 36–43. https://doi.org/10.5817/proin2013-1-9
• Gökdemir, A. (2022). Dijital ayak izine teknolojik determinist yaklaşım: Veri madenciliği yönetimiyle dijital verilerin kullanımı ve gözetim olgusu üzerine bir araştırma [Unpublished Master's Thesis]. İstanbul Aydın Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Groeneveld, R. A. & Meeden, G. (1984). Measuring skewness and kurtosis. The Statistician, 33(4), 391-399.
• Guinchard, A. (2020). Our digital footprint under Covid-19: Should we fear the UK digital contact tracing app? International Review of Law, Computers and Technology, 35(1), 84-97. https://doi.org/10.1080/13600869.2020.1794569
• Hoffmann, C. P., Lutz, C., & Meckel, M. (2014). Digital natives or digital immigrants? The impact of user characteristics on online trust. Journal of Management Information Systems, 31(3), 138–171. https://doi.org/10.1080/07421222.2014.995538
• Hopkins, K. D. & Weeks, D. L. (1990). Tests for normality and measures of skewness and kurtosis: their place in research reporting. Educational and Psychological Measurement, 50, 717-729.
• Howe, N., & Strauss, W. (2000). Millennials rising: The next great generation. Vintage.
• Kakırman Yıldız, A. (2012). Dijital yerliler gerçekten yerli mi yoksa dijital melez mi? The Journal of Academic Social Science Studies, 5(7), 819–833.
• Kakırman Yıldız, A. (2016). Evidence based service policy in libraries: the reality of digital hybrids. Sociology and Anthropology, 4(11), 947-952. https://doi.org/10.13189/sa.2016.041101
• Kalbande, D. T. (2019). Digital footprint for the personal branding of librarians in the digital society. Library Philosophy and Practice, Article 2437.
• Kaplan, D. (2000). Evaluating and modifying structural equation models. In Structural equation modeling: Foundations and extensions (1st ed.). Sage Publications.
• Karabatak, S., & Alanoğlu, M. (2022). Faculty members’ digital footprint experiences and digital footprint awareness. Educational Academic Research, 44(1), 31–41.https://doi.org/10.33418/ataunikkefd.891924
• Karabulut, B. (2015). Bilgi toplumu çağında dijital yerliler, göçmenler ve melezler. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21, 11–23.
• Karagöz, Y. (2017). SPSS ve AMOS uygulamalı nitel-nicel-karma bilimsel araştırma yöntemleri ve yayın etiği. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Karakuş, İ. (2022). Öğretmen adaylarının profillerine “dijital” bir bakış: Dijital farkındalık, yeterlik ve akıcılık [Doctoral Thesis, Mersin Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
• Karal, E., & Kaçmaz, Ş. (2023). Lise öğrencilerinin dijital ayak izi farkındalık düzeylerinin ve dijital ayak izi yaşantı durumlarının incelenmesi. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(7), 831–848. https://doi.org/10.26677/tr1010.2023.1252
• Koçyiğit, İ. (2022). Bireylerin dijital ayak izi farkındalık ve yönetim düzeylerine yönelik bir araştırma, [Master's Thesis, Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
• Koçyiğit, İ., & Özkul, A. S. (2023). Bireylerin dijital ayak izi farkındalık ve yönetim düzeylerine yönelik bir araştırma. Vizyoner Dergisi, 14(40), 1290-1310. https://doi.org/10.21076/vizyoner.1219704
• Koidl, K., Conlan, O., Reijers, W., Farrell, M., & Hoover, M. (2018). The bigfoot initiative: An investigation of digital footprint awareness in social media. ACM International Conference Proceeding Series, 120–127. https://doi.org/10.1145/3217804.3217904
• Kuehn, L. (2012). No more “digital natives” and “digital immigrants”. Our Schools/Our Selves, 21, 129-132.
• Kumar, H., & Raj, P. (2020). An indagation on experiences and awareness of digital footprint among pupils of higher education. Academic Research International, 11(3), 16-31.
• Loos, E. (2012). Senior citizens: digital immigrants in their own country? Observatorio, 6(1), 1–23. http://obs.obercom.pt/index.php/obs/article/view/513/477
• Madden, M., Fox, S., Smith, A., & Vitak, J. (2007). Online identity management and search in the age of transparency. Pew Internet & American Life Project.
• Mayda, M. (2022). Digital footprint management in digital visual culture. Erciyes İletişim Dergisi, 9(2), 1031–1044. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.1116477
• Molnár, G., Szűts, Z., & Nagy, K. (2017). Digital Immigrants: Strangers. Acta Universitatis Sapientiae Communicatio, 4(1), 79–91. https://doi.org/10.1515/auscom-2017-0004
• Moors, J. J. A. (1986). The meaning of kurtosis: Darlington reexamined, The American Statistician, 40(4), 283-284.
• Oblinger, D. G., & Oblinger, J. L. (2005). Educating the next generation. EDUCAUSE.
• Pirie, M., & Worcester, R. M. (1998). The millenial generation. https://pdfs.semanticscholar.org/fdc0/e7db42f596cf2c7b587c68af24c2613154db.pdf
• Prensky, B. M. (2001). Digital natives, digital immigrants. On the Horizon, 9(5), 1-6. https://doi.org/10.1108/10748120110424816
• Ransdell, S., Kent, B., Gaillard-Kenney, S., & Long, J. (2011). Digital immigrants fare better than digital natives due to social reliance. British Journal of Educational Technology, 42(6), 931-938. https://doi.org/10.1111/j.1467-8535.2010.01137.x
• Riegel, C., & Mete, R. (2018). A closer look at educational technologies for K-12 learners: What digital natives can teach digital immigrants and what digital immigrants can teach digital natives. Educational Planning, 24(4), 49–58. http://isep.info/wp-content/uploads/2018/01/24_4_3_EducationalTechnologiesforK12.pdf
• Sanin, E. (2022). Ortaöğretim öğrencilerinin dijital ayak izi farkındalıkları ve bilgi güvenliği farkındalıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Unpublished Master's Thesis]. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Saykili, A. (2019). Higher education in the digital age: The impact of digital connective technologies. Journal of Educational Technology and Online Learning, 2(1), 1-15. https://doi.org/10.31681/jetol.516971
• Sevilen, B. (2023). Dijital itibar inşasında, dijital ayak izi ve netiket: Y ve Z kuşak karşılaştırmalı analizi [Master's Thesis, Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
• Shahrokh, N., Malin, B., & Gunilla, W. (2019). The impact of digitalization on literacy: Digital immigrants vs. digital natives. Association for Information Systems Electronic Library (AISeL).
• Shamsutdinova, T. M. (2020). Cognitive model of electronic learning trajectories based on digital footprint. Open Education, 24(2), 47–54. https://doi.org/10.21686/1818-4243-2020-2-47-54
• Sipahi, B., Yurtkoru, E. S. & Çinko, M. (2008). Sosyal bilimlerde SPSS’le veri analizi. Beta Basım Yayım Dağıtım.
• Sürmelioğlu, Y., & Seferoğlu, S. S. (2019). An examination of digital footprint awareness and digital experiences of higher education students. World Journal on Educational Technology: Current Issues, 11(1), 48–64. https://doi.org/10.18844/wjet.v11i1.4009
• Tabachnick, B.G. & Fidell, L.S. (2018). Using multivariate statistics (7th Ed.). Pearson.
• Taş, A. & Bülbül, H. İ. (2021). Sosyal medya kullanıcılarının dijital ayak izi farkındalığı. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(3), 205–216. https://doi.org/10.26677/tr1010.2021.694
• Tengku Wook, T. S. M., Mohamed, H., Sahari@Ashaari, N., Mat Noor, S. F., Muda, Z., Zairon, I. Y., & Khaleel, F. L. (2020). User experience evaluation towards interface design of digital footprint awareness application. Asia-Pacific Journal of Information Technology and Multimedia, 9(1), 17–27.
• Thatcher, J. (2014). Living on fumes: Digital footprints, data fumes, and the limitations of spatial big data. International Journal of Communication, 8(1), 1765-1783.
• Tofan, S. (2022). Dijital toplumda ebeveynlik (Publication information not specified).
• Toledo, C. A. (2007). Digital Culture: Immigrants and tourists responding to the natives’ drumbeat. International Journal of Teaching and Learning in Higher Education, 19(1), 84-92
• Uyanık Erkılıç, G. (2024). Ziyaretçi dağılımlarının sosyal medya verileri kullanılarak dijital ayak izi ile haritalandırılması: Kapadokya bölgesi üzerine bir araştırma [Unpublished Master's Thesis]. Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Wook, T. S. M. T., Mohamed, H., Noor, S. F. M., Muda, Z., & Zairon, I. Y. (2019). Awareness of digital footprint management in the new media amongst youth. Jurnal Komunikasi: Malaysian Journal of Communication, 35(3), 407–421. https://doi.org/10.17576/JKMJC-2019-3503-24
• Yazıcıoğlu, Y. & Erdoğan, S. (2004). SPSS uygulamalı bilimsel araştırma yöntemleri. Detay Yayıncılık.
• Yılmaz Soylu, M., Demiröz, S., & Akkoyunlu, B. (2021). Ortaokul öğrencilerinin dijital ayak izi farkındalıkları ve yaşantılarının incelenmesi. Journal of Computer and Education Research, 9(17), 177-198. https://doi.org/10.18009/jcer.838856
• Zimerman, M. (2012). Digital natives, searching behavior and the library. New Library World, 113(3–4), 174–201. https://doi.org/10.1108/03074801211218552.