Research Article

Türkiye'de Sürdürülebilir Kalkınmanın Makroekonomik Belirleyicileri: ARDL Tabanlı Ampirik Bir Analiz (1990–2022)

Volume: 7 Number: 1 June 29, 2026
EN TR

Türkiye'de Sürdürülebilir Kalkınmanın Makroekonomik Belirleyicileri: ARDL Tabanlı Ampirik Bir Analiz (1990–2022)

Abstract

Sürdürülebilir kalkınma, küresel ekonomi, sosyal dönüşüm ve çevresel sürdürülebilirlik açısından kritik bir araştırma alanı olarak son yıllarda giderek daha fazla ilgi görmektedir. Bu çalışmada, 1990–2022 dönemi yıllık verileri kullanılarak Türkiye'de nüfus değişimi, ekonomik büyüme, enerji yoğunluğu ve ticari açıklığın Sürdürülebilir Kalkınma Endeksi (SDI) üzerindeki kısa ve uzun dönemli etkileri ARDL eşbütünleşme yöntemiyle incelenmektedir. Hata Düzeltme Modeli katsayısı ECM(−1) = −0.760 olarak tahmin edilmiş ve %1 anlamlılık düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur; bu sonuç kısa dönemde ortaya çıkan sapmaların yaklaşık 1.5 yıl içinde uzun dönem dengesine döneceğine işaret etmektedir. Kısa dönem bulgularına göre; ticari açıklık, nüfus, enerji yoğunluğu ve ekonomik büyümedeki %1'lik artışlar SDI'yi sırasıyla %0.09, %5.00 ve %0.27 oranında pozitif, %-0.52 oranında ise negatif yönde etkilemektedir. Uzun dönem tahminleri incelendiğinde, nüfus değişimindeki %1'lik artışın SDI'yi %2.79 oranında artırdığı, ekonomik büyümedeki %1'lik artışın ise SDI'yi %0.73 oranında azalttığı görülmektedir; her iki sonuç da %1 anlamlılık düzeyinde istatistiksel açıdan güçlüdür. Enerji yoğunluğu %10 anlamlılık düzeyinde SDI üzerinde %0.31 oranında sınırlı bir negatif etki sergilemekte, ticari açıklık katsayısı ise (0.038) uzun dönemde istatistiksel olarak anlamsız kalmaktadır. Toda-Yamamoto nedensellik testi, yalnızca nüfus artışından ticari açıklığa ve nüfus artışından ekonomik büyümeye doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisi olduğunu ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, Türkiye'de nüfus dinamiklerinin beşeri sermaye kanalı aracılığıyla hem kısa hem de uzun dönemde kalkınmayı olumlu desteklediğini; buna karşın mevcut büyüme modelinin uzun vadede sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle çeliştiğini göstermektedir.

Keywords

References

  1. Abbas, F., Malik, U. I., & Abdul Rahman, A. (2025). Nexus between institutional quality, economic openness, and environmental quality: New evidence from the MENA region. Future Business Journal, 11(1), 128. https://doi.org/10.1186/s43093-025-00552-4
  2. Abdi, A. H., Siyad, S. A., Sugow, M. O., & Omar, O. M. (2025). Approaches to ecological sustainability in sub- Saharan Africa: Evaluating the role of globalization, renewable energy, economic growth, and population density. Research in Globalization, 10, 100273. https://doi.org/10.1016/j.resglo.2025.100273
  3. Adams, S., Adedoyin, F., Olaniran, E., & Bekun, F. V. (2020). Energy consumption, economic policy uncertainty and carbon emissions; causality evidence from resource rich economies. Economic Analysis and Policy, 68, 179- 190. https://doi.org/10.1016/j.eap.2020.09.012
  4. Ali, S., Gill, A. R., & Ali, M. (2025). Transformative routes to sustainable development: The nexus between fiscal decentralization and sustainable environment in developing countries. The Journal of Environment & Development, 34(2), 291-317. https://doi.org/10.1177/10704965241295757
  5. Amjad, M. A., Rani, T., & Wang, F. (2025). Nonlinear effects of energy shortages on sustainable development and economic growth: Evidence from South Asian countries. Sustainable Development, 33(5), 6885-6900. https://doi.org/10.1002/sd.3492
  6. Anwar, A., Barut, A., Pala, F., Kilinc-Ata, N., Kaya, E., & Lien, D. T. Q. (2024). A different look at the environmental Kuznets curve from the perspective of environmental deterioration and economic policy uncertainty: Evidence from fragile countries. Environmental Science and Pollution Research, 31(34), 46235- 46254. https://doi.org/10.1007/s11356-023-28761-w
  7. Badur, M. M., Yılmaz, E., & Sensoy, F. (2024). Do corruption and inequality shape sustainable development? Evidence from the post-soviet countries. International Journal of Social Economics, 51(1), 115-132. https://doi.org/10.1108/IJSE-01-2023-0065
  8. Bakhsh, S., Alam, M. S., & Zhang, W. (2024). Green finance and sustainable development goals: İs there a role for geopolitical uncertainty? Economic Change and Restructuring, 57(4), 137. https://doi.org/10.1007/s10644- 024-09719-5

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

International Trade (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

June 29, 2026

Submission Date

May 4, 2026

Acceptance Date

June 26, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 7 Number: 1

APA
Arkan, M. E. (2026). Türkiye’de Sürdürülebilir Kalkınmanın Makroekonomik Belirleyicileri: ARDL Tabanlı Ampirik Bir Analiz (1990–2022). Journal of Business and Trade, 7(1), 36-57. https://doi.org/10.58767/joinbat.1944358
AMA
1.Arkan ME. Türkiye’de Sürdürülebilir Kalkınmanın Makroekonomik Belirleyicileri: ARDL Tabanlı Ampirik Bir Analiz (1990–2022). JOINBAT. 2026;7(1):36-57. doi:10.58767/joinbat.1944358
Chicago
Arkan, Muhammed Emin. 2026. “Türkiye’de Sürdürülebilir Kalkınmanın Makroekonomik Belirleyicileri: ARDL Tabanlı Ampirik Bir Analiz (1990–2022)”. Journal of Business and Trade 7 (1): 36-57. https://doi.org/10.58767/joinbat.1944358.
EndNote
Arkan ME (June 1, 2026) Türkiye’de Sürdürülebilir Kalkınmanın Makroekonomik Belirleyicileri: ARDL Tabanlı Ampirik Bir Analiz (1990–2022). Journal of Business and Trade 7 1 36–57.
IEEE
[1]M. E. Arkan, “Türkiye’de Sürdürülebilir Kalkınmanın Makroekonomik Belirleyicileri: ARDL Tabanlı Ampirik Bir Analiz (1990–2022)”, JOINBAT, vol. 7, no. 1, pp. 36–57, June 2026, doi: 10.58767/joinbat.1944358.
ISNAD
Arkan, Muhammed Emin. “Türkiye’de Sürdürülebilir Kalkınmanın Makroekonomik Belirleyicileri: ARDL Tabanlı Ampirik Bir Analiz (1990–2022)”. Journal of Business and Trade 7/1 (June 1, 2026): 36-57. https://doi.org/10.58767/joinbat.1944358.
JAMA
1.Arkan ME. Türkiye’de Sürdürülebilir Kalkınmanın Makroekonomik Belirleyicileri: ARDL Tabanlı Ampirik Bir Analiz (1990–2022). JOINBAT. 2026;7:36–57.
MLA
Arkan, Muhammed Emin. “Türkiye’de Sürdürülebilir Kalkınmanın Makroekonomik Belirleyicileri: ARDL Tabanlı Ampirik Bir Analiz (1990–2022)”. Journal of Business and Trade, vol. 7, no. 1, June 2026, pp. 36-57, doi:10.58767/joinbat.1944358.
Vancouver
1.Muhammed Emin Arkan. Türkiye’de Sürdürülebilir Kalkınmanın Makroekonomik Belirleyicileri: ARDL Tabanlı Ampirik Bir Analiz (1990–2022). JOINBAT. 2026 Jun. 1;7(1):36-57. doi:10.58767/joinbat.1944358