Review

Üretken Yapay Zekâ Çağında Dilin Ontolojik Dönüşümü: Disiplinlerarası Bir Kapsam Derlemesi

Volume: 10 Number: 3 October 10, 2026
EN TR

Üretken Yapay Zekâ Çağında Dilin Ontolojik Dönüşümü: Disiplinlerarası Bir Kapsam Derlemesi

Abstract

Üretken yapay zekânın (YZ) dil pratiklerine sistematik biçimde eklemlenmesi, anlamın inşa edilme, aktarılma ve kimlikle ilişkilendirilme biçimlerini köklü biçimde dönüştürmektedir. Bu dönüşümün eğitim bilimleri, felsefe ve iletişim disiplinlerinde nasıl haritalandığı, hangi kavramsal boşlukların sürdüğü ve disiplinler arasındaki teorik köprülerin nerede kurulabileceği ise henüz bütünleşik bir perspektiften ele alınmamıştır. Bu çalışma, söz konusu boşluğu doldurmak amacıyla Arksey ve O'Malley'nin (2005) metodolojik çerçevesi ile PRISMA-ScR (Tricco vd., 2018) raporlama kılavuzu temelinde bir kapsam derlemesi (scoping review) gerçekleştirmiştir. Ocak 2019–Mart 2026 tarihleri arasında Web of Science, Scopus, ERIC ve Google Scholar veri tabanlarında yürütülen tarama sonucunda 792 kayıda ulaşılmış; eleme sürecinin ardından 95 çalışma nihai analize dahil edilmiştir. PCC (Population-Concept-Context) çerçevesiyle yönlendirilen içerik analizi, beş ana tematik alan ortaya koymuştur: dil homojenleşmesi ve kimlik dönüşümü; özgünlük, yazarlık ve epistemik faillik; söylem, anlam inşası ve iletişim dönüşümü; felsefi ve ontolojik çerçeveler; pedagojik yanıtlar ve YZ okuryazarlığı. Bulgular, alan yazında semantik aşınmaya ilişkin belgelenen dönüşümü kavramsal düzeyde genişletmekte; dilin ontolojik zemininin —özgünlük, göndergesellik ve diyalojik öteki eksenlerinde— nasıl sarsıldığını disiplinlerarası bir perspektiften haritalandırmaktadır. Çalışma, eğitimsel politikalar ve gelecek araştırma gündemleri için somut yönelimler önermektedir.

Keywords

References

  1. Arksey, H., & O'Malley, L. (2005). Scoping studies: Towards a methodological framework. International Journal of Social Research Methodology, 8(1), 19–32. https://doi.org/10.1080/1364557032000119616
  2. Baudrillard, J. (1994). Simulacra and simulation (S. F. Glaser, Çev.). University of Michigan Press.
  3. Bozkurt, A. (2024). GenAI et al.: cocreation, authorship, ownership, academic ethics and integrity in a time of generative AI. Open Praxis, 16(1), 1–10. https://doi.org/10.55982/openpraxis.16.1.654
  4. Braidotti, R. (2013). The posthuman. Polity Press.
  5. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
  6. Dilek, Z., & Bilici, M. (2025). Research trends in artificial intelligence in mathematics education: A descriptive review of graduate theses and international articles. Journal of Multidisciplinary Studies in Education, 9(4), 137–164. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jmse/article/1809669
  7. Firdaus, T., Wardani, E., Pratiwi, S. E., Kurniasih, S., Hidayah, N., & Putra, M. F. O. (2025). Research trend virtual reality in education: Bibliometric analysis. Journal of Multidisciplinary Studies in Education, 9(1), 28–46. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jmse/article/1611312
  8. Gerlich, M. (2025). AI tools in society: Impacts on cognitive offloading and the future of critical thinking. Societies, 15(1), 6. https://doi.org/10.3390/soc15010006

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Social and Humanities Education (Excluding Economics, Business and Management)

Journal Section

Review

Publication Date

October 10, 2026

Submission Date

June 13, 2026

Acceptance Date

September 19, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 10 Number: 3

APA
Nefayaz, A. (2026). Üretken Yapay Zekâ Çağında Dilin Ontolojik Dönüşümü: Disiplinlerarası Bir Kapsam Derlemesi. Journal of Multidisciplinary Studies in Education, 10(3), 155-167. https://izlik.org/JA48KK52GH
AMA
1.Nefayaz A. Üretken Yapay Zekâ Çağında Dilin Ontolojik Dönüşümü: Disiplinlerarası Bir Kapsam Derlemesi. JMSE. 2026;10(3):155-167. https://izlik.org/JA48KK52GH
Chicago
Nefayaz, Adem. 2026. “Üretken Yapay Zekâ Çağında Dilin Ontolojik Dönüşümü: Disiplinlerarası Bir Kapsam Derlemesi”. Journal of Multidisciplinary Studies in Education 10 (3): 155-67. https://izlik.org/JA48KK52GH.
EndNote
Nefayaz A (October 1, 2026) Üretken Yapay Zekâ Çağında Dilin Ontolojik Dönüşümü: Disiplinlerarası Bir Kapsam Derlemesi. Journal of Multidisciplinary Studies in Education 10 3 155–167.
IEEE
[1]A. Nefayaz, “Üretken Yapay Zekâ Çağında Dilin Ontolojik Dönüşümü: Disiplinlerarası Bir Kapsam Derlemesi”, JMSE, vol. 10, no. 3, pp. 155–167, Oct. 2026, [Online]. Available: https://izlik.org/JA48KK52GH
ISNAD
Nefayaz, Adem. “Üretken Yapay Zekâ Çağında Dilin Ontolojik Dönüşümü: Disiplinlerarası Bir Kapsam Derlemesi”. Journal of Multidisciplinary Studies in Education 10/3 (October 1, 2026): 155-167. https://izlik.org/JA48KK52GH.
JAMA
1.Nefayaz A. Üretken Yapay Zekâ Çağında Dilin Ontolojik Dönüşümü: Disiplinlerarası Bir Kapsam Derlemesi. JMSE. 2026;10:155–167.
MLA
Nefayaz, Adem. “Üretken Yapay Zekâ Çağında Dilin Ontolojik Dönüşümü: Disiplinlerarası Bir Kapsam Derlemesi”. Journal of Multidisciplinary Studies in Education, vol. 10, no. 3, Oct. 2026, pp. 155-67, https://izlik.org/JA48KK52GH.
Vancouver
1.Adem Nefayaz. Üretken Yapay Zekâ Çağında Dilin Ontolojik Dönüşümü: Disiplinlerarası Bir Kapsam Derlemesi. JMSE [Internet]. 2026 Oct. 1;10(3):155-67. Available from: https://izlik.org/JA48KK52GH