Turizmin Kırsal Yerleşimlerde Gündelik Yaşam Üzerindeki Etkileri: Taraklı, Cumalıkızık ve Gölyazı’nın Karşılaştırmalı Analizi

Abstract

Turizm faaliyetleri kırsal yerleşimlerde yalnızca ekonomik yapıyı değil, mekânsal kullanım biçimlerini ve gündelik yaşam pratiklerini de dönüştüren önemli bir süreçtir. Kırsal turizm literatüründe turizmin gündelik yaşam ve mekânsal kullanım ilişkileri üzerindeki etkilerini inceleyen çalışmalar sınırlıdır. Bu çalışma, turizmin kırsal yerleşimlerde gündelik yaşam pratikleri ve mekânsal kullanım biçimleri üzerindeki etkilerini Taraklı, Cumalıkızık ve Gölyazı yerleşimleri üzerinden karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemi kapsamında saha gözlemleri ve yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla elde edilen veriler içerik analiziyle değerlendirilmiştir. Analizde yerleşimlerin gündelik yaşam örüntüleri ile konut, sokak, köy kahvesi, meydan, dış aktör mekanları ve köy çeperi gibi farklı mekânsal bileşenler üzerinden gündelik kullanım pratikleri incelenmiştir. Bulgular, turizmin kırsal yerleşimlerdeki gündelik yaşamın, her yerleşimde farklı temas ve gerilim biçimleri ile yeniden ürettiğini göstermektedir. Taraklı’da turizm ile gündelik yaşam arasında sınırlı temas ve mekânsal ayrışma gözlenirken, Cumalıkızık’ta turistik faaliyetlerin mekânsal yoğunlaşması gündelik yaşam pratiklerinin kısmen geri çekilmesine yol açmaktadır. Gölyazı’da ise turizm ile gündelik yaşam arasındaki ilişki daha çok mekânsal ve zamansal çakışmalar üzerinden gelişmekte ve zamansal kullanım taktikleri üzerinden şekillenmektedir. Bu çalışma, turizm ile gündelik yaşam arasındaki ilişkiyi mekânsal kullanım pratikleri ve aktör ilişkileri üzerinden ele alan bir analiz çerçevesi önermektedir.

Keywords

• Kırsal turizm
• Gündelik yaşam
• Mekanın üretimi
• Kırsal yerleşimler

Ethical Statement

Bu çalışma, akademik araştırma ve yayın etiğine uygun olarak yürütülmüştür. Araştırma, resmi etik kurul onayı gerektiren insan veya hayvanlar üzerinde deney içermemektedir. Görüşmelere katılım gönüllü olup, tüm katılımcılardan bilgilendirilmiş onam alınmıştır. Yazarlar, çalışmanın bilimsel araştırma ve yayın etiği standartlarına uygun olduğunu beyan eder.

Thanks

Bu çalışma kapsamında Taraklı, Cumalıkızık ve Gölyazı yerleşimlerinde gerçekleştirilen saha araştırmasına katkı sağlayan ve deneyimlerini paylaşan tüm katılımcılara teşekkür ederiz. Bu makale Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık Bölümü’nde Prof. Dr. Zeynep ULUDAĞ danışmanlığında yürütülen doktora tezinden üretilmiştir. Bu makalenin metin düzenleme ve dilsel iyileştirme süreçlerinde yapay zekâ tabanlı bir dil modeli (ChatGPT, OpenAI, GPT-5.3 version) editöryel destek amacıyla kullanılmıştır. İçeriğin bilimsel kurgusu, analizleri ve nihai sorumluluğu yazarlara aittir.

The Impact of Tourism on Everyday Life in Rural Settlements: A Comparative Study of Taraklı, Cumalıkızık, and Gölyazı

Abstract

Tourism has become a significant driver of transformation in rural settlements, influencing not only local economies but also spatial use patterns and everyday life practices. Despite the growing literature on rural tourism, studies examining how tourism reshapes everyday spatial practices in rural settlements remain limited. This study investigates the relationship between tourism and everyday life through a comparative analysis of Taraklı, Cumalıkızık, and Gölyazı in Türkiye. The research adopts a qualitative approach based on field observations and semi-structured interviews, and the collected data were analyzed using qualitative content analysis. The analysis examines everyday use practices through both the everyday life patterns of the settlements and different spatial components such housing, streets, village coffeehouses, squares, external actor spaces, and village periphery. The findings demonstrate that tourism does not produce a uniform transformation of everyday life in rural settlements. Instead, different forms of interaction emerge depending on local spatial and social dynamics. While tourism in Taraklı creates limited contact and spatial separation, Cumalıkızık experiences spatial concentration and partial retreat of everyday practices. In Gölyazı, tourism interacts with everyday life mainly through temporal overlaps and temporal tactics of space use. The study contributes to rural tourism research by proposing an analytical framework that examines tourism-induced transformations through everyday spatial practices and actor relations.

Keywords

• Rural tourism
• Everyday life
• Production of space
• Rural settlements

Ethical Statement

This study was conducted in accordance with academic research and publication ethics. The research does not involve experiments on humans or animals requiring formal ethical committee approval. Participation in the interviews was voluntary and informed consent was obtained from all participants. The authors declare that the study complies with the ethical standards of scientific research and publication.

Thanks

The author would like to thank all participants who contributed to the field research conducted in the settlements of Taraklı, Cumalıkızık, and Gölyazı and generously shared their experiences. This article is derived from a doctoral thesis conducted under the supervision of Prof. Dr. Zeynep ULUDAĞ at the Department of Architecture, Gazi University. During the manuscript preparation process, an artificial intelligence–based language model (ChatGPT, OpenAI, GPT-5.3 version) was used solely for editorial assistance, including text editing and linguistic improvements. The scientific design, analysis, and final responsibility for the content of the article belong to the authors.

References

1. Altunbaş, D., & Alptekin, U. (2004). Sustainability of the historical Ottoman village Cumalıkızık in Turkey. WIT Transactions on Ecology and the Environment, 72.
2. Akkılıç, Y. (2002). Bursa ansiklopedisi. İstanbul: Harman Ofset Basım San.
3. Bektaş, S. (2015). Apollonia ad Rhyndacum’dan Gölyazı’ya bir kırsal yerleşimin arkeolojik serüveni. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
4. Bursa Alan Başkanlığı. (2021). Bursa ve Cumalıkızık yönetim planı (2021–2026). Bursa.
5. Cohen, E. (1988). Authenticity and commoditization in tourism. Annals of Tourism Research, 15, 371–386.
6. De Certeau, M. (2011). The practice of everyday life (S. Rendall, Trans.). Berkeley: University of California Press. (Original work published 1984)
7. Değirmenci, İ., & Sarıbıyık, M. (2015). Tarihi mekânlarda sürdürülebilirlik bağlamında Cittaslow hareketi: Taraklı örneği. In 2. Uluslararası Sürdürülebilir Yapılar Sempozyumu Bildirileri (pp. 612–620). Ankara: Gazi Üniversitesi.
8. Frisch, T., Sommer, C., Stoltenberg, L., & Stors, N. (Eds.). (2019). Tourism and everyday life in the contemporary city. London: Routledge.

9. Harvey, D. (1989). The condition of postmodernity: An enquiry into the origins of cultural change. Oxford: Blackwell.
10. Jurowski, C., Uysal, M., & Williams, D. R. (1997). A theoretical analysis of host community resident reactions to tourism. Journal of Travel Research, 36(2), 3–11.
11. Lefebvre, H. (2014). Mekânın üretimi (I. Ergüden, Trans.). İstanbul: Sel Yayıncılık.
12. MacCannell, D. (1973). Staged authenticity: Arrangements of social space in tourist settings. American Journal of Sociology, 79(3), 589–603.
13. Olcay, M. S. (2006). İpek yolu destinasyonu ve sonrası. Yedi Renk Yedi İklim Sakarya Kültürel Aktüalite Dergisi, 1(1), 33–35.
14. Öztaş, E. B. (2006). Sakarya’nın Taraklı ilçesinde bulunan tarihi evlerin tespiti ve ilçenin sosyo-kültürel yapısındaki değişimin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Maltepe Üniversitesi, İstanbul.
15. Phillips, M., & Smith, D. P. (2018). Rural gentrification and class colonization. London: Routledge.
16. Sharpley, R. (2014). Host perceptions of tourism: A review of the research. Tourism Management, 42, 37–49.
17. Smith, V. L. (Ed.). (1989). Hosts and guests: The anthropology of tourism. Philadelphia, PA: University of Pennsylvania Press.
18. Tekeli, İ. (2016). Dünya’da ve Türkiye’de kent–kır karşıtlığı yok olurken yerleşmeler için temsil sorunları ve strateji önerileri. Ankara: İdealkent Yayınları.
19. Ulutaş, O. (2014). Nilüfer’in hikayesi. Bursa: Köseleciler Dijital ve Matba Baskı Çözümleri.