Mewlûda Netemam ya Şêx Qutbedînê Korîkî: Awirvedanek li ser Taybetmendiyên Zimanî yên Metnê

Klasik edebiyatın bir türü olarak Mevlid manzum siyerlere örnek olarak müslüman halkların hayatında önemli bir yere sahiptir. Klasik Kürt Edebiyatında Melayê Bateyî ile başlayan bu türün yazımı günümüzde de devam etmektedir. Şeyh Kudbedddin Koriki'nin mevlidi de bu esrlerden biridir. Yazımı tamamlanmamış olan bu eser, nakarat beyiti hariç olmak üzere toplam seksen üç beyitten oluşmaktadır. Edebi eserleri değerlendirmek için eserin bütünlüğü önemli olduğu için araştırmamız eserin edebi yönüyle ilgili bazı genel bilgiler dışında dil özelliklerine odaklanmaktadır. Metnin ses bilgisi ile ilgili olarak ses olayları mercek altına alınmış, şairin dil seviyesi ve kabiliyetini ortaya koyabilecek önemli morfosentaktik konular da incelenmiştir. Sonuç olarak ses olaylarının günlük konuşma ve şiirdeki ölçü ve ahenk uyumu için yapılan sapmalar olduğu görülmüş, metinde kullanılan ifade ve kalıplardan ve morfosentaktik unsurlardan şairin zengin, sade ve beliğ bir anlatıma sahip olduğu görülmüştür. Bu anlamda şairin metninde kullandığı dilden yola çıkarak onun Kürtçe'nin Kurmanci lehçesinin farklı ağızlarına aşina olduğunu ortaya koymak bu araştırmanın amaçlarından biridir.

Wekî cureyeke edebiyata klasîk Mewlûd siyerên menzûm in û di edebiyatên gelên misliman de cihekî girîng digirin. Di Edebiyata Klasîk a Kurdî de jî vê cureyê bi Melayê Bateyî dest pê kiriye û nivîsandina van berheman îro jî dewam dike. Mewlûda Şêx Qutbeddîn Korikî jî yek ji van Mewlûdan e lê Korikî berhema xwe neqedandiye. Mewlûda wî xêncî malika dîsgotinê, serhev heştê û sê malik in. Ji bo ku nirxandina hêla edebî ya berhemên nivîskî tewtîbûnê dixwaze, ev xebat ji bilî hin agahiyên giştî yên derbarê edebiyata metnê, lêkolîna zimanê metnê dike mijar ku ew jî ji fonolojiyê bûyerên dengan, ji morfosentaksê jî hin mijarên serekî ne ku xusûsiyetên ast û şiyana zimên a şairî dinimînin. Bi vî şiklî tê armanckirin ku resmeke giştî ya şiyana şairî ya li ser zimanê wî, devoka wî û zanîna wî ya devokên kurmancî yên mayîn bê diyarkirin. Di encama vê lêkolînê de hat dîtin ku bûyerên dengan têkilî ladan û axaftina rojane ne, şair devokên curedar ên kurmancî dizane, di metna xwe de hêmanên morfosentaktîk bi hostayî bi kar aniye û bi vî awayî zimanekî belîx ê mewlûda xwe heye.

Mawlid, a genre within classical literature, holds a significant place in the lives of Muslim communities, serving as an exemplar of verse siyars. This genre, originating with Melayê Bateyî in Classical Kurdish Literature, persists to this day, with Sheikh Kudbeddin Koriki's Mawlid being one such work. Comprising a total of 83 couplets, excluding the refrain couplet, this work remains incomplete. In our study, we emphasize the importance of evaluating literary works based on their integrity, focusing on linguistic features alongside providing general insights into the work's literary aspects. We delve into sound elements related to the text's phonology, as well as critical morphosyntactic aspects that shed light on the poet's language proficiency and skill. As a result, it becomes apparent that sound events serve as deliberate deviations for the sake of rhythmic and melodic harmony, both in everyday speech and poetry. Additionally, the text reveals the poet's proficiency, evident in the richness, simplicity, and eloquence of expressions, patterns, and morphosyntactic elements employed. Consequently, one of the primary objectives of this research is to demonstrate the poet's familiarity with various dialects of the Kurmanci dialect of Kurdish, as reflected in the language used throughout the text.