Review

TUZ TOLERANSININ GENETİK VE MOLEKÜLER TEMELLERİ: TRANSKRİPTOM, METABOLOM VE GEN DÜZENLEME YAKLAŞIMLARI

Volume: 8 Number: 2 December 31, 2025
EN TR

TUZ TOLERANSININ GENETİK VE MOLEKÜLER TEMELLERİ: TRANSKRİPTOM, METABOLOM VE GEN DÜZENLEME YAKLAŞIMLARI

Abstract

Tuz stresi, dünya genelinde tarımsal üretimi sınırlayan başlıca abiyotik stres faktörlerinden biri olup, bitkilerde büyüme, gelişme ve verim kayıplarına yol açmaktadır. Bu derleme çalışması, tuz stresine karşı bitkilerin geliştirdiği tolerans mekanizmalarını fizyolojik, biyokimyasal ve moleküler düzeylerde bütüncül bir yaklaşımla ele almayı amaçlamaktadır. Çalışmada, ozmotik düzenleme, iyon homeostazı, antioksidan savunma sistemleri ve fotosentetik kapasitenin korunması gibi temel fizyolojik süreçler detaylı biçimde değerlendirilmiştir. Ayrıca, tuz stresine yanıtın moleküler boyutları; hücre içi sinyal iletim mekanizmaları, stresle ilişkili transkripsiyon faktörleri ve epigenetik düzenleyiciler bağlamında incelenmiştir. Transkriptomik ve metabolomik yaklaşımlar aracılığıyla elde edilen bulgular, tuz stresine bağlı gen ekspresyonu ve metabolit profillerindeki dinamik değişimlerin toleransın biyokimyasal temelini oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, genom düzenleme teknolojilerinin, özellikle hedefe yönelik gen modifikasyonları yoluyla tuz toleransının geliştirilmesinde sunduğu potansiyel vurgulanmıştır. Derleme kapsamında, tuz toleransı araştırmalarının yalnızca tarımsal üretimle sınırlı kalmaması gerektiği; elde edilen moleküler ve fizyolojik bilginin, ürün kalitesi, hasat sonrası değerlendirme ve gıda güvenliği gibi alanlarla da ilişkilendirilmesinin önemi ele alınmıştır. Sonuç olarak bu çalışma, tuz stresine karşı bitkisel toleransın çok katmanlı bir yapı sergilediğini ve bu yapının sistem biyolojisi temelli, disiplinler arası yaklaşımlarla değerlendirilmesinin, sürdürülebilir tarımsal üretim ve güvenli gıda sistemlerinin geliştirilmesi açısından kritik bir rol oynadığını ortaya koymaktadır.

Keywords

References

  1. Ajithkumar, V., Soni, K. B., Alex, S., Anuradha, T., Augustine, R., & Manju, R. V. (2025). CRISPR/Cas9-mediated genome editing for abiotic stress tolerance in crops: Current advances and future prospects. Plant Molecular Biology Reporter, 43, 1767–1789. https://doi.org/10.1007/s11105-025-01601-6
  2. Ali, Z., Mahas, A., & Mahfouz, M. (2018). CRISPR/Cas13 as a tool for RNA interference. Trends in Plant Science, 23(5), 374–378. https://doi.org/10.1016/j.tplants.2018.03.003
  3. Amin, I., Rasheed, A., Jamil, M., & Parveen, A. (2021). Ion homeostasis for salinity tolerance in plants: A molecular perspective. Physiologia Plantarum, 171(3), 578–594.
  4. Anzalone, A. V., Randolph, P. B., Davis, J. R., Sousa, A. A., Koblan, L. W., Levy, J. M., Chen, P. J., Wilson, C., Newby, G. A., Raguram, A., & Liu, D. R. (2019). Search-and-replace genome editing without double-strand breaks or donor DNA. Nature, 576(7785), 149-157. https://doi.org/10.1038/s41586-019-1711-4
  5. Araus, J. L., & Kefauver, S. C. (2018). Breeding to adapt agriculture to climate change: Affordable phenotyping solutions. Current Opinion in Plant Biology, 45, 237–247.
  6. Aryal, J. P., Becerra Lopez-Lavalle, L. A., & El-Naggar, A. H. (2025). Crop loss due to soil salinity and agricultural adaptations to it in the Middle East and North Africa region. Resources, 14(9), 139. https://doi.org/10.3390/resources14090139
  7. Ceylan, Z., Çelik, E., & Altay, F. (2025). Gıda biyoteknolojisinde güncel yöntemler ve uygulama alanları: Güvenlikten üretime yeni nesil yaklaşımlar. In Z. Ceylan & R. Meral (Eds.), Biyoteknolojiden konvansiyonel yöntemlere: Gıda muhafaza yöntemleri (pp. 7–32). Efe Akademi.
  8. Ceylan, Z., Gürel İnanlı, A., Meral, R., Dalkılıç, S., Kadıoğlu Dalkılıç, L., Karaismailoğlu, M. C., Seven Avuk, H., & Köse, N. (2024). Bioactive nano-scale material approved with HepG2 and MCF-7 cancer cell lines, antimicrobial properties and characterization parameters. Food Bioscience, 61, 104696. https://doi.org/10.1016/j.fbio.2024.104696

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Zootechny (Other)

Journal Section

Review

Publication Date

December 31, 2025

Submission Date

December 9, 2025

Acceptance Date

December 28, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 8 Number: 2

APA
Balcı, H. (2025). TUZ TOLERANSININ GENETİK VE MOLEKÜLER TEMELLERİ: TRANSKRİPTOM, METABOLOM VE GEN DÜZENLEME YAKLAŞIMLARI. Bartın University International Journal of Natural and Applied Sciences, 8(2), 438-448. https://doi.org/10.55930/jonas.1839094
AMA
1.Balcı H. TUZ TOLERANSININ GENETİK VE MOLEKÜLER TEMELLERİ: TRANSKRİPTOM, METABOLOM VE GEN DÜZENLEME YAKLAŞIMLARI. JONAS. 2025;8(2):438-448. doi:10.55930/jonas.1839094
Chicago
Balcı, Haydar. 2025. “TUZ TOLERANSININ GENETİK VE MOLEKÜLER TEMELLERİ: TRANSKRİPTOM, METABOLOM VE GEN DÜZENLEME YAKLAŞIMLARI”. Bartın University International Journal of Natural and Applied Sciences 8 (2): 438-48. https://doi.org/10.55930/jonas.1839094.
EndNote
Balcı H (December 1, 2025) TUZ TOLERANSININ GENETİK VE MOLEKÜLER TEMELLERİ: TRANSKRİPTOM, METABOLOM VE GEN DÜZENLEME YAKLAŞIMLARI. Bartın University International Journal of Natural and Applied Sciences 8 2 438–448.
IEEE
[1]H. Balcı, “TUZ TOLERANSININ GENETİK VE MOLEKÜLER TEMELLERİ: TRANSKRİPTOM, METABOLOM VE GEN DÜZENLEME YAKLAŞIMLARI”, JONAS, vol. 8, no. 2, pp. 438–448, Dec. 2025, doi: 10.55930/jonas.1839094.
ISNAD
Balcı, Haydar. “TUZ TOLERANSININ GENETİK VE MOLEKÜLER TEMELLERİ: TRANSKRİPTOM, METABOLOM VE GEN DÜZENLEME YAKLAŞIMLARI”. Bartın University International Journal of Natural and Applied Sciences 8/2 (December 1, 2025): 438-448. https://doi.org/10.55930/jonas.1839094.
JAMA
1.Balcı H. TUZ TOLERANSININ GENETİK VE MOLEKÜLER TEMELLERİ: TRANSKRİPTOM, METABOLOM VE GEN DÜZENLEME YAKLAŞIMLARI. JONAS. 2025;8:438–448.
MLA
Balcı, Haydar. “TUZ TOLERANSININ GENETİK VE MOLEKÜLER TEMELLERİ: TRANSKRİPTOM, METABOLOM VE GEN DÜZENLEME YAKLAŞIMLARI”. Bartın University International Journal of Natural and Applied Sciences, vol. 8, no. 2, Dec. 2025, pp. 438-4, doi:10.55930/jonas.1839094.
Vancouver
1.Haydar Balcı. TUZ TOLERANSININ GENETİK VE MOLEKÜLER TEMELLERİ: TRANSKRİPTOM, METABOLOM VE GEN DÜZENLEME YAKLAŞIMLARI. JONAS. 2025 Dec. 1;8(2):438-4. doi:10.55930/jonas.1839094