TR
EN
Akyayla Dağı’nın Heyelan Morfolojisi ve Heyelan Duyarlılığının CBS Tabanlı Frekans Oranı (FO) Yöntemi ile Analizi (Doğubayazıt / Ağrı)
Abstract
Akyayla Dağı, Ağrı Dağı’nın güneyinde Ağrı ilinin Doğubayazıt ilçesinin sınırlarında kalan sedimanter kökenli dağlık bir ünitedir. Türkiye-İran sınırını oluşturan dağlık kütlede litolojik, topoğrafik, tektonik ve antropojenik süreçlerden dolayı heyelan gelişimleri oldukça yaygın şekilde görülmektedir. Kütlede 141 heyelan belirlenirken bunların 121’i aktif heyelan, 20’si ise paleoheyelan karakterindedir. Aktif heyelanların 40’ı akma karakterinde heyelan oluşumlarıdır. Dağlık kuşağın yakın çevresinin sismik anlamda oldukça aktif olması, fliş ve karasal kırıntılar gibi heyelana oldukça duyarlı litolojilerin varlığı, topoğrafik eğimin kuzeye doğru yüksek değerler sunması, gelişkin flüvyal drenaj ve antropojenik müdahaleler gibi parametreler heyelan morfolojisinden sorumlu temel etmenlerdir. Yaklaşık 325 km2 alana sahip dağlık alanın topoğrafik peyzajının yaklaşık 44,15 km2’sinin heyelanlar tarafından şekillendirildiği hesaplanmıştır. Çalışmada, heyelana etki eden parametreler modelleme sürecine girdi değişkenleri olarak dâhil edilerek, Frekans Oranı (FO) yöntemi kullanılmış ve CBS tabanlı heyelan duyarlılık analizi ile sınıflandırması gerçekleştirilmiştir. Sınıflandırma sonuçlarına göre çalışma alanının %9,5’i çok düşük, %22,8’i düşük, %35,7’si orta, %23,5’i yüksek ve %8,5’i çok yüksek heyelan duyarlılığı sınıfında yer almaktadır. Bölgedeki kültürel-doğal jeositlerin heyelan duyarlılığının yüksek-çok yüksek olduğu bölgelerde konumlandığı görülmektedir. Örneğin Nuh’un Gemisi, İshakpaşa Sarayı, Urartu Kalesi, Selçuklu Camii gibi turistik kaynak değerleri heyelan duyarlılığı yüksek bölgelerde bulunmaktadır. Bu ilişki, mekânsal planlama ve korumada heyelan duyarlılığının dikkate alınmasının gerekliliğini göstermektedir.
Keywords
Thanks
Bu çalışmanın ilk bulguları, 7. Uluslararası Ağrı Dağı ve Nuh’un Gemisi Sempozyumu’nda sözlü bildiri olarak sunulmuştur. Yazarlar, makalenin akademik gelişimine katkıda bulunan editör kuruluna ve hakemlere teşekkür ederler.
References
- Abay, A., Mulugeta, A., & Mebrahtu, G. (2025). GIS-based Landslide Susceptibility Mapping Using Frequency Ratio Method: A Case Study From Adigrat-Mugulat Mountain Chains, Northern Ethiopia. Scientific African, 28. https://doi.org/10.1016/j.sciaf.2025.e02661.
- Aleotti, P. & Chowdhury, R. N. (1999). Landslide hazard assessments: summary review and new perspectives. Bulletin of Engineering Geology and the Environment, 58, 21-44.
- Ambraseys, N. N. & Melville, C. P. (1982). A history of Persian earthquakes. Cambridge University Press.
- Arca, D., & Kutoğlu, Ş. H., (2017). Frekans oranı metodu ile heyelan duyarlılık haritasının üretilmesi. 16. Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı, Türkiye.
- Atalay, İ. (1974-1977). Muş-Palu arasındaki murat vadisi boyunca oluşan kütle hareketleri. İstanbul Üniversitesi Coğrafya Enstitüsü Dergisi, 20-21, 263-279.
- Avcı, M. (2001). Ağrı Dağı’nda karmaşık bir yer akması Nuh’un Gemisi. Mavi Gezegen, 4, 32-36.
- Avcı, V., & Sunkar, M. (2018). The relationship of landslides with lithological units and fault lines occurring on the East Anatolian Fault Zone, between Palu (Elâzığ) and Bingöl, Turkey. Bulletin of the Mineral Research and Exploration, 157 (157), 23-38. https://doi.org/10.19111/bulletinofmre.428277
- Aydoğan, E., & Dağ, S. (2023). İstatistiksel yöntemlerle Yukarı Karasu Havzası'nın kuzeydoğu bölümünün (Erzurum) heyelan duyarlılık analizi, Turkish Journal of Remote Sensing and GIS, 64-82. https://dx.doi.org/10.48123/rsgis.1202140
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Geographic Information Systems, Physical Geography and Environmental Geology (Other)
Journal Section
Research Article
Publication Date
December 11, 2025
Submission Date
May 22, 2025
Acceptance Date
December 1, 2025
Published in Issue
Year 2025 Volume: 49 Number: 2
APA
Sayın, H., & Öztürk, Y. (2025). Akyayla Dağı’nın Heyelan Morfolojisi ve Heyelan Duyarlılığının CBS Tabanlı Frekans Oranı (FO) Yöntemi ile Analizi (Doğubayazıt / Ağrı). Jeoloji Mühendisliği Dergisi, 49(2), 23-54. https://doi.org/10.24232/jmd.1704248
AMA
1.Sayın H, Öztürk Y. Akyayla Dağı’nın Heyelan Morfolojisi ve Heyelan Duyarlılığının CBS Tabanlı Frekans Oranı (FO) Yöntemi ile Analizi (Doğubayazıt / Ağrı). Jeoloji Mühendisliği Dergisi. 2025;49(2):23-54. doi:10.24232/jmd.1704248
Chicago
Sayın, Hasan, and Yahya Öztürk. 2025. “Akyayla Dağı’nın Heyelan Morfolojisi Ve Heyelan Duyarlılığının CBS Tabanlı Frekans Oranı (FO) Yöntemi Ile Analizi (Doğubayazıt Ağrı)”. Jeoloji Mühendisliği Dergisi 49 (2): 23-54. https://doi.org/10.24232/jmd.1704248.
EndNote
Sayın H, Öztürk Y (December 1, 2025) Akyayla Dağı’nın Heyelan Morfolojisi ve Heyelan Duyarlılığının CBS Tabanlı Frekans Oranı (FO) Yöntemi ile Analizi (Doğubayazıt / Ağrı). Jeoloji Mühendisliği Dergisi 49 2 23–54.
IEEE
[1]H. Sayın and Y. Öztürk, “Akyayla Dağı’nın Heyelan Morfolojisi ve Heyelan Duyarlılığının CBS Tabanlı Frekans Oranı (FO) Yöntemi ile Analizi (Doğubayazıt / Ağrı)”, Jeoloji Mühendisliği Dergisi, vol. 49, no. 2, pp. 23–54, Dec. 2025, doi: 10.24232/jmd.1704248.
ISNAD
Sayın, Hasan - Öztürk, Yahya. “Akyayla Dağı’nın Heyelan Morfolojisi Ve Heyelan Duyarlılığının CBS Tabanlı Frekans Oranı (FO) Yöntemi Ile Analizi (Doğubayazıt Ağrı)”. Jeoloji Mühendisliği Dergisi 49/2 (December 1, 2025): 23-54. https://doi.org/10.24232/jmd.1704248.
JAMA
1.Sayın H, Öztürk Y. Akyayla Dağı’nın Heyelan Morfolojisi ve Heyelan Duyarlılığının CBS Tabanlı Frekans Oranı (FO) Yöntemi ile Analizi (Doğubayazıt / Ağrı). Jeoloji Mühendisliği Dergisi. 2025;49:23–54.
MLA
Sayın, Hasan, and Yahya Öztürk. “Akyayla Dağı’nın Heyelan Morfolojisi Ve Heyelan Duyarlılığının CBS Tabanlı Frekans Oranı (FO) Yöntemi Ile Analizi (Doğubayazıt Ağrı)”. Jeoloji Mühendisliği Dergisi, vol. 49, no. 2, Dec. 2025, pp. 23-54, doi:10.24232/jmd.1704248.
Vancouver
1.Hasan Sayın, Yahya Öztürk. Akyayla Dağı’nın Heyelan Morfolojisi ve Heyelan Duyarlılığının CBS Tabanlı Frekans Oranı (FO) Yöntemi ile Analizi (Doğubayazıt / Ağrı). Jeoloji Mühendisliği Dergisi. 2025 Dec. 1;49(2):23-54. doi:10.24232/jmd.1704248