ŞEHİR HASTANELERİNDE ÇAĞDAŞ MUAYENE ODALARININ MEKÂNSAL KURGUSU: LİTERATÜR İNCELEMESİ VE GAZİANTEP ŞEHİR HASTANESİ ÖRNEĞİ

Abstract

İnsan ve mekân arasındaki ilişki karşılıklıdır; mekânı insandan, insan da mekândan bağımsız olarak ele almak mümkün değildir. Mekânsal tasarım kararları, kullanıcı deneyimini doğrudan etkilemekte; bu etki özellikle sağlık yapılarında daha belirgin hâle gelmektedir. Günümüzde artan nüfus ve buna bağlı olarak yükselen sağlık hizmeti talebi, ölçek ve işlev açısından geleneksel hastanelere kıyasla daha karmaşık ve büyük yapılar olarak inşa edilen “Şehir Hastaneleri” veya “Sağlık Kampüsü” modelinin ortaya çıkmasına yol açmıştır. Bu model kapsamında, hasta ve doktor etkileşiminin en yoğun yaşandığı mekânlar arasında yer alan muayene odaları hem mekânsal organizasyon hem de kullanıcı deneyimi açısından kritik bir öneme sahiptir. Araştırmada, muayene odası tasarımına ilişkin literatür çalışması ile elde edilen bilgiler, Gaziantep Şehir Hastanesi örneği üzerinden tartışılmıştır.Bu araştırmanın amacı, büyük ölçekli hastane yapılarında ortaya çıkan standartlaşma ve modülerlik gereksinimleri doğrultusunda muayene odası tasarımlarının geçirdiği dönüşümü incelemek, bu dönüşümün kullanıcılar üzerindeki etkilerini insan–mekân etkileşimi bağlamında değerlendirmek ve muayene tasarımına ilişkin literatürdeki karşılaştırmalı analizlere katkı sunmaktır. Buna örnek olarak Gaziantep Şehir Hastanesi muayene odaları nitel bir yaklaşımla incelenmiştir. Elde edilen bulgular, çağdaş muayene odalarının tasarımlarında malzeme ve renk, aydınlatma, havalandırma ile akustik parametrelerinin; mahremiyet ve kişiselleştirme ile dekoratif unsurlar ve manzara öğesinin temel belirleyiciler olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda çalışma derleme makale niteliği taşımakta ve aynı zamanda mevcut literatürdeki eksiklikleri belirleyerek gelecekteki araştırmalara yön göstermeyi hedeflemektedir.

Keywords

• Şehir hastaneleri
• Çağdaş muayene odası
• Mekânsal kurgu
• Kullanıcı odaklı tasarım
• İç mekan tasarımı

A STUDY ON THE SPATIAL DESIGN OF MODERN OUTPATIENT EXAMINATION ROOMS IN CITY HOSPITALS

Abstract

The relationship between people and space is reciprocal; it is impossible to consider space independently of people, or people independently of space. Spatial design decisions directly influence the user experience; this influence is particularly pronounced in healthcare facilities. Today's growing population and the resulting increase in demand for healthcare services have led to the emergence of the “City Hospital” or “Health Campus” model, which involves the construction of structures that are more complex and larger in scale and function than traditional hospitals. Within this model, examination rooms, which are among the spaces where patient-doctor interaction is most intense, are critically important in terms of both spatial organization and user experience. The study conducted a literature review on examination room design, and the findings are discussed using the example of Gaziantep City Hospital. The aim of this research is to examine the transformation in examination room design in line with the standardization and modularity requirements that have emerged in large-scale hospital structures, to evaluate the effects of this transformemin on users in the context of human-space interaction, and to contribute to comparative analyses in the literature on examination design. As an example, the examination rooms at Gaziantep City Hospital were examined using a qualitative approach. The findings show that material and color, lighting, ventilation, and acoustic parameters; privacy and personalization; decorative elements; and the view are the key determinants in the design of contemporary examination rooms. In this context, the study is a review article and aims to identify gaps in the existing literature and guide future research.

Keywords

• City hospitals
• Modern examination room
• Spatial design
• User-centered design
• Interior design

References

1. Abd-Alhamid, F., Kent, M., & Wu, Y. (2023). Quantifying Window View Quality: A Review on View Perception Assessment and Representation Methods, Building and Environment, 227, 109742.
2. Aktaş, K. O. (2017). Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Anabilim Dalı Kliniği Muayene Odalarındaki Hasta-Doktor İletişimine Mekânın Etkisi, (Doktora Tezi). Hacettepe Üniversitesi, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı, Ankara.
3. Aktaş, K. O. (2020). Çağdaş Hastane Muayene Alanlarında Mekânsal Davranış. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (44), 354-368.
4. Aktaş, K. O. (2021). Hacettepe Hastanesi Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik (PRE) Cerrahi Anabilim Dalı Kliniği Muayene Odalarında Mekânsal Algı, Sanat Yazıları, (45), 427-444.
5. Aslan, D., Şengelen, M., & Erişgen, G. (2021). Hekimler arasında tükenmişlik durumu ve ilişkili faktörler araştırma raporu. Ankara: Türk Tabipleri Birliği Yayınları.
6. Caymaz, N. (2019). Teknolojik Gelişmelerin Sağlık Yapıları Tasarımı Üzerindeki Etkileri, (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi, Mimarlık Ana Bilim Dalı, İstanbul.
7. Ceylan, Y. (2020). Türkiye Sağlık Sektöründe Kamu Özel İş birliği ve Şehir Hastaneleri, (Yüksek Lisans Tezi). On Dokuz Mayıs Üniversitesi, Sağlık Yönetimi Anabilim Dalı, Samsun.
8. Çıkrıklar, H. (2025). Sağlık Yapıları Mimarisindeki Yapısal ve Teknolojik Gelişmeler: Bursa Şehir Hastanesi, (Yüksek Lisans Tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi Yapı Bilgisi Anabilim Dalı, Bursa.

9. Dündar, S. ve Aktas, K. O. (2023). Renk Kullanımının İnsan Psikolojisine Etkisi: Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi Örneği, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 14(2), 243-251.
10. Genç, E. ve Kutlu, R. (2023). Mekânsal algıyı etkileyen parametreler: Aile sağlığı merkezleri. İç Mimarlık Lisansüstü Çalışmalar Sempozyumu (İÇLİS)-IV. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul, Türkiye, 20-22 Aralık.
11. Jin, H. Y., Gold, C., Cho, J., Marzban, F., & Lim, L. (2023). The Role of Healthcare Facility Design on the Mental Health of Healthcare Professionals: A Literature Review, HERD, 16(1), 270–286. https://doi.org/10.1177/19375867221118685
12. Karaca, G. ve Bulut, S. (2025). Ergonomik Risk Faktörleri ve Hemşirelik, Uluslararası Sağlık ve Strateji Dergisi, 1(1), 56-70.
13. Noraslı, M. (2022). Şehir Hastanelerindeki Sirkülasyon Sisteminin Yön Bulmaya Etkilerinin Mekân Dizimi ile İncelenmesi: Konya Şehir Hastanesi Örneği.
14. Nyembwe, J. P. K. B., Ogundiran, J. O., Lukumwena, N., Mastouri, H., ve Silva, M. G. (2025). Assessing Lighting Quality and Occupational Outcomes in Intensive Care Units: A Case Study From the Democratic Republic of Congo, International Journal of Environmental Research and Public Health, 22(10), 1511.
15. Özgen, E. (2025). Sağlık Yapıları Kullanıcı Faktörü ve Duygusal Ortam İnşasına Yönelik Bir İnceleme, Artfactor Journal, 2(1), 21–43.
16. Rahmanian, S. ve Mahmoudi, M. (2020). Study of the Effect of Light and Color on the Medical Interior Design; Case Study: Shahid Rahimi and Shohada-ye Ashayer Hospitals, Khorramabad City, Iran. ArmanshahrArchitecture & Urban Development, 13(31), 67-78. https://doi.org/10.22034/aaud.2020.113259
17. Schledermann, K. M., Bjørner, T., West, A. S., & Hansen, T. S. (2023). Evaluation of Staff's Perception of a Circadian Lighting System İmplemented in a Hospital, Building and Environment, 242, 110488.
18. Sırma, S. (2024). Sağlık Yapılarının Mekânsal Özelliklerinin Mekân Dizim (Space Syntax) Yöntemi ile İrdelenmesi, (Yüksek Lisans Tezi). İnönü Üniversitesi, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, Malatya.
19. Selçuk, E. (2022). Evidence Based Design in Healthcare Facilities, Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 9(2), 1056-1076.
20. Selçuk, E. ve Edirne, J. (2024). Hastanelerde Mimari Mekân Kalitesinin Kullanıcı Memnuniyeti Kapsamında Değerlendirilmesi, PLANARCH-Design and Planning Research, 8(2), 233-249.
21. T.C. Sağlık Bakanlığı, İnşaat ve Onarım Dairesi Başkanlığı. (2010). Türkiye Sağlık Yapıları Asgari Tasarım Standartları 2010 Yılı Kılavuzu.
22. Tufan, A. Ş. ve Erbay, M. (2022). Hastane İç Mekânlarında Renk Kullanımı Üzerine Bir Araştırma: Trabzon Örneği, Journal of Near Architecture, 6(2).
23. Yurttaş, N. B. (2019). Mekânsal Algı Kavramı ve İç Mekân Tasarımı İlişkisi, Euroasia Journal Of Social Sciences & Humanities, 6(6), 27-34.
24. Wang, J., Wei, Z., Yao, N., Li, C., & Sun, L. (2023). Association Between Sunlight Exposure and Mental Health: Evidence from a Special Population Without Sunlight in Work, Risk management and healthcare policy, 16, 1049–1057. https://doi.org/10.2147/RMHP.S420018
25. URL 1. “Doctor’s and Dentist’s Offices”, https://melnickmedicalmuseum.com/exhibits/doctors-and-dentists-offices/?utm_source=, 25.11.2025
26. URL 2: Walker HK, Hall WD, Hurst JW, “Clinical Methods: The History, Physical, and Laboratory Examinations. 3rd edition”, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK458/?utm_source=, 25.11.2025
27. URL 3. Susan Francis, Rosemary Glanville, Ann Noble, Peter Scher, “50 Years of Ideasin Health Care Buildings”, https://www.nuffieldtrust.org.uk/sites/default/files/2017-01/50-years-ideas-health-care-buildings-web-final.pdf?utm_source=, 25.11.2025 URL 4. Department of Health, “Health Building Note 00-03: Clinical and Clinical Support Spaces”, https://www.england.nhs.uk/wp-content/uploads/2021/05/HBN_00-03_Final.pdf?utm_source=, 25.11.2025
28. URL 5. T.C. Sağlık Bakanlığı, “Birinci Basamak Sağlık Kuruluşları Prototip Proje İhtiyaç Listesi Rehberi”, https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/birinci-basamak-saglik-kuruluslari-planlama-ve-organizasyon-db/Dokumanlar/TSM-ASM-SE_Prototip_Proje_Ihtiyac_Listesi_Rehberi-Mahal_Alanlari.pdf?utm_source=, 26.11.2025
29. URL 6. Ankara Diş Hekimleri Odası, “Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik” https://www.ado.org.tr/yonetmelikler/ayakta-teshis-ve-tedavi-yapilan-ozel-saglik-kuruluslari-hakkinda-yonetmelik?gdprAccept, 26.11.2025
30. URL 7. Rönesans Holding, “Kamu Özel İş Birliği Yatırımları Gaziantep Şehir Hastanesi”, https://ronesans.com/projeler/yatirim/gaziantep-sehir-hastanesi, 27.11.2025
31. URL 8. Sağlıkta Kalite, Akreditasyon ve Çalışan Hakları Daire Başkanlığı, “Türkiye Sağlıkta Kalite Sistemi”, https://shgmkalitedb.saglik.gov.tr/TR-8785/turkiye-saglikta-kalite-sistemi.html, 27.11.2025