Research Article

Kırılgan-Başarısız Devlet Bağlamında Afganistan’da Siyasal Sistemin Çöküşü ve Nedenleri (2001-2021)

Volume: 6 Number: 1 June 30, 2026
TR EN

Kırılgan-Başarısız Devlet Bağlamında Afganistan’da Siyasal Sistemin Çöküşü ve Nedenleri (2001-2021)

Abstract

Afganistan siyasi sisteminin 2021 yılındaki çöküşü, devlet kurma başarısızlığının en belirgin örneklerinden biridir. Bu makale, 2001-2021 yılları arasında Afganistan siyasi sisteminin kırılganlığı, başarısızlığı ve çöküşünün temel nedenlerini incelemektedir. Belgesel kaynaklara ve uluslararası raporlara dayanan betimleyici-analitik bir yöntem kullanan bu çalışma, kapsamlı uluslararası desteğe rağmen bu hızlı çöküşe yol açan iç ve dış faktörleri araştırmaktadır. Bulgular, çöküşün ani bir olaydan ziyade yirmi yıllık yapısal bir başarısızlığın sonucu olduğunu göstermektedir. Eş zamanlı ve karşılıklı olarak birbirini güçlendiren çok sayıda faktör belirleyici bir rol oynamıştır. Bunlar arasında zayıf siyasi meşruiyet, aşırı merkezileştirilmiş yapı, yapısal yolsuzluk, kurumsal verimsizlik, dış yardıma aşırı bağımlılık, etnik çatışmalar, kimlik krizleri ve gelenek ile modernite arasındaki zıtlık yer almaktadır. Çalışma, kapsamlı uluslararası destek sağlansa bile, meşruiyetin kurumsallaştırılması ve iç dinamiklerin güçlendirilmesi olmadan devlet inşasının uzun vadeli sürdürülebilirliğe sahip olamayacağı sonucuna varmaktadır.

Keywords

Kırılgan Devlet, Başarısız Devlet, Devlet İnşası, Siyasal Sistem, Afganistan

Supporting Institution

Destekleyen kurum bulunmamaktadır.

Ethical Statement

Bu çalışma, 2025 yılında Prof. Dr. Erhan Örselli danışmanlığında hazırlanan “Afganistan’da Devlet İnşası Süreci ve Kırılgan Devlet Bağlamında Bir Değerlendirme” başlıklı doktora tezinden üretilmiştir.

References

  1. ADB. (2024). Poverty data: Afghanistan. https://www.adb.org/where-we-work/afghanistan/poverty
  2. Afganistan Devleti. (2004). Afganistan Anayasası. Afganistan Resmî Gazetesi, 818.
  3. Afghan Voice Agency-AVA. (2018). Qalamro-e Daesh dar Afghanistan ta kojast? [DEAŞ’ın Afganistan’daki nüfuz alanı nereye kadar?]. Afghan Voice Agency. https://www.avapress.com/fa/report/162152/
  4. Afridi, A. A. (2023). The great game of 19th century: The significance of tribal belt as buffer to the buffer state of Afghanistan. Global Social Sciences Review, VIII(I), 99-106. https://doi.org/10.31703/gssr.2023(VIII-I).09
  5. Al Jazeera. (2020). Afghanistan’s presidential election: Ashraf Ghani declared winner. https://www.aljazeera.com/news/2020/2/18/afghanistans-presidential-election-ashraf-ghani-declared-winner
  6. Altınsoy, Z. D. (2024). Afganistan ve çatışma sorunları. Z. Akbaş, V. Babahanoğlu & M. F. Argın (Ed.), Uluslararası çatışma bölgeleri: Aktörler, eylemler ve dönüşümler içinde (ss. 209-228). Dora Yayınları.
  7. Andişmend, M. İ. (2021). Chera artesh-e Afghanistan dar jang ba Taliban dochar-e za’f va shekast shod? [Afganistan ordusu Taliban’la savaşta neden zayıfladı ve yenildi?]. Khorasan Zameen. http://www.khorasanzameen.net/php/read.php?&id=4979
  8. Ariana News. (2017). John Kerry: Ba tashkil-e hokumat-e vahdat-e melli az jang-e dakheli jelogiri kardim [John Kerry: Ulusal birlik hükümeti kurarak iç savaşı önledik]. https://www.ariananews.af/fa/
  9. Arvin, E. (2016). Efratgarayi va bazi-e qodrat dar Afghanistan [Afganistan’da aşırılık ve güç oyunu]. BBC Persian. https://www.bbc.com/persian/afghanistan-38142355
  10. Asey, T. (2019). The price of inequality: The dangerous rural-urban divide in Afghanistan. Global Security Review. https://globalsecurityreview.com/inequality-dangerous-rural-urban-divide-afghanistan/
APA
Saayi, Z., & Örselli, E. (2026). Kırılgan-Başarısız Devlet Bağlamında Afganistan’da Siyasal Sistemin Çöküşü ve Nedenleri (2001-2021). Uluslararası İlişkiler Çalışmaları Dergisi, 6(1), 11-28. https://doi.org/10.62425/jirs.1950146
AMA
1.Saayi Z, Örselli E. Kırılgan-Başarısız Devlet Bağlamında Afganistan’da Siyasal Sistemin Çöküşü ve Nedenleri (2001-2021). Journal of International Relations Studies. 2026;6(1):11-28. doi:10.62425/jirs.1950146
Chicago
Saayi, Zabihullah, and Erhan Örselli. 2026. “Kırılgan-Başarısız Devlet Bağlamında Afganistan’da Siyasal Sistemin Çöküşü Ve Nedenleri (2001-2021)”. Uluslararası İlişkiler Çalışmaları Dergisi 6 (1): 11-28. https://doi.org/10.62425/jirs.1950146.
EndNote
Saayi Z, Örselli E (June 1, 2026) Kırılgan-Başarısız Devlet Bağlamında Afganistan’da Siyasal Sistemin Çöküşü ve Nedenleri (2001-2021). Uluslararası İlişkiler Çalışmaları Dergisi 6 1 11–28.
IEEE
[1]Z. Saayi and E. Örselli, “Kırılgan-Başarısız Devlet Bağlamında Afganistan’da Siyasal Sistemin Çöküşü ve Nedenleri (2001-2021)”, Journal of International Relations Studies, vol. 6, no. 1, pp. 11–28, June 2026, doi: 10.62425/jirs.1950146.
ISNAD
Saayi, Zabihullah - Örselli, Erhan. “Kırılgan-Başarısız Devlet Bağlamında Afganistan’da Siyasal Sistemin Çöküşü Ve Nedenleri (2001-2021)”. Uluslararası İlişkiler Çalışmaları Dergisi 6/1 (June 1, 2026): 11-28. https://doi.org/10.62425/jirs.1950146.
JAMA
1.Saayi Z, Örselli E. Kırılgan-Başarısız Devlet Bağlamında Afganistan’da Siyasal Sistemin Çöküşü ve Nedenleri (2001-2021). Journal of International Relations Studies. 2026;6:11–28.
MLA
Saayi, Zabihullah, and Erhan Örselli. “Kırılgan-Başarısız Devlet Bağlamında Afganistan’da Siyasal Sistemin Çöküşü Ve Nedenleri (2001-2021)”. Uluslararası İlişkiler Çalışmaları Dergisi, vol. 6, no. 1, June 2026, pp. 11-28, doi:10.62425/jirs.1950146.
Vancouver
1.Zabihullah Saayi, Erhan Örselli. Kırılgan-Başarısız Devlet Bağlamında Afganistan’da Siyasal Sistemin Çöküşü ve Nedenleri (2001-2021). Journal of International Relations Studies. 2026 Jun. 1;6(1):11-28. doi:10.62425/jirs.1950146